Hér segir frá hádramatískri ævi og ástum nornar, skálds og eilífðarblóms. Að gefnu tilefni skal tekið fram að það er einlæg sannfæring höfundar að góð saga sé ekki verri þótt hún sé login.
Ég hef stundum kvartað yfir því að blaðamennska á Íslandi sé á lágu plani. Að engu sé fylgt eftir, að hlutverk fréttamanna sé aðallega það að halda á hljóðnema og þeir þurfi í raun ekki að kunna neitt nema nota copy-paste skipunina og renna erlendum fréttum í gegnum þýðingarvél.
Á einu sviði frétta hefur ástandið þó verið ögn skárra. Þá á ég við fréttir af fræga fólkinu. Við erum sem betur fer reglulega upplýst um það hver heldur fram hjá hverjum í Hollýwood, hversu mikið dóp tilteknar poppstjörnur nota og hvort sést hafi glitta í nærbuxur Parísar Hilton. Nákvæmni innlendra frétta af frægum er líka farin að skána og það á ekkert bara við dægurmenningarstjörnur heldur einnig pólitíkusa. Við erum til allrar hamingju upplýst um merkilega hluti eins og skilnaðardrama Sivjar Friðleifsdóttur og megrunarkúr Sigmundar Davíðs. Þannig að þetta er allt í áttina.
En betur má ef duga skal. Fréttir af fræga fólkinu eru gjarnan flokkaðar sem slúður enda sjaldan svo nákvæmar að hægt sé að tala um eiginlega rannsóknarblaðamennsku. Auk þess vantar mikilvæga þætti inn í. Maður sér t.d. mjög sjaldan fjallað um það hversu oft fræga fólkið kúkar, hvernig áferðin á kúknum er eða lyktin. Það er náttúrulega ekki nóg að vita allt um neysluvenjur, klæðaburð, kynlíf, fjölskyldurifrildi, uppeldi og heilsufar fólks ef maður fær engar upplýsingar um þennan mikilvæga þátt lífsins.
Mér skilst þó að þetta standi til bóta og menn séu að fikra sig inn á rétta braut. Þetta er kannski ekki beinlínis rannsóknarblaðamennska en allavega í áttina. Auk þess höfum við nú blessunarlega fengið það upplýst að Tobba Marinós er 79,3 kg og léttist um 1,7 kg á tveimur dögum. Nú sá ég ekki umræddan þátt en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið vantaði mikilvægar upplýsingar inn í þáttinn, þ.e.a.s. hvort hægðalosun á þátt í þessu þyngdartapi. Svona hlutir þurfa að vera á hreinu.
Eins og ég segi, blaðamenn þurfa að standa sig betur. Það eru margir dagar síðan ég hef rekist á fréttir af því hvernig Sigmundi Davíð gengur að grenna sig og ef svona grundvallarmál eins og brækur eða brókarleysi leikara og tónlistarmanna hefur verið almennilega rannsakað upp á síðkastið þá hefur það allavega ekki fengið verðskuldaða kynningu á forsíðu.
Ég er nú samt ósköp fegin að sjá að fjölmiðlar séu að fikra sig í átt til þess að gera skítamálunum skil og út af fyrir sig huggulegt hjá þeim að byrja innanbúðar. Nú ríður á að við fáum að vita allt um það hvenær og hversu mikið fræga fólkið kúkar og þá stjórnmálamennirnir. Fyrr en það er komið á hreint er varla hægt að tala um að fréttamennska sé stunduð á Íslandi.
Ég er hreint ekki saklaus af tilhneigingu til karlfyrirlitningar. Hef oft gengið í gegnum tímabil þar sem ég hef yfirfært slæma reynslu mína á stóran hluta karlkynsins og fundið einhverja undarlega fróun í húmor sem ber meiri vott um fordóma en kímnigáfu.
Og það er oft skiljanlegt. Karlmenn geta verið óþolandi. Konur áreiðanlega líka. Ég finn iðulega fyrir því að vera, á þessum kvenfrelsistímum og þrátt fyrir að hafa sæmilegt bein í nefinu, af "hinu" kyninu, tilheyra einhverskonar minnihlutahópi sem þó er í rúmum meirihluta. Ég þekki konur sem þurfa að berjast fyrir því að störf þeirra njóti sannmælis á sama tíma og körlum í sömu greinum er klappað á bakið. Mér finnst óþolandi að hefðbundin kvennastörf skuli ekki vera vel launuð.
En hversu skiljanlegt sem það er, þá er lítið unnið við að finna neikvæðum tilfinningum sínum réttlætingar. Karlfyrirlitning er ekkert skárri en kvenfyrirlitning en af einhverjum ástæðum er hún samt umborin. Við ættum frekar að líta það sem vandamál þegar staðalmyndir af körlum móta viðhorf okkar og láta það verða okkur hvatning til að endurskoða viðhorf okkar.
Ekki úr launsátri, bara í eigin nafni, beint í smettið
Þessi feministi gerir athugasemdir við pistil sem ég skrifaði um daginn en þar sem hún leyfir ekki svör við færslur á sinni síðu, svara ég bara hér.
Leyniskyttan byrjar reyndar á því að snúa út úr pistli Ragnars Þórs þar sem hann skrifar m.a. um þversagnir feminsmans, skilgreiningarvandann og tilhneigingu mannréttindahreyfinga til pólitískrar rétthugsunar. Þetta tekst leyniskyttunni með einhverjum óskiljanlegum hætti að túlka sem sérstaka fylgni við klámvæðingu og vændi. Auk þess er öll gagnrýni karla á femnista, allavega þeirra sem hafa eitthvert álit á mér, túlkuð sem óþol gegn konum sem vilji ekki að þeir "kaupi sér konur til að ríða eða rúnka sér yfir" en sem kunnugt er, mun gengdarlaus gredda og kvenhatur eina ástæðan sem nokkur gæti séð til þess að lögleiða vændi (og nei á meðan vændiskaup eru ólögleg er ekki hægt að tala um að vændi sé löglegt.)
Í færslunni minni sem hún vísar til, eiga víst að vera "einhverjar rannsóknir tilteknar sem eiga að sanna að vændi sé bara alltílæ, langflestar konur vilji ekkert frekar en hleypa uppá sig hverjum kallinum á fætur öðrum gegn greiðslu, bara gaman að því."
Þær greinar sem ég vísa til í umræddum pistli, fyrir utan bullrannsóknir feminista, eru viðtal við Liv Jessen, ágæt grein eftir Ronald Weitzer og rannsókn á reynslunni af glæpvæðingu kynlífskaupa í Bergen. Engin þessara heimilda segir orð um það að flestar eða einu sinni sumar konur vilji ekkert frekar en stunda vændi.
Liv Jessen talar um sjálfsákvörðunarréttinn sem mannréttindi og að hún vilji að fólk fái að stjórna lífi sínu sjálft, einnig þegar það taki ákvarðanir sem hún sjálf myndi ekki taka.
Skýrslan frá Bergen segir hvergi neitt fallegt um vændi eða fjölda þeirra sem vilja ekkert fremur. Hún lýsir aðeins á fremur hlutlægan hátt reynslu vændiskvenna af glæpvæðingunni, sem er síður en svo jákvæð og tekur fram að nánast allar konurnar sem rætt var við, segist stunda vændi af eigin vilja og að til séu konur af öllum þjóðernum sem hafi engan áhuga á að hætta.
Weitzer tekur enga afstöðu til þess hversu hátt hlutfall vændiskvenna séu ánægðar enda er ekki um slíka rannsókna að ræða. Hann segir hinsvegar að tilteknar rannsóknir sem staðhæft er að sýni fram á að flestar konur fari nauðugar í vændi og vilji hætta, að flestar vændiskonur hafi verið misnotaðar í æsku, verði fyrir miklu ofbeldi í starfi og séu allar á kafi í dópi, standist engar vísindalegar kröfur. Hann rökstyður þetta mjög vel.
Launsáturskonan virðist vera ósátt við að ég hafni tölfræði sem fengin er fram með svindli og svínaríi. Gaman væri að vita hvað henni finnst um þá sem hafna tölfræði sænsku ROKS kvennanna sem dreifa áróðri um að vikulega falli sænsk kona fyrir hendi maka síns, enda þótt opinberar upplýsingar segi að þessi tala sér að jafnaði 16 konur árlega. Finnst launsáturskonunni móðgandi að fólk taki ekki undir þessa staðreyndafölsun eða eru það aðeins falsupplýsingar um vændisiðnaðinn sem má ekki gagnrýna? Er í lagi að gagnrýna mannránið sem Bellas venner stóðu fyrir og þvæluna um barnafórnir sem ROKS konur halda ennþá fram? Hvenær má gagnrýna lygar feminista og hvenær ekki? (Heimildamyndin kynjastríðið gefur ágæta mynd af lygum dólgafeminista, endilega lítið á þessa mynd ef þið hafið ekki þegar séð hana.)
Skyttunni finnst líka óþolandi að ég hafni því að hægt sé að dæma allan klám og kynlífsiðnaðinn út frá persónulegri reynslu þeirra sem vinna við að líkna konum sem hafa flúið ofbeldi og nauðung. Þær konur fá væntanlega góða innsýn í mörg svaðalegustu dæmin en frjálsar hórur vilja sem minnst við þær tala. Stórmerkilegt finnst mér hvað feministar geta lagt mikið upp úr einstaka sögum af kynlífsþrælum og krakkhórum en afskrifað með öllu frásagnir þeirra kvenna sem eru í þessum störfum á eigin forsendum og hafa ekki hug á að hætta. Sjálf tel ég hvorki að sorgarsögur né einstaka frásögn frjálsrar hóru hafi neitt vísindalegt gildi. Til að meta þennan markað þarf að skoða hann sem heild, gera greinarmun á kynlífsánauð og frjálsu vændi og skoða mismunandi hópa kvenna. Það er t.d. mjög mikill munur á aðstæðum kvenna sem vinna sjálfstætt á vændishúsum þar sem þær leigja pláss og þeirra sem mæla göturnar og fara jafnvel með kúnnunum heim til þeirra. Einstaka sögur mega alveg fljóta með til að skýra hlutina nánar en það er ekki hægt að alhæfa út frá þeim. Þetta vita allir sem eitthvað hafa kynnt sér félagsvísindi en rannsóknir dólgafeminista eiga náttúrulega ekkert skylt við vísindi.
Vitanlega ræðir leyniskyttan rannsóknaraðferðir og staðreyndafalsanir ekki neitt. Ekki er heldur komið inn á þöggun vændiskvenna né afleiðingar þess að setja lög sem eiga að vernda fólk í óþökk þess. Það er nefnilega ekkert hægt að ræða þessa hluti án þess að rekast óþægilega á þá staðreynd að rannsóknir í nefni feminista og björgunaraðgerðir þeirra eru oft vægast sagt ófaglegar. Þess í stað er athyglinni sem fyrr beint að þrælahaldi og barnanauðgunum. Spurt er hversu mörgum börnum og konum megi fórna í þágu kláms og vændis. Með sömu rökum ættum við auðvitað að banna flugeldagerð, kaffiframleiðslu, mottuvefnað, súkkulaði, demanta, snyrtivörur, bómullarfatnað og mat en það er náttúrulega bara allt annað. Enda snýst þetta þegar upp er staðið ekkert um mannréttindi, heldur eitthvað allt annað. Að einhverju leyti um það hvað kynlíf annarra sé ógeðslegt, að einhverju leyti um duldar aðferðir til að takmarka streymi innflytjenda til Vestur Evrópu, að einhverju leyti um að dímonisera karlmenn og að einhverju leyti sennilega bara um að þurfa ekki að viðurkenna að maður geti haft rangt fyrir sér.
Ég kannast ekki við að hafa, hvorki í umræddri grein né annarsstaðar, vísað í rannsóknir sem "eiga að sanna að vændi sé bara alltílæ, langflestar konur vilji ekkert frekar en hleypa uppá sig hverjum kallinum á fætur öðrum gegn greiðslu, bara gaman að því." Ég hef hinsvegar gagnrýnt, annarsvegar þær ýkjur og gölluðu rannsóknir sem haldið er á lofti sem vísindum og hinsvegar þá þöggun sem feministar beita vændiskonur og annað fólk í kynlífsþjónustu, fólk sem er hundóánægt með að vera skilgreint sem ósjálfstæð fórnarlömb sem ekkert mark sé á takandi. Þetta er hinsvegar dæmigert fyrir málflutning dólgafeminista. Ýkjur og útúrsnúningar, jafnvel hreinar og klárar lygar eru sú tækni sem þær beita málstað sínum til framdráttar.
Ég er búin að hugsa svo mikið um þetta. Það er semsagt fullkomlega eðlilegt að skilja ekki vexti, vísitölur og önnur hagfræðihugtök, þau eru nefnilega fullkomlega óeðlileg og álíka gagnleg og flatlús.
Í hugum flestra merkir bylting í raunninni ekkert annað en smávægilegar umbætur á örfáum sviðum. Bylting í merkingunni kerfisbreyting hljómar ógnvænlega. "Bylting já, og hvað svo?" spyr fólk og verður bara óttaslegið við tilhugsunina um að þurfa að taka afstöðu til þess sjálft hvernig samfélag það vilji byggja. Við vitum hvað við höfum og það virðist útilokað að fá eitthvað skárra. Hugmyndin um að minni iðnvæðing, minni framleiðsla, geti skilað meiri velferð, virðist órökrétt enda þótt allir viti að vandamálið er ekki ónóg framleiðsla heldur misskipting auðs. Það er engu líkara en að fólk haldi að það sé náttúrulögmál að ein fjölskylda í þorpinu geti sölsað undir sig allar eignir annarra þorpsbúa og geri það.
Þegar ég segist vilja byltingu, ekki í þeirri merkingu að ég vilji nýtt fólk heldur vilji ég nýtt kerfi, fjármálakerfi sem virkar þannig að eitthvert samræmi sé milli þess sem fólk leggur af mörkum og þess sem það ber úr býtum, stjórnkerfi þar sem stjórnendur hafa ekki völd yfir fólki heldur sinna fyrst og fremst skipulagsvinnu, hristir fólk höfuðið. Fyrstu viðbrögð eru þau að þetta sé útópía, það sé bara ekkert hægt að skapa anarkískt samfélag, nema þá með sjálfsþurftarbúskap þar sem allir lifa rétt yfir hungurmörkum, þjónusta verði á steinaldarstigi og glæpaklíkur fái að vaða uppi hömlulaust.
Hingað til hef ég átt erfitt með að færa rök fyrir því að það sé hægt búa til kerfi þar sem eignalaust, tekjulágt fólk getur eignast land, húsnæði eða fyrirtæki, án þess að borga háa vexti. Ég hef svarað því að það sé ekki í mínum verkahring að svara því hvernig það sé hægt, ekki frekar en að ég þurfi að kunna að framleiða umhverfisvæna plast(líkis)poka til að vilja að þeir verði framleiddir. Og þá hristir fólk hausinn aftur. Ef ég get ekki útfært lausnina sjálf, þá hef ég semsagt ekki rétt til þess að koma auga á vandamálið. Málið dautt, valið snýst um hægri stjórn eða hægri sinnaða vinstri stjórn, framsóknarmenn allra flokka sameinist og kallið klíkuna ríkisstjórn því það hljómar eitthvað svo lýðræðislega.
Mér hefur gengið betur að útskýra hversvegna ég er tortryggin gagnvart erfðabreyttum matvælum, líklega bara af því að ég hef meiri áhuga á hagfræði sem "meikar sens" en þessu skrímsli sem við köllum fjármálamarkað. Það er semsagt ekki vegna þess að ég haldi að það sé í sjálfu sér eitthvað slæmt við ný afbrigði af ávöxtum, heldur finnst mér óréttlátt að stórfyrirtæki slái eign sinni á erfðabreytt korn og kippi rekstargrundvellinum undan smábændum sem geta ekki lengur rekið búskap sinn með því að geyma útsæði, heldur þurfa að kaupa það dýrum dómum. En jafnvel þótt þetta sé mun skiljanlegra en stýrivextir og kjölfestufjárfestar, beinist umræðan alltaf frá því sem málið snýst um, þ.e. rétti bóndans til að sjá sér farborða og fer út í kenningar um að það sé hvort sem er ömurlegt að vera bóndi í þriðja heiminum og að þeir yrðu nú bara betur settir með því að vinna hjá kapítalinu. (Ekkert ólíkt því að þegar maður krefst þess að vændiskonur fái frið fyrir forsjárhyggjunni, þá fer umræðan alltaf út í það hvort maður haldi virkilega að það sé skemmtilegt starf og að innst inni vilji þær nú sennilega frekar skúra og skeina.)
En nú hafa þessar ágætu konur, Margrit Kennedy og Vandana Shiva útskýrt að hagvöxtur er ekki nauðsynlegur og sennilega mjög skaðlegur. Að það er vel hægt að reka banka sem þjóna viðskiptavinum sínum í stað þess að ræna þá. Að velferðarkerfi þarf ekki nauðsynlega að snúast bara um opinbera styrki. Að völdin sem stórfyrirtæki hafa yfir stjórnvöldum, eru svo óhugnanleg að jafnvel réttur okkar til að afla matar er í höndum þeirra. Að frelsi snýst ekki bara um rétt til að bera pappaskilti heldur er hæpið að tala um lýðræði þar sem 10% borgaranna eiga 90% allra gæða og örfá fyrirtæki stjórna því á hverju við nærumst. Að öll þessi iðn- og einkavæðing í matvælaframleiðslu er ekki leið til að draga úr hungri heldur auka það.
Anarkismi er að vinna á, á öllum sviðum. Að því leyti gerði hrunið okkur gott að fleiri áttuðu sig á því að það er kerfið sjálft sem er vandamálið. Okkur vantar ekki nýja rassa í ráðherrastólana eða fleiri konur í stjórnir stórfyrirtækja. Okkur vantar ekki forvirkar rannsóknarheimildir eða meiri vígbúnað handa löggunni. Ekki heldur fleiri virkjanir og álver, meiri hagvöxt og fleiri bílastæði.
Okkur vantar hinsvegar tvennt; fréttamenn sem afla frétta í stað þess að gegna bara hlutverki hljóðnemastatífs og fleiri anarkista sem hafa áhuga á hagfræði.
Sé ennþá á bloggáttinni fyrirsögnina "Matthías týndur". Ég veit ekki hvort þetta er algert dómgreindarleysi hjá blaðamanninum eða bara fullkomin smekkleysa. Kannski þetta eigi bara að vera fyndið?
Það er nefnilega annar Matthías sem er raunverulega týndur. Varla hægt að segja að almennileg leit hafi farið fram, litlum sögum farið af rannsókn málsins eða hvað hún hefur leitt í ljós og pilturinn óðum að gleymast. Sjálf opnaði ég tengil á þessa fyrirsögn í þeirri kjánalegu von að einhver blaðamaður hefði ennþá áhuga á málinu og hefði jafnvel einhverjar fréttir af því en sá í staðinn verulega ómerkilega frétt af því að fyrrum forstjóri svari ekki síma.
Stöku sinnum sér maður villandi fyrirsagnir sem augljóslega er ætlað að fá flettingar frá fólki sem ekki hefur áhuga á málinu. Ég man t.d. eftir fyrirsögninni "Bubbi rekinn" en þar var ekki um að ræða Bubba Morteins heldur mann sem þótt hann gangi undir nafninu Bubbi meðal vina og fjölskyldu, er mun þekktari sem Sigurður G. Tómasson.
Ég beini því til blaðamanna sem vilja auka fjölda flettinga, að forðast að nota nöfn sem geta valdið misskilningi. Það má allt eins fjölga flettingum með fyrirsögn sem ýjar að annaðhvort trúmálum eða kynferðismálum. T.d. mætti koma orðunum "prestur káfar" inn í sem flestar fyrirsagnir. Þannig mætti líka halda almenningi uppteknum og forðast þannig að hann lesi eitthvað sem er raunverulega fréttnæmt.
Í síðustu viku velti Elías Halldór Ágústsson upp þessari spurningu á snjáldursíðu sinni:
1) ef vændi verður að fullu lögleg starfsgrein og
2) ef atvinnuleysisbætur verða ekki borgaðar þeim sem [ekki] tekur störf í boði;
hlýtur hið opinbera þá ekki að neyða fólk í vændi?
Síðustu tvö árin hef ég búið í Danmörku þar sem vændi er löglegt (enda þótt vændiskonur þar kvarti mjög undan ágangi sjálfskipaðra bjargvætta sem virðast hafa félagslegt samþykki fyrir því að angra fólk sem vill ekkert með þær hafa.) Ég þekki fólk sem árum saman hefur verið á atvinnuleysibótum eða félagsmálastyrk í Danmörku. Ýmislegt er gert til að reyna að hjálpa þessu fólki út á atvinnumarkaðinn og þrýsta á það að prófa störf sem það þekkir ekki. Ekki hef ég þó heyrt af því að neinum hafi verið boðið starf á vændishúsi, hvað þá að nokkur hafi verið þvingaður til að taka slíku starfi. Ég hef heldur ekki heyrt að neinn sem ekki hefur áhuga á þungarokkstónlist hafi verið þvingaður til að taka að vinnu þar sem slík tónlist glymur í eyrum eða að fólk sem þolir ekki að sjá blóð sé þvingað til að vinna í sláturhúsi. Sjálf leitaði ég til atvinnumiðlunar og var spurð hvaða störf ég gæti EKKI unnið. Sagðist helst vilja komast hjá því að aka leigubíl þar sem ég á mjög erfitt með að rata og er bílhrædd og það var góðfúslega tekið til greina. Siðmenntuð samfélög neyða fólk ekki til að taka vinnu sem því líður illa í, svo ég hef engar áhyggjur af því að Elías þyrfti að kveikja í félagsmálaráðuneytinu enda þótt Íslendingar hættu að líta á vændiskonur sem geðsjúklinga sem helst ætti að svipta sjálfsforræði.
Hér má sjá gífurlegt þakklæti danskra vændiskvenna í garð feminstanna sem ætla að hafa vit fyrir þeim. Þess má geta að síðar um daginn var stafsetningarvillan leiðrétt enda fékk hún töluvert meiri athygli en það sem málið snerist um.
Svo sem vænta má þegar kyn og klám er annarsvegar, hafði spurningin í för með sér umræður og eitt af því sem kom til tals voru órökstuddar fullyrðingar um vændismarkaðinn svo sem að langflestum vændiskonum sé nauðgað, þær séu nánast allar fíkniefnaneytendur o.s.frv. Kona nokkur benti mér á "rannsóknir" sem eiga að sýna fram á þetta, rannsóknir unnar af þeim sem standa að þessari síðu og rannsóknir sem byggja á speki þeirra kvenna sem halda henni úti. Ég hef töluvert við aðferðafræði þessara "vísindamanna" að athuga og reiknaði í fyrstu með að þurfa að skrifa langa ritgerð til að fletta ofan af bullinu í þeim en var svo heppin að rekast á þessa ágætu grein eftir Ronald Weitzer. (Hún birtist í tímaritinu "Violence Against Women" 11. árg. 7. tbl. júlí 2005, bls:934-949.)
Helstu niðurstöður Weitzers eru þær að;
-Melissa Farley, samstarfsfólk hennar og sporgöngumenn nálgist viðfangsefni sín beinlínis út frá þeirri hugmynd að það sé óumdeilanlegt að vændi sé í öllum tilvikum kúgun karla á konum.
-Orðræða þeirra beri vott um að rannsóknum þeirra sé fremur ætlað að afla skoðunum þeirra fylgis en að gefa raunhæfa mynd af veruleikanum.
-Aðferðir þeirra standist engan veginn vísindalegar kröfur og þar með séu niðurstöðurnar ekki marktækar.
-Túlkun niðurstaðna sé sömuleiðis vafasöm.
M.ö.o. þessar konur eru fúskarar og "rannsóknir" þeirra eiga meira skylt við skáldskap en vísindi.
Það skal tekið fram að Ronald Weitzer er ekki neinn sérlegur baráttumaður fyrir lögleiðingu kláms og vændis, hann hefur einnig gagnrýnt óvandaðar rannsóknir þar sem dregin er upp glansmynd af þessum þáttum menningarinnar. Hann er fyrst og fremst fræðimaður sem gerir þá kröfu til fólks sem heldur einhverju fram sem vísindum að það vinni eins og vísindamenn en ekki grunnskólanemar.
Nú eru þessar konur (sem þrátt fyrir að vera ekkert annað en fúskarar, njóta óskiljanlegrar virðingar meðal dólgafeminista,) ekkert að reyna að fela ásetning sinn. Þær taka sjálfar fram að þær vinni út frá feminisku sjónarhorni og það er í sjálfu sér allt í lagi. Ég held að hlutlaus vísindamaður sé ekki til. Ástæðan fyrir því að menn vilja rannsaka tiltekið efni er sú að þeim finnst það áhugavert, hafa kynnt sér það og eru með tilgátu í huga. Það er ekkert leyndarmál og bara gott mál að það komi fram. En það að menn hafi ákveðna tilgátu í huga, gefur þeim hinsvegar ekki leyfi til að sniðganga vísindalegar aðferðir en kynna samt niðurstöður sínar sem vísindi.
Ég hafna að sjálfsögðu "rannsóknum" á borð við þessar en sú sem mælir með þessu lesefni, benti mér einnig á norska rannsókn sem Cecilie Høigård og Liv Finstad unnu og kom fyrst úr 1986. Ég hef ekki fundið neitt um rannsóknir Cecilie Høigård og Liv Finstad á netinu fyrir utan örfáar tilvitnanir í bókina. Það að sömu konur og Ronald Weitzer gagnrýnir, skuli lofa bókina í hástert, vekur þó grun að hér séu jafnvel á ferðinni álíka vandaðir fræðimenn og enn styrkist sá grunur þegar í ljós kemur að Liv Jessen hefur gagnrýnt hana.
Liv Jessen var í bjargvættaliðinu. Afstaða hennar gerbreyttist þegar hún fór að hlusta á konur í kynlífsþjónustu og áttaði sig á því að þeirra reynsla var ekki í neinu samræmi við ímynd róttækra feminsta. Árið 2004 hlaut hún mannréttindaverðlaun Amnesty fyrir baráttu sína fyrir réttindum vændiskvenna. Þetta var í fyrsta sinn sem Amnesty viðurkennir mannréttindi vændiskvenna á þann hátt.
Leit mín að greinum eftir þessar norsku konur leiddi hinsvegar til þess að ég datt ég niður á rannsóknir á afleiðingum þess að gera vændiskaup refsiverð. Þá stefnu þvinguðu dólgafeministar fram, vændiskonum til verndar, í fullkominni óþökk þeirra þrátt fyrir að 89% vændiskvenna í Noregi óttuðust að lögin hefðu í för með sér meira ofbeldi. Óþarft er að taka fram að þegar sömu lög voru tekin upp á Íslandi voru konur sem unnu á strippstöðum og erótískum nuddstofum ekki spurðar álits. Það þótti engin ástæða til hlusta á svoleiðis druslur þegar í boði voru útbrunnar krakkhórur sem gátu sagt þær hryllingssögur sem hljómuðu betur í eyrum fórnarlamdsfeminista.
Stuðningsmenn mannréttinda vændiskvenna hafa áður rannskað afleiðingar laganna og nóg er til af rannsóknum sem ekkert ólíklegt er að séu unnar af hlutdrægum aðilum. T.d. hér. Þó er þessi rannsókn frá Bergen ekki unnin af stuðningsmönnum lögleiðingar en hún leiðir í ljós nokkurnveginn það sama t.d. að:
-Nánast allar konurnar segjast hafa farið í vændi að eigin vali.
-Þær sem telja sig ekki hafa átt annarra kosta völ eru langoftast fíklar.
-Meðal kvenna af öllum þjóðernum eru konur sem hafa ekki minnsta áhuga á að hætta.
-Eftir að dólgalögin tóku gildi hafa þær færri kúnna.
-Verðið á þjónustunni hefur lækkað.
-Þ.a.l. er samkeppnin meiri.
-Minna öryggi og stöðugleiki í öllu tilliti, þær flytja sig oftar á milli staða og eru af ótta við að koma öðrum í vandræði, tregar til að segja frá því hvernig þær skipuleggja sig.
-Þær hafa neyðst til að laga sig að markaðnum, fleiri eru farnar að hleypa kúnnum inn á heimili sín.
-Þær verða fyrir meiri þrýstingi um að fara yfir sín mörk, t.d. að nota ekki smokk.
-Konurnar gefa kúnnunum meiri persónulegar upplýsingar um sjálfar sig en áður.
-Lægri tekjur hafa í för með sér meiri streitu og afrískar konur eru orðnar svo tekjulágar að þær neyðast til að betla til að hafa ofan í sig.
-Konur sem áður gátu leitað til lögreglunnar ef þær urðu fyrir ofbeldi eru ólíklegri til þess en áður. Það traust sem þó var til staðar er horfið bæði að mati vændiskvenna og lögreglu.
-Þriðjungur kvennanna segist ólíklegri en áður til þess að leita hjálpar hvort heldur er hjá félagsþjónustunni eða feminiskum samtökum og heimsóknum þeirra hefur fækkað til muna.
-Erfitt er að meta hvort ofbeldi hefur aukist eða dregið úr því.
-Stór hluti kvenna telur sig vera í meiri hættu en áður.
-Samheldnin milli kvenna á götunni hefur minnkað.
-Þær hafa neyðst til að gera sig ósýnilegar.
-Konur sem vinna einar og eiga ekki vini í sama bransa eru í mun meiri hættu á að verða fyrir ofbeldi. Öruggasta starfsumhverfið er þar sem margar konur vinna saman innandyra (vændishús, nuddstofur og strippstaðir) en mesta hættan á ofbeldi er ef kona fer ein með kúnnanum heim til hans. Erfitt er að mæla hversu algegnt er að konur fari með kúnnanum heim en ljóst er að það er orðið erfiðara fyrir vændiskonur að fá húsnæði á leigu og þær fara síður með kúnnana inn á hótel.
-Langflestar kvennanna telja lögin hafa haft neikvæðar afleiðingar fyrir sig.
Júlí 2011: Vændiskonur í Kóreu berjast gegn því að vinnustaðir þeirra verði upprættir til að rýma fyrir öðrum byggingum. Þær voru semsagt ekki að biðja lögguna, félagsmálayfirvöld og feminista um hjálp til að komast út úr meintu ofbeldi heldur hótuðu þær að kveikja í sér til að verja rétt sinn til að sjá sér farborða.
Ljóst er að rannsóknir sem unnar eru af alvöru vísindamönnum gefa allt aðra mynd af vændi á Vesturlöndum en fúskið sem dólgafeministar halda á lofti. Engu að síður hafa þessar konur ótrúleg áhrif bæði í pólitík og einnig á hugmyndir almennings um stöðu vændiskvenna og tengsl ofbeldis og kynlífs. Þessi sænska heimildamynd sýnir sláandi dæmi um afleiðingar þess þegar áhrifafólk heldur fram einhverri þvælu í nafni vísindanna og samfélagið lætur það óátalið. Ég legg til að við höfum það sem sannara reynist og spornum gegn því að umræðan fari inn á sömu villigötur á Íslandi.
Þeir eru sennilega fáir sem átta sig á því hvað það er merkilegt að leikskólabörn taki virkan þátt í því að búa til umferðarmerki.
Þetta er nefnilega alls ekki bara krúttlegt uppátæki heldur hápólitísk aðgerð. Sú stefna að virkja börn til þátttöku í svona verkefnum er nefnilega liður í því að skapa þátttökusamfélag. Raunverulegt lýðræði þar sem hver einasti borgari hefur raunverulegt tækifæri til að setja mark á umhverfi sitt og hafa áhrif á umræðuna.
Við stefnum í átt að anarkisma. Ekki eins hratt og ég vildi en báturinn mjakast samt. Mörg fyrirtæki og stofnanir hafa starfsfólk með í ákvarðanatöku og stefna að auknu frjálsræði starfsmanna, án .þess að það komi neitt niður á afkomu fyrirtækisins. Skólakerfið er ennþá óttalega ferkantað en ég heyri ekki betur en að kennarar hafi mjög margir áhuga á einstaklingsmiðuðum námsskrám og að skapa umhverfi sem gerir ráð fyrir að börn séu til í fleiri en tveimur útgáfum, fólk er meðvitað um þörfina en skortir kannski ráð til að koma hlutunum í framkvæmd. Internetið er anarkískt, gefur hverjum sem er kost á að koma því á framfæri sem hann bara vill, undir nafni eða ekki eftir því sem hann sjálfur kýs.
Ég vildi helst afnema þjóðríkið, leggja niður landamæri, losna við allt yfirvald. Bylting væri fín. En á meðan hún er ekki í sjónmáli er allavega ágætt að sjá að hugmyndin um þátttökulýðræði er allsstaðar að vinna á. Frá leikskólum og upp úr. Og það er ekki bara hin anarkíska hugmynd um þátttökulýðræði sem er að festa rætur, fólk er líka smátt og smátt að átta sig á því að það sem skilar bestum árangri er ekki meira eftirlit, meiri stjórnun, þyngri refsingar, hærri laun, heldur það að fólk fái fleiri tækifæri til að gera það sem því sýnist, þegar því sýnist.
Yfirvald virðist ekki bara óþarft heldur gerir það oft meira ógagn en gagn. Og fyrst anarkí virkar í grasrótarhreyfingum og öðru sjálfboðastarfi, fyrst það virkar m.a.s. á stórum vinnustöðum, því í ósköpunum ætti það ekki að virka í stjórnmálum líka?
Einu sinni hélt ég því staðfastlega fram að ég væri kapítalisti. Ég trúi nefnilega alveg á frjáls viðskipti og að markmið viðskipta eigi að vera það að fá meira út úr þeim en maður leggur í þau. Ég vil ekki sjá stéttlaust samfélag þótt mér ofbjóði þær öfgar að sumir búi við örbirgð en öðrum gæti ekki enst ævin til að njóta eigna sinna. Ég álít fullkomlega rétt og eðlilegt að fólk njóti góðs af því að þroska hæfileika sína og vinna af metnaði og ósérhlífni. Mér finnst allt í lagi þótt sumir leyfi sér meiri lúxus en aðrir. Mér finnst m.a.s. í lagi að fólk njóti góðs af eignum foreldra sinna.
Það sem mér finnst ekki í lagi er að fólk geti keypt sér völd yfir öðrum, valtað yfir öll réttindi fátækra og fáfróðra og sölsað undir sig stöðugt stærri hluta af gæðum jarðar. Mér finnst slæmt að manngildi fólks sé metið eftir fjárhagsstöðu þess og mér finnst hrikalegt hvað neysluhyggjan tekur mikinn toll af náttúrunni. Mér finnst ekkert að því að hafa gaman af flottum jeppum. Mér finnst hinsvegar vont að svo margir byggi sjálfsvirðingu sína á flottum jeppum að jeppaframleiðsla og rekstur þessara stóru bíla valdi himni, hafi og jörð alvarlegum skaða.
Ég hætti að kalla sjálfa mig kapítalista þegar mér varð ljóst að það er ekki hægt að greina "heilbrigða" arðhyggju frá stóriðjustefnu, hernaðarhyggju og heimsvaldastefnu. Að það er ekki hægt að greina sundur viðskiptafrelsi og endalaust svindl og blekkingar. Að siðrænn kapítalismi er ekki til sem pólitísk stefna, heldur í skársta falli eitthvað sem almennilegt fólk með góðar tekjur getur praktíserað í sínu daglega lífi.
En ég vil semsagt ekki beita fallöxinni á alla sem eiga fleiri en tvenna skó. Þegar ég lýsi yfir andúð á kapítalisma á ég við:
-það að menn geti stjórnað lagasetningu í krafti auðvaldins,
-að menn geti stjórnað fréttaflutningi í krafti auðvaldsins,
-að menn komist upp með bankarán og stórfellt fjármálamisferli af öðru tagi,
-að fátækir séu hindraðir í því að rétta stöðu sína en ríkum auðveldað að eignast meira,
Ég á við þetta,
og þetta
Ég á við þá svívirðu að stórfyrirtæki geti beitt lögreglu og her til að hrekja fólk frá heimilinum sínum svo risarnir geti stundað sitt báxítnám í friði.
Á maður virkilega að þurfa að útskýra þetta? Það lítur út fyrir að sé ástæða til þess. Allavega hef ég síðustu daga orðið fyrir því nokkrum sinnum að hitta fólk sem biðst beinlínis afsökunar á því að langa í nýtt gasgrill eða finnast eðlilegt að læknar séu á hærri launum en ræstitæknar. Ég var m.a.s. spurð að því um daginn hvort ég væri fáanleg til að "svíkja málstaðinn" með því að fara í Þingvallaferð á jeppa. Hefur fólk þessa öfgakenndu mynd af mér? Eða hafa viðhorfin til neysluhyggju breyst með hruninu?
Baráttan gegn heimsvaldastefnu, hernaði og náttúruspjöllum væri lítils virði ef við neituðum að huga að eigin ábyrgð. Við verðum að draga úr ruslasöfnun og mikið óskaplega væri gott ef fólk nyti bara virðingar fyrir það sem það gerir heimininum til góðs fremur en eignir sínar og stéttarstöðu. En það hryllilega við kapítalismann er ekki það að einhver kall eigi einkaþotu og kryddi steikina með gulli. Þetta eru aðeins tvær birtingarmyndir skrímslisins, táknmynd þess sem gefur ríkum manni frelsi til að komast hvert sem hann vill, hvenær sem honum hentar, án þess að taka tillit til annarra, tákn þeirrar úrkynjunar að nota lúxusvöru, ekki til að njóta hennar heldur til að undirstrika stöðu sína. Þetta tvennt er út af fyrir sig ógeðfellt. Það sem gerir kapítalsimann að algjöru ógeði er ekki þó efnishyggjan, heldur það viðhorf að menn megi þjóna henni með því að kaupa sér vald yfir öðrum. Ég hlýt að mega mótmæla því þótt mér finnist ekki ástæða til að hengja hvern þann sem langar í jeppa.
Örvænting þessara kvöldu manna er komin á það stig að þeir eru farnir að auglýsa í blöðunum til að reyna að vekja athygli almennings á skelfilegri líðan sinni. Ég sé ekki annað en að einu rökréttu viðbrögðin við þessu neyðarkalli séu þau að uppræta þetta andstyggilega starf með öllu enda er þetta sá veruleiki sem við okkur blasir.
Persónuleg kynni mín af lögregluþrælum sanna aukinheldur að þeir eru upp til hópa menn með brotna sjálfsmynd sem leiddust út í þennan hrylling af einskæru sjálfsvirðingarleysi.
Ég legg til að þegar í stað verði komið á lögguathvörfum, þar sem menn sem vilja komast út úr þessum mannskemmandi og ofbeldisfullu aðstæðum, geta fengið faglega aðstoð til að hætta og byggja upp nýja sjálfsmynd.
Sumir kunna að halda því fram að hér séu á ferð hugsjónamenn eða spennufíklar sem eru tilbúnir til að taka áhættu, að sumir þeirra sæti ekki þeirri meðferð sem hér er lýst, hafi tekið þetta að sér sjálfviljugir og hafi engan áhuga á að hætta. Enginn skyldi hlusta á slíkar hugmyndir og allra síst þegar fórnarlömbin sjálf halda þeim fram. Hafa ber í huga að lögregluþrælar hafa verið heilaþvegnir til að hlýða yfirboðurum sínum í blindni. Þeir eru allir sem einn haldnir Stokkhólmsheilkenninu enda dettur varla nokkrum heilvita manni í hug að einhver velji sér annað eins hlutskipti.
Mér finnst bleik.is óþolandi síða. Ekki vegna þess hve hátt hlutfall af efninu snýst um tísku og sambönd heldur vegna þess;
a) hvað þessi síða er hroðalegt dæmi um vonda blaðamennsku
b) hvað er erfitt að komast hjá því að verða var við þennan hroða (ég hef engan áhuga á golfi en golfáhugamenn mega alveg stunda sitt golf í friði fyrir mér, mér þætti hinsvegar pirrandi að rekast daglega á eitthvert golfefni innan um fréttir sem koma mér við.)
c) hvað fjölmiðlar eru virkir í því að ýta undir þá hugmynd að umfjöllunarefni slíkra síðna séu einhverskonar kvenlegt norm.
d) að það bæði hryggir mig hversu margar konur leggja lítið til samfélagsumræðu og sýna lítinn áhuga á öðru en því sem ég álít yfirborðslegt og ég finn til vanmáttar yfir því að geta ekki bara skipað öllum konum að hugsa sjálfstætt og hafa áhuga á því sem mér finnst mikilvægt.
Stundum taka vonbrigði mín og annarra sem eru sama sinnis, á sig mynd sem er líklegri til að fæla "bleiku konurnar" frá áhuga á pólitík, vísindum og annarri menningu en tísku og útliti. Við tölum niður til þeirra. Gerum grín að vondu málfari. Einhver stofnar blogg sem er sérstaklega ætlað til að hæðast að stúlkum sem hafa áhuga á tísku. Við gubbum yfir eitthvað jafn kjánalegt og "rannsóknir sýna að konur með bólu á nefinu eru algjör dýr í rúminu" á bleiku síðunum en horfum samtímis gagnrýnislaust á paranoju á borð við "rannsóknir sýna að karlar eru vitlausir í barnaklám" hjá ákveðnum hópi feminista enda þótt báðir hóparnir séu með vafasöm vísindi á bak við sig. Prinsessuskóli verður að "námskeiði í hlutgervinu og undirgefni", kona sem hefur meiri áhuga á að ala upp börn en að fara í háskólanám er sögð metnaðarlaus. Konur sem fjarlægja kynhár verða sjálfsvirðingarlaus fórnarlömb klámvæðingarinnar.
Ég lít á það sem vandamál ef fólk situr fast í viðjum staðalmynda. Það sem mér finnst dýrmætast við feminismann fyrir okkar samfélag í dag er mótspyrnan gegn því að kynferði ákvarði mikilvæga hluti eins og t.d. hvaða nám og störf við veljum, hversu vel við komumst af fjárhagslega, möguleika okkar á að njóta frístunda, verja tíma með börnunum okkar o.s.fv. Við þurfum á feministum að halda vegna þess að það eru þeir sem standa vaktina gagnvart þessum málum.
Feministum finnst stundum miða hægt og það er skiljanlegt að grípi um sig gremja þegar staðalmyndirnar, hlutgervingin, yfirborðsmennskan, sofandahátturinn virðist ekkert vera á undanhaldi. En ef hver sá sem nefnir hætturnar sem -ekki feminisk viðhorf, heldur frekar tilfinningaleg viðbrögð vonsvikinna feminista hafa í för með sér, er stimplaður karlremba eða sjónarmið hans afgreidd með dómum um grunnhyggni og skilningsleysi, þá erum við ekki að halda uppi umræðu heldur stofna til grjótkasts. Ef má ekki tala um neikvæðar birtingarmyndir gremjunnar þá mun hún bara skapa dýpri gjá milli kvenna, þrýsta á konur um að taka afstöðu með eða móti feministum. Og trúið mér, það er áreynsluminna að mynda sér skoðun á varalit en réttlætismálum. Auk þess sem vondar bækur og illa unnar fréttir seljast iðulega vel.
Handtekinn fyrir að standa með pappaspjald með þessum líka móðgandi skilaboðum á almennri gangstétt. Ákærður fyrir óhlýðni við lögreglu sem af einhverjum dularfullum ástæðum telur sig hafa vald til að banna fólki að standa á almennri gangstétt ef það fer í taugarnar á einhverjum hjá Bandaríska sendiráðinu.
Hernaðarandstæðingar sýna stuðning sinn við Lárus og andúð sína á hernaði með því að rölta Laufásveginn milli 12 og 17 í dag. Sumir þeirra kveðast jafnvel ætla að voga sér upp á hið hernumda svæði gangstéttarinnar. Ég hvet friðarsinna til að mæta í réttarsalinn kl 15 og/eða skreppa á Laufásveginn í dag og taka þátt í aðgerðum hernaðarandstæðinga eða allavega sýna þeim stuðning með viðveru sinni.
Ekki að undra þótt lögruglan hafi ekki tíma til að eltast við menn sem sjálfir skilgreina sig sem krimma.
Af öllum ofbeldisstofnunum ríkisvaldsins er lögreglan sú sem mest samskipti hefur við almenning og er mest í fréttum. Almenningur veit því töluvert mikið um lögregluna, vihorf hennar og vinnubrögð.
Ég fór svo mikið að hugsa um bleikt og blátt þegar ég las þennan pistil. Ég er algjör sökker fyrir samsæriskenningum. Keypti t.d. inside job kenninguna um 11. september algjörlega og nú er ég hreinlega í vímu yfir kenningu Chomskys um að samsæriskenningin sjálf sé samsæri um að draga athyglina frá einhverju athyglisverðara. Kenningin um að hið illa feðraveldi hafi sameinast um að stela bláa litnum frá konunum og fleygt í okkur væmna, bleika litnum í staðinn, hefði átt að smjúga inn í hjarta mitt. Ef út í það er farið hef ég gleypt margar ótrúlegri kenningar hráar.
Dansi, dansi dúkkan mín
dæmalaust er stúlkan fín.
Voða fallegt hrokkið hár
hettan rauð og kjóllinn blár...
Ég man eftir sjálfri mér á fjórða ári reyna að sannfæra ömmu mína um að kjóllinn hlyti að vera bleikur en nei hann var blár, blár var líka stelpulitur í gamla daga, eða hvað?
Og já, það er eitthvað væmið við bleikt, eitthvað svona jarðaberjaís og candyfloss, ekki undarlegt þótt feðraveldið hafi viljað hreinsa hendur sínar af öllu því sem bleikt er. Ég ætti erfitt með að taka bleikan fána alvarlega. Rauður fáni, auðvitað, en bleikur.... ljósbláir fánar koma hinsvegar alveg til greina og þessvegna fór ég að velta því fyrir mér hvort sé í rauninni meiri munur á rauðu og bleiku en djúpbláu og ljósbláu. Ég upplifi nefnilega bleikan sem sjálfstæðan lit á sama hátt og appelsínugulan, frekar en ljósara afbrigði af rauðum. Ég skynja aftur á móti ljósbláan sem afbrigði af bláum.
Ég hugsaði sem svo að tungumálið hlyti að hafa þessi áhrif. Við notum sérstakt orð um bleikan, rétt eins fjólubláan og appelsínugulan. Á hinn bóginn er hugsanlegt að við höfum tekið upp sérstakt nafn fyrir bleikan vegna þess að hann er sjálfstæðari í hugum okkar. Ég spurði fólk álits á þessu á facebook og þeir sem svöruðu bentu á áhugaverðatengla. Samkvæmt þessu virðist meirihluti fólks telja bleikan sjálfstæðan lit, fremur en bara ljósara afbrigði af rauðu og mér var einnig bent á þessa grein en samkvæmt henni er rökrétt ástæða fyrir því að við lítum á bleikan lit sem eitthvað annað en ljósrautt.
"Although pink is roughly considered just as a tint of red, in fact most variations of pink lie between red, white and magenta colors. This means that the pink's hue is somewhat between red and magenta."
Þetta stemmir. Ef maður lýsir hreinan rauðan lit, án þess að bæta neinu bláu eða gulu í hann, er niðurstaðan þessi litur ,
sem flestir myndu tala um sem rauðan tón fremur en bleikan.
Liturinn sem venjulega er kallaður bleikur er með bláum undirtón
Ef það er rétt að bleikur sé ekki afbrigði af rauðum, heldur sjálfstæður litur, getur það að einhverju leyti skýrt það hversvegna þau hughrif sem ég tengi rauðum og bleikum eru svo ólík. Ég finn ekki eðlismun á þeim áhrifum sem misljós afbrigði af bláum vekja en rauður og bleikur er hreint ekki það sama. Mér finnst rauður vera baráttulitur, ágengur, ástríðufullur og örvandi en bleikur frekar róandi og vekja umhyggju frekar en ástríðu. Og það kemur á daginn að ég er ekki ein um þessa skynjun, fólk sýnir allt önnur viðbrögð við bleikum en rauðum. Bleikur litur er róandi og dregur jafnvel úr líkamsstyrk . Maður hefði nú samkvæmt því haldið að það gæfist vel a nota bleikt sem aðallit í fangelsum. Það hefur verið reynt með misjöfnum og oftast slæmum árangri en það kemur nú kannski ekki á óvart þegar tilgangurinn er í raun ekki sá að nýta sálræn áhrif litarins heldur sá að niðurlægja fangana. Það þykir auðvitað verulega niðurlægjandi fyrir svona harðjaxla að klæðast eins og veikara kynið.
Hvað sem því líður göngum við út frá því að í gamla daga hafi bleikt verið strákalitur en blátt stelpulitur og eðlilegt að spyrja hvernig þetta snerist við. Af hverju eignuðu karlar sér bláa litinn sem áður var stelpulitur af því hann tengdist Maríu mey? Af hverju eru þjóðfánar bláir (líka ljósbláir) og rauðir en ekki bleikir? Er bleiki liturinn óvinsælli en sá blái af því að hann er í eðli sínu væminn litur og einfaldlega ljótari? Byrjaði fólk á því í upphafi 20. aldar að klæða sveinbörn í bleikt af því að það var haldið þeim misskilningi að bleikt væri útþynntur rauður litur en áttaði sig svo smásaman á því að bleikur er í eðli sínu væminn og söðlaði um í samræmi við það?
Einhver ástæða er allavega fyrir því að fánar eru ekki bleikir. Ekki nútíma þjóðfánar og þjóðfánar hafa reyndar aldrei verið bleikir þrátt fyrir þá hugmynd að rautt og þar með bleikt hafi tengst karlmennsku.
Hvað með siglingafána 18. aldar? Það er áreiðanlega lítið að marka litina í þessari mynd, hún er gömul, kannski upplituð og svo blekkir tölvuskjárinn. Samkvæmt seinni tíma myndum af sumum þessara siglingafána hafa þeir verið rauðari en myndin gefur til kynna. Ég hef þó ekki fundið nema fáa þeirra svo ef einhver getur bent mér á tengil sem vísar á bleika fána væri það vel þegið.
Hvað sem bleika litnum líður þá er greinilegt að í gömlu siglingafánunum er rauði liturinn töluvert meira áberandi en sá blái. Rauðir litir eru líka algengastir í nútíma þjóðfánum þrátt fyrir að rautt eigi víst að teljast stelpulitur í dag. Eru fánar kannski ekkert svo karllæg fyrirbæri? Bláir litir og grænir skipa einnig stóran sess og mér virðist meiri stemning fyrir djúpbláum eftir því sem norðar dregur. Hefur umhverfið áhrif? Eru fánahönnuðir líklegir til að nota þá liti sem einkenna náttúruna á hverjum stað?
Hvað er blátt í náttúrunni? Víðáttan, hefði ég haldið, himinn, haf og fjöll í fjarska. Tengjum við bláa liti við frelsi? Græna við frjósemi? Viljum við sameiginingartákn sem vekja hugboð um baráttuvilja, frelsi, frjósemi? Og hvað er í heiminum bleikt? Blóm. Eðalsteinar auðvitað og sumar skeljar en stórir, skærbleikir fletir eru ekkert algengir. Það eru þá helst blómabreiður og blómstrandi tré, annars er bleikt landslag oftast með brúnum eða gráum undirtónum.
Manngerðir, bleikir hlutir eru sjaldan virðulegir og einatt dísætir. Candyfloss er bleikt og allskyns krúttlegir hlutir sem markaðsettir eu með litlar stelpur í huga. Bónusgrísinn er ekki beinlínis tignarlegur og kettir með svart trýni þykja virðulegri en kettir með bleikan nebba. Ef kona væri að sækjast eftir valdastöðu og væri uppálagt að klæðast ljósum litum, myndi hún sennilega frekar velja bláan eða gráan tón en bleikan jafnvel þótt hún feli ekki kynferði sitt með því.
Varð bleikur að stelpulit af því að hann mininr á candyfloss og blómabreiður? Af því að hann er í eðli sínu sætur, blíður, gersneyddur virðingu og dregur úr manni líkamlegan mátt? Hrifsaði feðraveldið til sín bláa litinn, meyjarlitinn, af því að frelsi, sjálfstæði, rósemd og virðing þótti eiga betur við um karla en konur? Ég verð að játa að ég er ponkulítð skotin í kenningunni, enda þótt hún beri keim af dálítið móðursýkislegum feminisma.
Litir virðast ekki hafa verið kynbundnir á 19. öldinni
Það sem vekur mér efasemdir er hinsvegar tvennt; það virðist bara vera illa rökstudd tilgáta að tengingin við Maríu mey hafi gert bláa litinn að stelpulit (þessu er víða haldið fram en einu heimildirnar sem ég hef séð fólk benda á eru aðrar amatörgreinar þar sem þetta er fullyrt án rökstunings) og fljótt á litið bendir fátt til þess að nokkurntíma hafi ríkt sterk hefð fyrir því að tengja bleikt karlmennsku. Rautt vissulega jú en sá siður að klæða sveinbörn í bleikt virðist helst hafa verið tískubóla, eitthvað sem tíðkaðist í kannski 20-30 ár ef þá svo lengi. Það er helst að sjá að það hafi ekki verið fyrr en snemma á 20. öld sem menn fóru yfirhöfuð að tengja saman lit og kynferði. Þjóðverjar voru farnir að tengja bleikt við telpur þegar um 1930 og í Bandaríkjunum var bleikt svotil eingöngu notað fyrir telpur um 1950, svo það er nú enginn óratími sem bleikur hefur verið talinn strákalitur.
Auk þess efast ég um að blár hafi nokkurntíma verið jafn kynbundinn og bleikir litir eru í dag. Þótt við tölum um blátt sem strákalit og bleikt sem stelpulit er þessi aðgreining ekkert svona afgerandi. Það er reyndar nánast bannað að klæða drengi í bleikt í dag en þótt meybörn og smástelpur sjáist kannski oftar í bleiku, bregður engum í brún þótt hann sjái litla stúlku bláklædda.
Bleikt var strákalitur, blátt stelpulitur -stenst þessi fullyrðing í raun? Kannski var tilhneigingin til staðar en var einhverntíma beinlínis óviðeigandi að nota bleikt fyrir stelpur? Þótti einhverntíma athugavert að klæða drengi í blátt? Getur verið að eina djúprætta tengingin við kynferði og liti sé sá 50 ára gamli siður að líta á bleikt sem ótækan lit fyrir karlmenn?
Þessi mynd er frá 1913. Hefur bleikt einhverntíma verið sérstakur strákalitur eða átti það aðeins við um hvítvoðunga?
Þegar allt kemur til alls var blái liturinn aldrei tekinn frá konunni. Við megum alveg nota blátt og gerum það sannarlega. Ef eitthvað var tekið frá einhverjum þá var það bleiki liturinn sem var tekinn frá karlmanninum. Og getur verið að bleiki þríhyrningurinn sem nazistar notuðu til að merkja homma, ráði meiru þar um en fyrirlitning á candyflossi og blómum? Getur verið að andstyggð fanga á bleika litnum endurspegli hommafóbíu frekar en kvenfyrirlitningu?
Menntskælingur tekur viðtal við glamúrbófa og allt verður vitlaust. Skólameistari biðst afsökunar og menn henda á milli sín hugmyndum um að ritskoða þurfi framhaldsskólablöð. Menn spyrja hvort börnin séu gengin af göflunum.
Jájá, krakkabörnin alast upp við fjölmiðla sem einkennast af:
-Kranablaðamennsku, þ.a. einhliða umfjöllun þar blaðamaðurinn hefur hvaða fimbulfamb sem er eftir viðmælendum sínum án þess að kafa neitt dýpra í málið.
-Viðtalablaðamennsku. Kannski er til betra orð um það í fræðunum en ég á við þá aðferð að láta fulltrúa andstæðra viðhorfa tala en kanna ekkert sannleiksgildi þess sem þeir segja. Lesandinn/áheyrandinn er skilinn eftir í lausu lofti, sem hlýtur að leiða til þess að hann myndar sér skoðun út frá því hvor viðmælandinn kemur betur fyrir, er meira aðlaðandi eða nær honum hvað varðar pólitíska sannfæringu eða jafnvel stéttarstöðu.
-Málfari sem er svo ömurlegt að maður gæti haldið að markmiðið væri að hæðast að nýbúum.
-Þeirri hugmynd að rannsóknarblaðamennska felist í því að fylgja löggunni í húsleitaraðgerðir, birta viðkvæmar persónuupplýsingar án þess að það þjóni neinum almannahagsmunum og brjóta á ýmsan annan hátt gegn friðhelgi fólks.
-Vinsældalistum þar sem mest lesnu fréttirnar eru einatt útvötnuð hneykslismál og stjörnuklám sem hefur hverfandi áhrif á líf lesenda og kemur þeim sjaldnast við.
-Glamúrvæðingu fólks sem margir sjá sem holdgervinga ofbeldis, yfirborðsmennsku, kvenfyrirlitningar og staðlaðra kynjaímynda.
Já það er von að fólk hneykslist þegar ungdómurinn gerir nákvæmlega það sem fyrir honum er haft. Rökrétta leiðin til að spyrna gegn bófadýrkun hlýtur að vera sú að takmarka ritfrelsi unglinga, allavega kemur ekki til greina að fullorðnir blaðamenn taki að sér að vera ungviðinu góð fyrirmynd. DV notar náttúrulega tækifærið til að runkast á þessu "hneyksli" enda hafa markaðslögmálin jafnan verið sómakenndinni yfirsterkari þar á bæ og það kæmi mér ekki á óvart þótt að bleikt.is ætti einnig eftir að fjalla um málið með þeirri fagmennsku sem einkennir þann miðil.
Ég hef hinsvegar fulla trú á því að fyrr frjósi í Helvíti en að ábyrgðarmenn þessara sömu miðla læri að skammast sín fyrir ritstjórnarstefnu sína.
Ég vil bæta aðeins við þessa ágætu upptalningu. Þú veist að þú ert rasisti:
-Ef þér líður eins og þú hafir tapað í spilum undir fréttum af því að palestínsku flóttakonurnar á Akranesi hafa, þvert á spár frjálslynda flokksins, náð að fóta sig í samfélaginu og funkera bara ágætlega.
-Ef þú talar með andúð um grýtingar, ærumorð og nauðungarhjónabönd en neitar svo að veita fólki sem flýr slíkar samfélagsaðstæður skjól.
-Ef þér finnst þú hafa rétt til að krefjast þess að starfsfólk á indversku veitingahúsi tali íslensku.
-Ef þér finnst þér koma mataræði og klæðaburður innflytjenda við.
-Ef þér finnst sjokkerandi tilhugsun að eignast asískt tengdabarn.
-Ef þú er mótfallinn því að aðstoða fórnarlömb náttúruhamfara, hungurs og styrjalda af því að við eigum sjálf svo ógurlega bágt.
-Ef þú reiknar með því að flóttamenn séu glæpamenn þar til annað kemur í ljós.
-Ef þú fordæmir hryðjuverk muslima en styður gengdarlausan hernað Nató og Bandaríkjanna í löndum þeirra.
Og þú veist að það yrði lítill missir af þér úr samfélagsumræðunni ef þú hefur meiri áhyggjur af hárgreiðslu Jóns Gnarr en mannfjandsamlegum viðhorfum Guðmundar Franklin.
Egill Helgason ympraði á því svona í framhjáhlaupi.
Annars hafa fjölmiðlar kallað Noam Chomsky mesta hugsuð samtímans, áhrifamesta þjóðfélagsrýninn, einn vinsælasta álitsgjafann, þeir hafa jafnvel kallað hann aktivista þótt hann hafi nú lengst af verið meiri hugmyndfræðingur en aktivisti.
Af einhverjum dularfullum ástæðum virðist það vera einhverskonar feimnismál að Noam Chomsky, vinsælasti spekingur samtímans er anarkisti. Hefur m.a.s. lýst sjálfum sér sem anarco syndicalista. Af einhverjum undarlegum ástæðum er eins og megi alls ekki minnast á að samfélagsrýni hans ber öll meiri eða minni (aðallega meiri) keim af þeirri skoðun að yfirvald sé almennt til óþurftar og að hann telur yfirvald eingöngu eiga rétt á sér í þeim tilgangi að vernda og hjálpa, t.d. vald til að bjarga lífi manns sem er ekki í ástandi til að gefa samþykki.
Af einhverjum ástæðum nefnir enginn að andúð Chomskys á hernaði, áhugi hans á mannréttindum og tjáningarfrelsi, gagnrýni hans á stóriðju, þjóðernishyggju og jafnvel þjóðríkið og sú skoðun hans að kapítalismi og lýðræði fari illa saman, eru hugmyndir sem flestir anarkistar eiga sameiginlegar (enda þótt vitanlega deili fleiri einhverjum þessara hugmynda eða öllum.)
Nú er Chomsky sjálfur ekkert sérlega gefinn fyrir merkimiða og þótt öll hans orðræða beri þess merki að hann er anarkisti þá er hann ekkert að stagast á því sjáfur. Engu að síður eru íslenskir fjölmiðlar almennt frekar áhugasamir um stjórnmálaskoðanir mikilla áhrifamanna og því hlýtur sú spurning að vakna hvers vegna Íslendingar virðast forðast að nefna þá mikilvægu staðreynd að Noam Chomsky er anarkisti.
Líklega er það vegna þess að hann er hvorki með hanakamb né groddalokka og klæðist ekki fötum sem frænka hans keypi á nytjamarkaði og henti svo þegar hún úrskurðaði þau ónýt 6 árum síðar. Það er nokkuð ljóst að virðulegur, eldri prófessor í kaðlaprjónspeysu getur varla verið anarkisti. Ekki fremur en íslenskir góðborgarar geta verið nazistar nema bera hakakross. Eða ef hann er nú samt anarkisti, þá er allavega eins gott að nefna það ekki, því ekki viljum við nú koma óorði á fordóma Íslendinga gagnvart anarkisma.
Salman Tamimi opnar á sér þverrifuna, verður það á að nefna son sinn sérstaklega en ekki dætur, sem miðað við hans uppruna ætti svosem ekki að koma neinum á óvart.
Á snjáldrinu verður allt vitlaust. Einhverja rámar í viðtal þar sem Salman mælir með duglegri eiginkvennabarsmíð, helst með priki. Aðra minnir að þetta hafi nú kannski ekki alveg verið svona gróft. Ég sá þetta viðtal ekki sjálf en á endanum sendi ágætur maður mér útprent af því og kann ég honum bestu þakkir.
Salman: „Ekki var mamma mín undirgefin pabba mínum . Ég veit ekki hvernig er hægt að gera konu undirgefna manninum nema með því að brjóta á réttindum hennar. Ef brotið er á réttindum hennar þarf auðvitað að berjast gegn því og stoppa það. En það er ekkert í Íslam sem segir að það. Íslam segir að við séum jafningjar ég og þú erum jafnir. Í hjónabandinu, við erum að búa til fjölskyldu sem á að vera umlukin af ást, umhyggju og kærleik.”
Þóra Tómasdóttir: „Er ekkert í Íslam og Kóraninum sem gefur karlmönnum heimild til að lemja konurnar sínar til hlýðni?”
Salman: „Það er ekkert, meira að segja það er til íslensk þýðing. Það er eitt vers sem segir að það megi refsa konunni eftir vissan tíma og hann er að tala við Múslíma og Múslími skilur hvað hann er að tala um.”
Þóra: Hvað er hann að tala um?
Salman: „Ef það er eitthvað vandamál milli ykkar þá ræðið þið það fyrst og ef það gengur ekki þá hættið þið að sofa saman í smá tíma svo ef það gengur ekki að sættast þá erum við raunverulega að refsa konunum með einhvern hátt.”
Þóra: Telurðu að það sé rétt?
Salman: „Tel ég að það sé rétt? Það mundi aldrei koma til þessa hjá trúuðum Múslímum að það kæmist á það stig. Það mundi aldrei koma til þess hjá trúuðum Múslímum að það þyrfti að refsa. Af því það er í raun og veru – ef ég er kominn á það stig að þurfa að refsa konunni minni, þá er ástin búin. það er hægt að skilja í Íslam. Konan getur farið …”
Þóra: „En hefur þá í raun og veru samt sem áður, karlmaðurinn heimild til þess að refsa konunni?”
Salman: „Hann hefur ekki heimild til að refsa einum né neinum. Hann er ef til vill að refsa með því að gefa henni ekki vasapeninga.”
Þóra: „En er það í lagi?”
Salman: „Nei, það er ekki í lagi?”
Þóra: „Nei?”
Salman: „En ég er að segja það að hjá trúuðum Múslímum kemur aldrei á það stig. Í raun og veru er hann að ræða um að tala saman, ekki sofa saman í sama rúmi, í sama herbergi, þangað til allir eru búnir að kæla sig og vera í góðum málum. Og þannig leysist málið þegar búið er að ræða það oftast nær. Því þetta er eins og ég segi, við erum að ræða um fjölskyldubönd, umhyggju og kærleik og við erum að ala upp góða þjóðfélagsþegna fyrir samfélagið.”
Þóra: „En er þá, að þínu mati ekki ástæða til þess að endurskoða stöðu konunnar innan Íslam?”
Salman: „Já, innan hvers lands, ekki innan Íslams.”
Þóra: „Ekki innan Islams?”
Salman: „Nei, Það er ekkert. Þetta er orð Guðs. Og ég mana hvern sem er til þess að sýna fram á það að konan sé ekki jöfn karlmanninum (í Íslam).”
Þóra: „Og telurðu að það fyrirfinnist ekki.”
Salman: „Það fyrirfinnst ekki.”
Svo sem sjá má á viðtalinu hefur Salman álíka undarlegar hugmyndir um Islam og flestir kristnir menn um Kristindóminn. Sama sjálfsblekkingin, sama hugmyndin um að trúarritin merki eitthvað allt annað en orðin segja (af því að þau samræmast ekki þeim siðferðishugmyndum sem viðkomandi hefur tileinkað sér) hugmyndin um að þeir sem sannarlega virða gvuðinn sinn lendi bara ekkert í þeirri óþægilegu aðstöðu að þurfa að gera eitthvað upp við sína eigin samvisku.
Samkvæmt þessu viðtali hefur Salman enganveginn jákvætt viðhorf til eiginkvennarefsinga. Það væri hinsvegar of stórt skref fyrir hann að gagnrýna Islam. Þess í stað býr hann sér til sína eigin útgáfu af Islam. Útgáfu þar sem fólk slítur samvistum ef því líður ekki vel saman, fremur en að takast á við vandann með ofbeldi.
Þetta er rökrétt, svona hafa kristnir menn líka farið að en í stað þess að fagna því að muslimir finni sér sömu leiðir fram hjá ógeðfelldustu þáttum trúar sinnar og kristnir (að endurtúlka samkvæmt eigin samvisku) geta Islamophóbískir Íslendingar velt sér upp úr því að hann sé að "fegra Kóraninn", rétt eins og það hafi aldrei hent kristling að fegra Biblíuna.
Að auki þykir viðeigandi að hengja mann sem er kominn þó þetta langt frá bókstafstrúnni, fyrir að nefna þá staðreynd að í ríkjum muslima stjórna karlar fjármálunum og geta refsað konum sínum með því að neita þeim um peninga. Jafnvel þótt hann taki fram að það sé ekki í lagi, skal samt hamast á honum fyrir það.
Ég held að Íslendingar ættu að sjá sóma sinn í að fagna því þegar muslimir taka fúslega upp vestræn viðhorf í stað þess að grípa hvert einasta tækifæri sem gefst til að tortryggja þá. Þessi fjandskapur er nefnilega öruggasta leiðin til að hindra það að fólk með ólíkan menningarbakgrunn tileinki sér nýjan hugsunarhátt.
Mótmælin gegn Kárahnjúkavirkjun mörkuðu tímamót í sögu umhverfisverndar og mótmælamenningar en þótt þeir sem mótmælu þessum framkvæmdum hafi brotið blað í sögunni, þóttum við ekki par fín. Við vorum vonda fólkið sem höfðum það eitt að markmiði að drepa niður allt atvinnulíf í landinu og svelta svöngu börnin á Reyðarfirði um ókomin ár.
Áhyggjum umhverfissinna var líkt við trúarofstæki. Við vorum ekki marktæk af því að við áttum ekki hús á Reyðarfirði. Því síður vorum við marktæk ef við höfðum ekki eytt sumarfríum okkar á svæðinu sem stóð til að eyðileggja. Þau okkar sem ekki hafa áhuga á útilegum fengum að heyra að þar með hefðum við fyrirgert okkur réttinum á því að hafa skoðanir á umhverfismálum. Áhyggjur okkar af moldroki, ljóstillífun í Lagarfljóti og áhrifum þessarra stórframkvæmda á dýralíf á svæðinu voru afgreiddar sem "tilfinningarök" og "hálendisrómantík" gott ef ekki hrein og klár heimska. (Ég svaraði þessu tilfinningarakakjaftæði t.d. hér og hér)
Ómar Ragnarsson missti starf sitt sem fréttamaður enda hafði hann gert sig sekan um að misnota aðstöðu sína til að kjafta því í almenning að til stæði að leggja stórt landsvæði í rúst. Maðurinn gekk náttúrulega á endanum svo langt að fara í labbitúr niður Laugaveginn. Annar eins pappaskiltahernaður hafði ekki áður tíðkast á Íslandi svo það var ekki von að íslenskir ríkisfjölmiðlar vildu sverta orðspor sitt með því að leyfa öfgakenndum boðskap þessa mikla ofstækismanns að heyrast.
Og aðgerðarsinnar, þeir voru skilgreindir hryðjuverkamenn. Það var "hryðjuverk" að tefja vinnu í nokkra klukkutíma. Að halda til inni á skrifstofu hét "gíslataka". Það að tefja ferðir vinnuvéla yfir gróið svæði var "skemmdarverk" og að klifra upp í byggingakrana var "að ógna lífi annarra".
Yfirvaldið skar upp herör gegn þessum óþjóðalýð. Vel þótti við hæfi að lögreglan réðist inn í tjöld og bíla hvers þess túrista sem klæddist lopapeysu og var með groddahár (dread-locks) og drægi fólk þaðan út með ofbeldi. Maður nokkur sem hafði unnið sér það til óhelgi að sjást í nágrenni tjaldbúðanna. varð fyrir því að löggan stoppaði hann til að leita í fórum hans, án heimildar og án þess að ljóst væri hverju var verið að leita að. Ekkert fannst. Löggan ók bíl utan í mann og kærði hann svo fyrir að skemma bílinn, hann var sýknaður. Ferðir bíla með matvæli og aðrar nauðsynjar að tjaldbúðum mótmælenda voru hindraðar án nokkurra raka. Breskur njósnari var sendur til að koma upp um hroðalegar hryðjuverkaáætlanir fólks sem trúði því ekki að umhverfisáhrif Kárahjúkavirkjunar yrðu mjög lítil. Talandi um ofstæki...
Þetta kemur umhverfissinnum ekkert á óvart. Ekki okkur sem skrifuðum bréf og röltum Laugaveginn í humátt á eftir Ómari og gættum þess að trufla engan. Ekki þeim sem hlekkjuðu sig við vinnuvélar fyrir austan og voru ofsóttir fyrir vikið. Ekki fjölmiðlum og ekki starfsmönnum Landsvirkjunar, það vissu allir að svona stórframkvæmdir hafa afleiðingar. Auðvitað kemur það Siv Friðleifsdóttur og þáverandi samstarfsfólki hennar ekkert á óvart heldur og það þarf ekki umhverfissinna til að sjá í gegnum máttlausar tilraunir þeirra til að klóra yfir kúkinn.
Siv Friðleifsdóttir var umhverfisráðherra á þessum tíma. Hún hafði mikil völd og hún beitti þeim til þess að leyfa þessa ósvinnu. Og nú stígur formaður umhverfisnefndar alþingis fram (ég hef tekið upp þá reglu að skrifa alþingi með litlum staf af augljósum ástæðum) og útvegar henni afsökun!
Mörður Árnason var einn þeirra stjórnmálamanna sem hvað harðast stóð gegn Kárahjúkavirkjun á sínum tíma og vitanlega fer hann fram á rannsókn, þó það nú væri. En hann sér nú samt ástæðu til að afsaka ráðherrann sem gerði þetta mögulegt. "Hún var ekki sjálfráð í þessu máli heldur þurfti hún að beygja sig undir vilja forystumanna í ríkisstjórn sem voru Halldór Ásgrímsson og Davíð Odddsson." M.ö.o. Ekki skamma grey Siv, hún var bara lítil, saklaus kona sem ljótu kallarnir stjórnuðu eins og strengjabrúðu.
Vera má að það hafi farið fram hjá mér en ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tíma séð stjórnmálamann útvega karli þá afsökun að kona hafi valtað yfir hann. Ekki kom til greina að fría Björgvin G Sigurðsson ábyrgð á afglöpum viðskiptaráðuneytisins þótt Ingibjörg Sólrún hafi misbeitt valdi sínu og leynt hann upplýsingum. Hann sagði af sér en það þurfti hinsvegar alvarleg veikindi til að losna við Ingibjörgu Sólrúnu. Um ábyrgð Ingibjargar Sólrúnar á efnahagshruninu efast enginn sem eitthvað hefur fylgst með en hún situr nú samt stikkfrí á meðan Geir er dreginn fyrir Landsdóm. Ætli það hafi eitthvað með kynferði að gera? Mig grunar það og mig rennir líka í grun að Mörður hefði ekki litið á umhverfisráðherra sem saklaust fórnarlamb ef karl hefði gegnt embættinu.
Nú er ég ekki að útiloka þann möguleika að landráðamennirnir Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson hafi valtað fyrir Siv. Mér finnst það m.a.s. frekar líklegt. En það fríar Siv Friðleifsdóttur ekki ábyrgð. Ef hún treysti sér ekki til að standa á móti karlaveldinu, þá átti hún frekar en að leyfa þetta hryllingsverk gegn betri vitund, að viðurkenna vanmátt sinn og segja af sér með þeirri skýringu að hún hafi staðið ráðalaus gegn körlum sem vildu kúga hana. En hún gerði það ekki, hún skrifaði undir. Sjálfviljug.
Þegar kona tekur við ráðherraembætti reiknar hún með að fá samskonar völd og karl í sömu stöðu og væntanlega sömu ábyrgð. Hún þiggur líka sömu kjör og karl, há laun og fríðindi sem helgast af mikilli ábyrgð eða það er allavega sú skýring sem launagreiðandanum er gefin. Það er ekki í boði fyrir konur sem vilja hafa völd að taka aðeins það þá þætti feðraveldisins sem þeim henta, svo sem mikil völd og góð laun, en neita svo að svara fyrir gjörðir sínar. Siv komst upp með það í þetta sinn en ég ætlast til þess af íslenskum fréttamönnum að þeir krefji hana svara og ég ætlast til þess af henni að hún svari þeim.
Siv Friðleifsdóttir ber persónulega ábyrgð á Kárahnjúkavirkjun. Hún er ekki sú eina sem ber ábyrgð en hún gegndi lykilhlutverki og ábyrgð hennar er bæði mikil og óumdeilanleg. Hún á að axla þá ábyrgð og það er fullkomlega óþolandi ef umhverfissinnar sem stóðu á móti virkjuninni ætla að láta hana komast upp með að sleppa billega. Ábyrgð ráðherra er nefnilega sú sama, hvort sem hann hefur typpi eða píku.
Fjórir af hverjum 10 þjást af geðsjúkdómum segja þeir. Samkvæmt þessu getum við reiknað með að 25 þingmenn séu geðveikir.
Ég hef löngum haldið því fram að ég sé sú eina í minni fjölskyldu sem nálgast það að vera normal og rennir þessi viðamikla könnun stoðum undir þá tilgátu að ef einhver er ekki eins og ég, þá bendi það til þess að eitthvað mikið sé að þeim sama.
Hvað er annars geðsjúkdómur? Er aðstæðubundin óhamingja þunglyndi? Er það geðveiki að þurfa tvisvar á ævinni að fá svefnlyf í nokkrar vikur eða hversu oft og lengi þarf maður að vera andvaka til að það teljist geðrænt vandamál? Er maður geðveikur ef maður þjáist af kvíða þegar líf manns er í rúst eða er kvíðinn ekki sjúklegur nema ástæðurnar séu óljósar?
Ætli þessar niðurstöður eigi við um það hvaða geðveilur eru að angra fólk akkúrat í augnablikinu eða eru þeir sem einu sinni á ævinni hafa notað þunglyndislyf (hugsanlega án þess að þurfa á þeim að halda) taldir geðveikir? Eru óvrikir alkóhólistar (semsagt heilbrigt fólk sem yrði væntanlega veikt ef það tæki upp á því að fá sér vænan slurk af eitri) taldir til geðveikra?
Hvað ætli sambærileg könnun segði um líkamlega sjúkdóma? Væri ekki meirihlutinn líkamlegir sjúklingar ef allt sem skerðir fullkomna líðan okkar væri skilgreint sem sjúkdómar? Hafa ekki allir sem komnir eru yfir tvítugt einhverntíma orðið eitthvað lasnir? Er þeir þar með sjúklingar?
Ef öll frávik í hegðun og háttum og öll andleg vanlíðan er talin sjúkleg, þarf þá ekki líka að greina það sem sjúkdóma að vera svipljótur, hafa óþægilega mikinn skeggvöxt, 3ja vikna tíðahring, naglbönd upp á miðjar neglur eða hvað annað sem veldur manni ama?
Eða er þetta virkilega bara svona? Eru 4 af hverjum 10 geðveikir? Það gæti reyndar skýrt margt.
Ég er hneyksluð. Ekki í fyrsta, annað eða tíunda sinn sem ég er hneyksluð á vinnubrögðum réttarkefisins.
Á Geir Haarde skilið að fá á baukinn?
Fokk já, hann á það skilið, biggtæm.
En halló! Hversu mikið sem einhver verðskuldar að fá á baukinn, þá á hann samt heimtingu á réttlátri málsmeðferð.
Það er alþingi sem ákærir í málinu og alþingi fór svo heimskulega að ráði sínu að breyta lögunum rétt áður en ákæran var gefin út, nokkru eftir að ákveðið hafði verið að ákæra manninn. Hvort sem manni er vel eða illa við Geir Haarde þá er hann nú samt manneskja, manneskja sem á rétt á sanngjarni málsmeðferð, hvort sem hann verðskuldar það eða ekki. Ég hélt að málinu yrði vísað frá út á það. Ég hélt að Geir fengi allavega ofurlítið sanngjarnari meðhöndlun en t.d. nímenningarnir og sonur minn. Ekki svo að skilja að hann eigi meiri heimtingu á því, en það að brotið sé á aðgerðasinnum réttlætir ekki það að brjóta á stjórnmálamönnum. En nei, vanhæfni þessa andskotans réttarkerfis virðist ekki eiga sér nein takmörk.
Gjörningurinn hefur verið réttlættur með því að hann hafi ekki áhrif á málsmeðferðina gagnvart Geir. Það er í fyrsta lagi umdeilanlegt en þó svo að það væri gulltryggt, eru það engin rök í málinu. Sé þetta leyfilegt þá erum við þar með að bjóða heim hættunni á því að einhver minni bógur en Geir verði fyrir því að lögum sé breytt eftir á og kannski til verulegs skaða fyrir þann sem í hlut á.
Mannréttindi voru ekki fundin upp fyrir góða fólkið, heldur fyrir þá sem yfirvöld líta á sem vonda fólkið. Vinnubrögð alþingis voru einfaldlega óhæfa. Þessvegna hefði átt að vísa þessu máli frá og láta æstan skrílinn um að refsa alþingi fyrir að klúðra málinu.
Æ séra Skúli, óttalega er þetta nú lélegt. Röksemdafærslan sem þú setur upp í þessum rökbanka þínum er í flestum tilvikum út í hött. Það eru ekki rök að vitna sífellt í möntruna.
En nú má séra kjánakollur æfa sig. Kannski kemur að því að hann áttar sig á því hvað orðið "rök" merkir.
Hvers vegna verða hvít lönd að leyfa innflytjendur?
-Vegna þess að fólk á að njóta ferðafrelsis. Fólk á ekki að vera dæmt til þess að lifa við aðstæður sem það er ósátt við bara af því að það fæddist á ákveðnum stað á jörðinni. Fólk á að geta búið þar sem því bara sýnist.
Hversvegna ætti Japan ekki alveg eins að taka við innflytjendum?
-Öll lönd ættu að leggja niður landamæri sín. Ef þú hvetur Japani til að gera það þá styð ég þig heilshugar.
And-hvítir þykjast eiga í vandamálum með að bera kenni á þá sem eru hvítir
-Skúli það eruð þið sem eruð að búa til vandamál. Þið eruð nefnilega með allt aðra skilgreiningu á kynþáttum en annað fólk. Gyðingar telja sig t.d. hvíta, vísindamenn (þ.m.t. þeir sem gerðu rannsóknina í American Journal og Human Genetics, telja þá hvíta en kynþáttahatarar telja þá ekki hvíta. Það sama á við um fólk af slavneskum uppruna. Blendingar eru skráðir undir kynþætti lífmóður og það er ekki vandamál fyrir fjölmenningarsinna en það myndi flækja málin ef ætti að reka innflytjendastefnu á grundvelli kynþátta. Það yrði ekkert vandamál fyrir mig þótt dóttir serbneskrar konu (gerum ráð fyrir að móðir hennar eigi svartan föður og serbneska móður) og kínversks karls, segðist vera hvít. En myndir þú vilja veita henni ríkisborgararétt?
Einnig máttu gjarnan staðfesta hvort þú sérð það á Louis Theroux hvort hann er hvítur eða ekki. Tom Metzger datt allavega ekki í hug að hann væri Gyðingur.
Ég held að þetta sé nóg fyrir litla kjánakollinn þinn í bili.
Íslendingar eru afskaplega þjóðernissinnaðir. Við erum stolt af okkar menningararfi og höfum, af landfræðilegum og menningarlegum ástæðum, líklega sterkari þjóðarvitund en margir aðrir hópar sem með misgóðum rökum skilgreina sig sem þjóð. Þjóðernishyggja á Íslandi er þó ekki hatursfull og fasísk eins og oft vill verða, hún er aðallega bara dálítið sveitaleg og í aðra röndina krúttleg.
Á stríðsárunum leitaði fjöldi Gyðinga til Íslendinga og bað um hæli í landinu og vernd gegn ofsóknum. Íslendingar sögðu nei. Yfirvaldið vísaði þessu fólki frá og ekki nóg með það heldur voru ekki færri en 9 Gyðingar reknir úr landi (Þór Whitehead segir 12 en mér finnst ekki skipta ölllu máli hver talan var heldur hitt að þetta gerðist.) Kannski tókst einhverjum þessara einstaklinga að flýja á náðir betra fólks en Íslendinga en ætla má að margir þeirra hafi farið hingað:
Hvað heitir það á mannamáli að senda fólk í svona aðstæður? Það heitir "Ísland fyrir Íslendinga", "raunhæfar hugmyndir um hvað við getum tekið við miklu veseni frá óviðkomandi fólki", "Okkar fólk fyrst". Það heitir hugsanlega hófsöm þjóðernishyggja og þó varla. Allavega ekki nazismi. Enginn er nazisti nema hann beri hakakross.
Handhafar ríkisvaldsins hafa aldrei viðukennt að íslenska ríkið beri neina ábyrgð á Gyðingaofsóknum. Ég er ekki hissa. Auðvitað er afsökunarbeiðni frá svo stórri stofnun lítils verð en auk þess getur ríkisvaldið ekkert viðurkennt fyrri mistök án þess að endurskoða um leið þá stefnu sem það rekur gagnvart flóttamönnum enn í dag.
Á árunum 1996-2010 leituðu 736 nauðstaddir flóttamenn á náðir Íslendinga. Og undarlegt nokk, ekki vegna þess að Ísland sé svo æðislegt, heldur í flestum tilvikum vegna þess að þeir voru stöðvaðir á leið til Kanada. 77 fengu aðstoð eftir að hafa setið í fangelsi fyrir að vera útlendingar og beðið svo milli vonar og ótta í marga mánuði, sumir í mörg ár, án þess að eiga möguleika á því að vinna, fara í skóla, stofna fjölskyldu, ferðast eða gera yfirhöfuð neitt nema hanga og bíða. Það voru semsagt 77 sem hlutu náð fyrir augum Íslendinga. Hinir voru látnir róa. 185 gáfust upp þegar þeir sáu fram á margra ára limbó án raunhæfrar vonar og drógu umsóknir sínar til baka eða flúðu eitthvert annað. Hinir 208 voru handteknir og fluttir nauðugir í þessar aðstæður
Þaðan voru þeir svo reknir heim til að lifa við örbirgð eða stríðsástand, nauðungarhjónabönd, þrældóm, nauðungarvændi, fangelsun vegna skoðana sinna, pyntingar eða aðrar póltískar ofsóknir, oftast margt af þessu í senn, sumir voru jafnvel sendir út í opinn dauðann.
Og þetta heitir ekki nazismi, enda er það svo afskaplega ljótt orð. Það er engin helför að leyfa öðrum að kúga eða drepa skitna 18-28 menn á ári (eftir því hvort maður reiknar þá með sem fóru sjálfviljugur eða aðeins þá sem voru fluttir í járnum.) Þetta heitir að virða samninga við aðrar þjóðir (sem vilja auðvitað ólmar fá sem flesta flóttamenn til sín.) Þetta heitir raunsæi og hófsemi. Við gerum þetta ekkert af því að okkur sé illa við þetta fólk, heldur af því að það tilheyrir okkur ekki. Af því að okkars erum þjóð en þeir ekki.
Það er ægilega dýrt fyrir samfélagið að taka á móti flóttamönnum bara til að senda þá burt aftur. Fyrst þarf að útvega þeim fangavist á kostnað ríkisins, svo þarf að banna þeim að vinna og borga þeim í staðinn dagpeninga og hýsa þá á gistiheimili fjarri öllum stofnunum og samtökum sem vilja rétta þeim hjálparhönd og að lokum þarf að borga löggunni stórfé fyrir að rífa þá upp úr rúmi, handjárna þá og koma þeim í flug, sem vitanlega þarf að borga líka. Þetta er auðvitað bara rugl. Það væri miklu hagkvæmara að koma bara upp litlum klefa með góðu gasgrilli í fullorðinsstærð. Það mætti skreyta klefann með mynd af sauðkind til að gera hann þjóðlegri. Auk þess væri eflaust hægt að fá vaskan gassölumann, svokallaðan sölumann dauðans, til að gefa gasið, út á auglýsingu á RÚV. "Hæ, Gulli gas hér; við erum að gasa flóttamann, og svo bara grilla og tsjilla!"
Neinei, svoleiðis myndum við aldrei gera því nazismi þrífst ekki á Íslandi nema þá kannski í sköpunarhreyfingunni. Hér ríkir aðeins ósköp hófsamleg þjóðernishyggja. Þessi sem heldur Íslendingasögunum á lofti, finnst Skagafjörður fegursti staður á jarðríki og sendir útlendinga í klærnar á yfirvöldum sem handarhöggva þjófa og hýða fórnarlömb kynferðisofbeldis. Við erum nefnilega svo mikil krútt og svo borðum við líka SS pylsur. Í lopapeysum sko en ekki jökkum skreyttum hakakrossi eða neitt svoleiðis ógeð. Og það er ekki það að við viljum neinum illt. Við höfum bara svo rosalega mikið nóg með að hjálpa sjálfum okkur að við höfum ekkert efni á því að láta SS pylsuna standa í okkur á meðan við hugsum um manneskju sem heitir Wali Safi, sveltandi í Grikklandi eða manneskju sem heitir Ilyas Sultani í höndum taliba. Þetta er ósköp þjóðlegt allt saman.
Um daginn reiddist ég Stefáni Snævarr hrottalega. Hef verið frekar upptekin af vaxandi útlendingahatri á Íslandi undanfarið og sprakk gersamlega þegar ég sá fræðimann kalla það "alþjóðarembu" að leggja sig fram um að uppræta alla þjóðrækni að því marki sem hún bitnar á manneskjum. Látum það vera þótt nýnazistakjánar bulli en þegar menn sem tekið er mark á fordæma ekki þjóðernishyggju þá er nú ástandið orðið svart. Mér fannst hann sem fræðimaður hreinlega ekki hafa neinn rétt til þess að sitja í fílabeinsturni og tala um þjóðernishyggju sem einhverskonar Framsóknarrómantík á sama tíma og útlendingahatur er að ryðja sér til rúms á Íslandi. Ég vænti ekki mikils af fræðimannasamfélaginu en það hefur þó ríkt nokkuð góð sátt um það meðal sagnfræðinga og heimspekinga að líta þjóðernishyggju neikvæðum augum, mér fannst Stefán vera að rjúfa einhverskonar hollustuhefð með því að blaka við alþóðasinnum og ég kallaði hann m.a.s. nazista.
Það var ómaklegt af mér því Stefán Snævarr er enginn nazisti. Ekki frekar en fólkið sem finnst Jónas Hallgrímsson svo þjóðlegur að það tekur engan séns á að klúðra ítölsku sonnettunni hans með því að bjarga lífi einhvers ókunnugs halanegra. Og líklega enn síður, því Stefán varar þó allavega við því að halda aðeins á lofti þeim verkum forfeðranna sem við erum stolt af en gleyma skömminni.
Þetta var ómaklegt af því að Stefán hefur að sjálfsögðu fullan rétt á að kalla það alþjóðarembu að vilja uppræta algerlega allt daður við þá hugmynd að menning okkar sé svo merkileg að það megi halda öðru fólki niðri vegna hennar eða þvinga það til að taka upp okkar venjur. Ég er því ósammála en ég hefði átt að svara á allt annan hátt. Það að slengja fram gildishlöðnu orði, bendir til tilfiningalegs uppnáms en ekki vilja til að halda uppi gagnlegum samræðum.
Þetta var ómaklegt af mér vegna þess að hlutverk háskólans og fræðimanna er ekkert og hefur ekki verið það sem ég vil að það sé, að vera broddfluga á samfélaginu, það er ekki hlutverk menntamanna heldur anarkista og skálda. Hlutverk fræðimannsins er ekki það að vera pólitískt afl, heldur að skrifa námsefni sem er til þess fallið að ala upp fleiri Framsóknarmenn (Framsóknarmenn í merkingunni miðjumoðarar sem halda að með því að taka enga alvöru afstöðu, komist þeir bara upp með að styggja engan, þetta fólk finnst í öllum flokkum.) Eina krafan sem ég get gert til fræðimanna er sú að þeir fari rétt með heimildir.
Þetta var ómaklegt af mér vegna þess að ég get ekkert ætlast til þess að Stefán eða neinn annar, hafi skilning á því hversvegna ofstækisfullir alþjóðasinnar álíta að eina leiðin til að skapa friðsamlegt samfélag í Evrópu, sé að hafna algerlega öllum hugmyndum um að okkar fólk og siðir og menningararfur séu eitthvað merkilegri en menning annarra.
Það er ekki við öðru að búast en að fólk fari að efast um að maður sé með réttu ráði þegar maður er farinn að sjá nazima í jafn lúðalegri þjóðrembu og því að líta á SS pylsur sem sameiningartákn. Og já, ég er að reyna að koma því til skila að þetta ofstækisfulla viðhorf mitt, að þjóðernishyggja sé ekki skárri undir merkjum hófs og skynsemi, á sér háalvarlegar ástæður. Ég vil helst að sem flestir viti hvers vegna mér finnst þjóðernishyggja vera einhver mesta meinsemd sem fyrirfinnst í vestrænum samfélögum í dag og ég vil líka gjarnan koma til skila þeirri skoðun að háskólafólk, fjölmiðar og jafnvel stofnanir eins og kirkjan, ættu að hætta að gefa sig út fyrir að vera hlutlaus. Ég er hinsvegar ekki að reyna að réttlæta það að hafa notað orðið nazismi um allar tegundir þjóðernishyggju. Ég átti ekkert með það og allra síst í samfélagi sem lítur ekki á það sem neitt athugavert að brjóta kerfisbundið gegn mannréttindum flóttafólks. Samfélagi sem heldur að nazismi sé bara það að reka útrýmingarbúðir en ekki að senda fólk í þær. Auk þess er það rétt hjá Hermanni Stefánssyni að það er varasamt að gengisfella hugtök og þótt mér finnist öll þjóðernishyggja ógeðfelld þá er í alvöru langur vegur á milli þess að veifa fána og reka útrýmingarbúðir.
Ég biðst því afsökunar á því að hafa kallað Stefán Snævarr nazista. Ekki af því að ég hafi áhyggjur af því að hann vilji lögsækja mig, (það er honum eftir sem áður velkomið því hvorki óttast ég yfirvaldið né ber ég sérstaka virðingu fyrir álit þess á því hvað megi segja) heldur vegna þess að ég missti stjórn á skapi mínu og kom illa fram við hann að ósekju.
Stefán Snævarr boðar hann það sem hann kallar "gagnrýna þjóðernishyggju" og varar við því sem hann kallar alþjóðarembu. Þar á hann við fjölmenningarsinna, þá sem vilja efla samvinnu þjóða og stefna að því að afnema þjóðríkið. Stefán Snævarr veit alveg hvað orðið þjóðernisstefna merkir en hann frábiður sér nú samt að vera kallaður nazisti. Hann hefur m.a.s. hótað að lögsækja mig fyrir að nota það orð. Verði honum að góðu, hann lögsækir þá líklega í leiðinni þá sem styttu nafn þýska þjóðernisstefnuflokksins "Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei" í "Nazi Party".
Nazismi er skammaryrði í dag. Hitler, hakakrossinn og Gyðingar í gasklefum eru fyrstu myndirnar sem koma upp í hugann þegar við heyrum það. Og það er afskaplega góð ástæða fyrir því. Sú ljóta saga má ekki gleymast. Neinei, þjóðernissinar eru ekki allir saman snargeðveikir vígamenn sem vilja útrýma heilu þjóðflokkunum, ekki frekar en allir sósíalistar vilja byggja samfélagið upp á samyrkjubúskap en þeir er nú nazistar samt þótt þeir séu ekki allir öfgamenn. Haukur Már Helgason hefur bent á að Mussolini hafi ekki verið upphafsmaður fasismans. Eins og hann orðar það: "Mussolini var bara framsóknarmaður í flottum stígvélum. Fasismi er siðferðileg afstaða sálar, sú afstaða að vald eigi að seilast þangað sem það getur." Þetta er rétt hjá Hauki og á sama hátt skulum við átta okkur á því að Hitler var heldur ekki upphaf og endir nazismans. Nazismi er ekki gasklefar og hakakross heldur er þjóðernishyggja (þ.e. nazismi) í kjarna sínum sú hugmynd að jarðarbúar skiptist í tvo hópa "okkar fólk" og "hina".
Þjóðernissinnar (þ.e. nazistar) álíta að sumt fólk eigi vegna erfða og menningarbakgrunns, öðru fólki meira tilkall til ákveðins lands og gæða þess. Að við höfum ríkari skyldur gagnvart löndum okkar, einkum þeim sem eru af "réttum" uppruna en öðru fólki og að hverjum og einum beri að sýna sínu eigin þjóðríki hollustu. Þjóðernishyggja er náskyld kynþáttahyggju og ekki alltaf skýr skil þar á milli. Þjóðernishyggja á líka rætur í fasisma enda boða öfgasinnaðir nýnazistar þjóðarmorð og mannkynbætur á sama tíma og þeir kenna sig þó við anarkí.
Þjóðernishyggja sprettur af ótta, nærist á ótta og sáir ótta við útlendinga sem gera tilkall til gæða landsins og þjónustu samfélagsins. (Mörgum þjóðernishyggjumönnum finnst þó allt í lagi að nýta þetta sama fólk sem ódýrt vinnuafl og ræna upprunalönd þess.) Það er skammt milli ótta og haturs og með því að ýta undir það viðhorf að innfæddir séu heimamenn og "okkar fólk" en innflytjendur "hinir", í skársta falli misvelkomnir gestir en þó oftar óvinir og ógnvaldur, búa þeir í haginn fyrir aðskilnaðarhyggju og kynþáttaátök. Það er útilokað að byggja friðsamlegt samfélag á þeirri hugmynd að sumir íbúanna séu hinum merkilegri og/eða rétthærri, einkum þegar mismununin er byggð á þáttum sem einstaklingurinn á engan möguleika á að hafa stjórn á. Þessvegna er nazismi mjög slæm hugmynd og líkleg til að ala af sér ófriðsamt samfélag sem einkennist af ójöfnuði.
Sæmilega greindir nazistar á okkar tímum reyna að fela það viðhorf sitt að útlendingar séu réttlitlar og ómerkilegar mannverur sem þurfi að halda í skefjum, á bak við grímu hófs og skynsemi. Með því að hindra innflutning fólks og þröngva því til að taka upp siði innfæddra, segja þeir sig bara vera að vernda hagsmuni síns fólks, bæði efnahagslega og menningarlega. Með því að takmarka alþjóðasamskipti þykjast þeir vera að vernda fátækar þjóðir gegn uppgangi kapítalisma. Þjóðernishyggjan er þannig sett fram sem andóf gegn frjálshyggju. Á sama hátt var þýski þjóðernishyggjuflokkurinn upphaflega á móti stórfyrirtækjavæðingu og kapítalisma þótt hann hafi auðvitað tekið hvort tveggja upp á arma sína þegar hann sá sér hag í því.
Á tímum hnattvæðingar, internets og frjálsrar fjölmiðlunar er hugmyndin um eyðileggjandi áhrif útlendinga á menninguna beinlínis hlægileg. Það er engin leið að koma í veg fyrir erlend menningaráhrif og augljóst að t.d. íslensk menning er undir miklu meiri áhrifum frá amerísku sjónvarpsefni og tónlist en nokkurntíma frá Filippseyingum eða Víetnömum. Þetta vita sæmilega upplýstir nazistar auðvitað vel enda er menningarverndin ekkert annað en aumt yfirvarp til þess að takmarka áhrif útlendinga. Þegar nánar er að gáð snýst þetta ekkert um menninguna. Allavega hreyfa fáir mótmælum þótt spretti upp veitingahús með framandlega fæðu eða áhrifa annarra menningarheima gæti í tónlistarlífi. Vandamálið er ekkert það að útlendingar setji svip á menninguna heldur hafa nazistar og rasisar áhyggjur af því að útlendingar nái ítökum í viðskiptum og pólitík. Þetta snýst ekkert um Íslendingasögur og hrútspunga, heldur hættuna á því að hnattvæðingin heppnist og verði gagnkvæm, þannig að fátækar þjóðir brjótist út úr þeirri stöðu að vera hálfgerðar þrælanýlendur. Það yrði nefnilega óhagkvæmt fyrir "okkars".
Ég hef ekki áhyggjur af því að helför sé í uppsiglingu. Og þó skulum við ekki sofna á verðinum, ég efast um að þeir hafi verið margir sem sáu útrýmingarherferð Þjóðverja gagnvart "óæskilegum hópum" fyrir. Kjánar falla auðveldlega fyrir hugmyndinni um sameiginlegan óvin og það er þægileg aðferð fyrir þá sem valdið vilja hafa að útvega almenningi einhvern annan óvin en sín eigin yfirvöld. Það sem ég hef áhyggjur af eru kynþáttaátökin og útlendingahatrið sem nazismi elur alltaf af sér, hvort sem hann er hreinn og beinn eða dylst bak við grímu hófs og gagnrýni. Það þarf enga helför til að afleiðingarnar verði skelfilegar.
Um daginn skrifaði ég stuttan pistil um öfgar, þar sem fram kemur sú skoðun að það séu ekki öfgarnar sem eru vandamál heldur skoðunin sem slík. Hlutverk öfgafólks í samfélaginu er að ryðja tilteknum viðhorfum braut inn í stjórnmálin. Þar eru þau tekin upp sem hófsamt afbrigði af því sama. Tiltölulega hófsamir stjórnmálaflokkar skapa þannig smámsaman rými fyrir öfgaöflin, þar til þau teljast ekki öfgafull lengur. Oft er þessi hringrás bara hið besta mál. Með þessu ferli var þrælahald upprætt í Bandaríkjunum, kvenréttindum komið á og aðskilnaðarstefnan í Suður-Afriku upprætt. Allir sem berjast fyrir betri heimi eru upphaflega kallaðir öfgamenn.
Við skulum þó athuga að með sömu aðferð hafa menn unnið heiminum tjón. Og það er einmitt það sem nazistar gera. Í Noregi hefur þeim tekist svo vel upp að jafnvel norska ríkissjónvarpið hefur fallið í þá gryfju að birta falsaðar fréttir af glæpastarfsemi muslima. Í Bretlandi eru starfandi þrír nazistaflokkar sem allir hafa tengsl við hreyfinguna Blood & Honour en sú hreyfing starfar beinlínis þannig að hún smyglar Trójuhestum inn í stjórnmálaflokka. (Sjá t.d. A. Meleagrou-Hitchen & E. Standing "Blood & Honour -Britain´s Far-Right Militants" 2010 ) Við höfum enga ástæðu til að halda að þetta verði eitthvað öðruvísi á Íslandi.
Ég held ekki að öfgahreyfingar eins og sköpunarhreyfingin og Blóð og heiður, hreyfingar sem boða ofbeldisfullar kynþáttaofsóknir og mannkynbætur, fái fylgi ef þetta fólk gerist virklega nógu vitlaust til að bjóða sig fram til þingsetu. Hinsvegar er líklegt að fólk sem kennir sig við "hófsama þjóðernishyggju" eða "gagnrýna þjóðernishyggju" komist til valda. Huggulegt fólk sem vill ekki beinlínis ofsækja innflytjendur en trúir þó á Ísland fyrir Íslendinga. Fólk sem telur sjálfsagt og eðlilegt að þeir útlendingar sem á annað borð fá að flytja til landsins (þótt undir liggi það viðhorf að æskilegast væri að loka landamærum) afsali sér menningu sinni og siðum í stað þess að fá sama tækifæri og aðrir til að setja sitt sérstaka mark á samfélagið og móta það. Fólk sem í stað þess að vinna gegn aðskilnaðarhyggju sér menningarblöndun sem vandamál, fólk sem í stað þess að vinna gegn eyðileggjandi áhrifum kapítalismans í þróunarlöndnum, sér hnattvæðinguna sem vandamál. Fólk sem er á móti ESB vegna ótta um að það vinni gegn "okkar" hagsmunum fremur en ótta við að alþjóðakapítalimsi hafi í för með sér enn meiri kúgun gagnvart fátækum. Fólk sem veit mæta vel að rányrkja vestrænna þjóða í þriðja heiminum hófst löngu fyrir daga Evrópusambandsins en lætur samt eins og kapítalisminn eigi uppruna sinn í ESB í trausti þess að kjánarnir gleypi við því.
Þjóðernishyggja grasserar á Íslandi og hefur alltaf gert. Hún skín í gegnum orðræðu stjórnmálamanna og annars áhrifafólks og þegar nýnazistar verða meira áberandi má búast við að hinum hófsömu vaxi fylgi. Við sem kærum okkur ekki um samfélag sem logar af aðskilnaðarhyggju og kynþáttaátökum skulum vaka yfir orðræðu þeirra hófsömu nazista sem eiga greiðari leið inn í pólitík en hið óupplýsta og illa talandi öfgafólk. Spyrjum okkur hvaða áhrif eru að ryðja sér leið inn í stjórnmálin þegar Þorgerður Katrín vill banna búrkuna og vill treysta ítök kirkjunnar á þeirri forsendu að við séum kristin þjóð. Hugsum okkur alvarlega um áður en við tökum upp á arma okkar tillögur um "gagnrýna" eða "hófsama" þjóðernishyggju og gefum þeim völd sem nota skuggahliðar Evrópusambandsins sem átyllu til að hafna alþjóðahyggju.
Það er full ástæða til að vera á varðbergi gagnvart hófsömum þjóðernissinnum. Við skulum fylgjast vel með framsóknarmönnum allra flokka hvort sem þeir klæðast flottum stígvélum eður ei. Orðið þjóðernishyggja merkir nefnilega nazimi. Og nazismi í sinni hófsömustu mynd er samt sem áður nazismi, það viðhorf að sumir meðlimir tiltekins samfélags séu öðrum rétthærri og að fráleitt sé að hagsmunir jarðarbúa fari saman. Það er nefnilega ekki öfgastefnan í sjálfu sér, heldur þetta grundvallarviðhorf sem gerir mann að nazista, hvort sem hann kann skammlausa stafsetningu eða ekki.
Nokkrar spurningar til Árna Þórs Sigmundssonar og DV
Mig langar að fá svör Árna Þórs Sigmundssonar við nokkrum spurningum sem vöknuðu hjá mér við lestur þessarar fréttar
-Hvernig getur rannsókn á máli stúlkunnar verið lokið ef þið voruð ekkert að rannsaka hennar mál?
-Af hverju var hennar mál ekki rannsakað?
-Hvernig getur það verið ósaknæmt að greiða manneskju 300 kr á tímann fyrir yfirvinnu? Er búið að afnema lög um lágmarkslaun eða hvað?
-Telur lögreglan sér bera skyldu til að rannsaka málið ef upp kemur grunur um þrælahald eða aðra nauðung?
-Hafið þið einhverja sérstaka ástæðu til að ætla að það hafi verið tungumálavandræði fremur en blekkingar sem komu stúlkunni í þessa aðstöðu?
Og svo ein tvíliða spurning til blaðamanns DV:
-Lagðir þú þessar spurningar fyrir yfirmann lögreglunnar? Ef svarið er já, hverju svaraði hann? Ef svarið er nei, hversvegna gerðirðu það ekki?
Jafnréttisnefnd fór á límingunum út af þessari mynd sem ku víst gera lítið úr konum. Ég hef ekki lesið auglýsingatextann, veit ekki hvað er verið að auglýsa fyrir utan það sem kemur fram á vefsíðu DV að auglýsingin sé frá félagi nema í lyfjafræði.
Það er ekki sérlega trúverðugt þegar fólk segist ekki sjá neitt ögrandi eða kynferðislegt við myndina. Ég efast um að lyfjafræðingar mæti almennt í vinnuna með sýnileg, rauð sokkabönd og rauðum nærbuxum undir píkusíðum slopp. "Ögrandi stelling" finnst mér aftur á móti full langsótt. Getur kynþokkafull kona með rauð sokkabönd yfirhöfuð fundið sér einhverja stellingu sem ekki er annaðhvort ögrandi eða niðurlægjandi? Og afhverju eru konur sem nýta sér kynþokka sinn til að hafa áhrif á aðra og komast þangað sem þær ætla sér, ómerkilegri en þeir sem nota tengsl, peninga eða stöðu í sama tilgangi?
Hvað segir myndin annars, svona þegar maður þekkir ekki textann sem væntanlega fylgir henni? Segir hún:
-Hæ strákar, það vantar fleiri karlmenn í lyfjafræði. Hér er allt fullt af lausgyrtum dræsum svo ef þú skráir þig í námið, geturðu örugglega fengið frjáls afnot af allavega einni.
Eða:
-Þótt þú sért drusla þá er það engin afsökun fyrir að fara ekki í metnaðarfullt nám.
Eða:
-Lyfjafræðinemar hvetja til lauslætis og glyðrugangs við öll tækifæri.
Eða:
-Við vitum að fallegar konur geta haft karlmenn í vasanum en góð menntun gerir þig ennþá sterkari.
Eða kannski:
-Hæ þú klára, flotta stelpa sem hyggur á framhaldsnám; það er misskilningur að konur í raungreinum séu upp til hópa "nörd" sem kunna ekki að velja sér gleraugu og finnst bækur um hornaföll skemmtilegri félagsskapur en karlmenn.
Mig langar að sjá nákvæmlega hvað það er sem jafnréttisnefnd las úr þessari mynd.
Og nú ætla ég að reyna að finna textann sem fylgdi henni og komast að því hvað lyfjafræðinemar voru að spá.
Mér gramdist nokkuð þegar Illugi Jökulsson tók fram í umfjöllun sinni um stjórnarskrárfrumvarpið að mannréttindi mætti skerða ef nauðsyn bæri til. Eftir öðrum skrifum hans að dæma, reikna ég með að hann eigi einfaldlega við að mannréttindi takmarkist af hagsmunum annarra svo sem gert er ráð fyrir í lögum en mér gramdist þetta samt, vegna þess að því miður hugsa ekki allir á þann hátt og því tel ég þetta orðalag dálítið varasamt.
Ragnar Þór Pétursson tók svo upp nákvæmlega sama orðalag í einkar áhugaverðri rökræðu við kynþáttahatarann séra Skúla Jakobsson á blogginu sínu í dag. Ég hjó eftir þessu og bað Ragnar að skýra þetta nánar. Hann svaraði mér með ágætum pistli sem staðfestir það sem ég átti nú frekar von á, að hann er að tala um þær skorður sem lögin setja mannréttindum.
Sjálf lít ég ekki svo á að mannréttindaskerðing felist í lögum, nema þá að þau lög séu gölluð. Mig langar að skýra þetta nánar vegna þess að ég tel að það sé grundvallarmunur á því að vilja hafa lög og að gefa mannréttindum lítið vægi.
Á meðan árekstrar verða milli fólks er útilokað að setja reglur sem aldrei þarf að endurskoða. Mannréttindum er hinsvegar ætlað að tryggja hagsmuni einstaklings gegn yfirvöldum og öðrum sem eru í aðstöðu til að kúga hann án þess að þurfa að bera persónulega ábyrgð á því (við tölum ekki um glæpi einstaklinga sem mannréttindabrot.) Mannréttindi þurfa að vera eins almenn og mögulegt er til þess að hugtakið sé nothæft, því ef það gildir um "alla nema bölvaða bófa" þá er það fallið um sjálft sig.
Ég lít ekki á það sem skerðingu á mannréttindum þótt samfélag komist að lýðræðislegri niðurstöðu um hvað skuli teljast slíkur yfirgangur gagnvart hagsmunum heildarinnar eða annars einstaklings að menn setji sínum eigin mannréttindum skorður með þessháttar hegðun. Skerðing á mannréttindum veltur á geðþótta fárra. Hún beinist gegn einstaklingum eða hópum eða þá að hún er aðferð ógnarstjórnar til að kúga fjöldann. Mannréttindaskerðing getur þannig aldrei verið bæði almenn og lýðræðisleg.
Á Vesturlöndum setja menn almennar og lýðræðislegar reglur um þá hegðun og aðstæður sem takmarka frelsi og réttindi manna og þær reglur eru ekki eilífar heldur endurskoðaðar reglulega. Almennt ríkir stemning fyrir því viðhorfi að þessar reglur eigi að vera skýrar og aðgengilegar, þannig að fólk eigi ekki á hættu að vera svipt frelsi sínu eignum eða öðrum réttindum nema vera meðvitað um þá áhættu fyrirfram. Hversu góðar reglurnar eru á hverjum stað og tíma, deila menn svo aftur um. Ragnar Þór nefnir dæmi um bónda sem þarf að sætta sig við framkvæmdir sem hann er mótfallinn fari fram á landi hans. Það er einmitt ágætis efni í slíka umræðu en það má sannarlega færa rök fyrir því að lögin verndi ekki hagsmuni heildarinnar heldur gangi þau erinda kapítalsins. Hugsanlega hefur lýðræðis ekki verið gætt þegar þau voru sett, ábendingar umhverfissinna hundsaðar eða hagsmunum fárra gefið óhóflega mikið vægi. Lög eru ekki fullkomin. Sum ákvæði útlendingalaganna brjóta beinlínis í bága við mannréttindi án þess að það komi hagsmunum heildarinnar nokkuð við og eflaust má finna mörg fleiri dæmi um gölluð lög.
Þótt lögin kunni að vera gagnrýniverð, sé ég samt ekki fyrir mér samfélag þar sem réttindi fólks eru algerlega takmarkalaus. Jafnvel samfélag án yfirvalds kemur sér saman um umgengnisreglur. Lög sem er ætlað að vernda hagsmuni heildarinnar eru samkvæmt þessum skilningi, ekki skerðing á mannréttindum í sjálfu sér, þótt einstaka ákvæði sé umdeilt eða þarfnist lagfæringa. Það er aftur á móti skerðing á mannréttindum ef fámennur hópur (hvort sem hann kallast yfirvald eða byltingarafl) afnemur lög, bætir við lögum eða breytir þeim að eigin geðþótta.
Ég hefði ekki áhyggjur af þeirri hugmynd að "mannréttindi megi skerða ef nauðsyn krefur" ef allir sem tala á þeim nótum væru eingöngu að tala um að mannréttindi takmarkist af þeim lögum sem sett eru af réttmætum og lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum og "nauðsynin" snerist um að vernda rétt annarra. Því miður er þó ekkert óalgengt að fólk telji að mannréttindi eigi eingöngu að gilda fyrir þá sem eru þeirra verðir (að mati þess sem talar hverju sinni.)
Sú skoðun að mannréttindi megi skerða ef nauðsyn ber til er grundvöllur þeirrar túlkunar taliba að fólk skuli njóta mannréttinda í samræmi við sharia lögin.
Hún endurspeglast í orðum Belhaj um þá meðferð sem Saadi Caddafi má vænta.
Hún er undirstaða þeirrar skoðunar að dauðarefsingar og pyntingar eigi rétt á sér og að menn eins og Breivik eigi ekki skilið að fá réttarhöld heldur eigi bara að skjóta hann á færi.
Hún birtist í kröfu þeirra sem vilja öfuga sönnunarbyrði í kynferðisbrotamálum.
Hún kemur fram í því sjónarmiði að öryggi og frelsi einhverra halanegra skipti minna máli en réttur "okkars" til að þurfa ekki að mæta slíku kvikindi á götu.
Það er að mínu mati grundvallarmunur á þessum hugsunarhætti og því sjónarmiði að mannréttindi verði að takmarkast af lögum um réttindi annarra (sem ég sé heldur ekki að hægt sé að komast undan nema þá með því að snúa mannréttindahugtakinu upp í andstæðu sína.) Og vegna þess að það er hreint ekki óalgengt að fólki finnist bara allt í lagi að gefa skít í mannréttindi þegar fúlmenni eiga í hlut, finnst mér óheppilegt að þeir sem ekki líta svo á, tali um að mannréttindi megi skerða, án þess að skýra það nánar. Sérstaklega finnst mér að í stjórnarskrá þurfi þetta að vera algjörlega á hreinu. Það er nefnilega auðvelt fyrir þann sem á hagsmuna að gæta að sjá nauðsyn allsstaðar.
