Hér segir frá hádramatískri ævi og ástum nornar, skálds og eilífðarblóms. Að gefnu tilefni skal tekið fram að það er einlæg sannfæring höfundar að góð saga sé ekki verri þótt hún sé login.
"Konur og karlar skulu njóta jafnréttis í hvívetna, með þeim takmörkunum sem settar eru með lögum."
Hvernig ætli landanum litist á þetta ákvæði í stjórnarskrá ríkis sem fylgir Sharía lögunum?
26. gr. frumvarps til stjórnarskrár fjallar um dvalarrétt og ferðafrelsi. Hún hljóðar svo
"Allir skulu ráða búsetu sinni og vera frjálsir ferða sinna með þeim takmörkunum sem eru settar með lögum.
Engum verður meinað að hverfa úr landi nema með ákvörðun dómstóla. Stöðva má þó brottför manns úr landi með lögmætri handtöku.
Með lögum skal kveða á um rétt flóttamanna og hælisleitenda til réttlátrar og skjótrar málsmeðferðar."
Þau lög sem nú gilda um meðferð flóttamanna eru í hróplegu ósamræmi við alþjóðlega mannréttindasáttmála. Þegar flóttamáður kemur til landsins er hann umsvifalaust hnepptur í gæsluvarðhald, sem er í raun fangavist án sannana um sekt og á einungis að nota sem neyðarúrræði ef maður er annað hvort umhverfi sínu hættulegur eða líklegur til að spilla rannsókn máls, gangi hann laus.
Þótt sé út af fyrir sig fagnaðarefni að aðrir en alþingismenn hafi komið að gerð nýrrar stjórnarskrár, eru allt of mörg ákvæði í henni sem setja valdið í hendur löggjafans. Það er allt eins hægt að vera án stjórnarskrár eins og að hafa stjórnarskrá sem kveður á um að alþingi geti hvort sem er haft hlutina eftir sínu höfði.
Ég er ósátt við 19. greinina en sennilega myndi ég ekki láta hana eina hindra mig í því að styðja nýja stórnarskrá. Það eru hinsvegar of mörg dæmi í þessari stjórnarskrártillögu um að sjálfsögð réttindi megi takmarka ef yfirvaldinu hentar. Tilgangur stjórnarskrár er sá að leggja línurnar fyrir löggjafann en ekki að færa honum völd, allra síst völd til að misvirða mannréttindi eins og 26. greinin gerir. Þessvegna segi ég nei.
Í fyrrasumar stóðu aktivistar fyrir norðan að skemmtilegu framtaki. Bökuðu helling af flottum muffinskökum og seldu í lystigarðinum. Fengu sjálfboðaliða til að vera með lifandi tónlist og gerðu úr þessu fjölskylduskemmtun. Söfnuðu 400.000 kr handa fæðingardeild sjúkrahússins. Nú í sumar ætluðu þessar duglegu konur að halda annan múffudag en þeim var bannað það. Vegna heilbrigðissjónarmiða, sko. Kaka bökuð í heimahúsi er nefnilega svo heilsuspillandi að það má ekki selja hana.
Líklega hafa fáar þeirra kvenna sem tóku þátt í múffubakstri og annarri skipulagningu í kringum þennan dag, nokkurntíma kallað sjálfar sig aðgerðasinna. Flestir sjá aðgerðasinna fyrir sér sem hippa hangandi utan á vinnuvél eða eitthvað í þá veruna. En pólitískar aðgerðir fela ekki alltaf í sér mótmæli. Aktivismi snýst um það að taka virkan þátt í að móta samfélag sitt, hvort sem það er með sjálfboðastarfi í þágu þess eða andófi gegn eyðileggingu þess. Konurnar fyrir norðan hefðu reyndar átt að ganga lengra í sínum aktivisma, þær hefðu átt að hundsa bannið og halda þessa skemmtun í trássi við fáránleg lög. Það hefði verið pínu neyðarlegt fyrir lögguna að "neyðast til" að dæla piparúða yfir fjölskyldufólk að gæða sér á múffum í lystigarðinum.
Þeir sem álíta múffumáli ómerkilegt, skilja hvorki gildi þess að fólk taki ábyrgð gagnvart samfélagi sínu, né átta sig almennilega á því hvað samfélag er. Samfélag er nefnilega ekki það sama og ríki. Ríki er ópersónulegt yfirvald, regluverk sem hefur það eina markmið að viðhalda sjálfu sér með öllum ráðum og þrífst á óvirkni og gangrýnisleysi borgaranna. Samfélag er hinsvegar hópur fólks sem hjálpast að og deilir reynslu. Þegar ríkið ræðst gegn samfélaginu, hindrar fólk í því að hjálpast að og deila reynslu, þá er kominn tími til að rísa gegn ríkinu.
Múffumálið er mun alvarlegra en maður gæti haldið við fyrstu sýn. Það er nefnilega dæmi um markvissa viðleitni yfirvaldsins til að viðhalda þegnlyndi hinna óvirku neytenda og berja niður allt frumkvæði og ábyrgð fólks gagnvart samfélagi sínu og sjálfu sér. Fólk á að vera óvirkt og láta fagmenn um að baka, skipuleggja skemmtanir og útvega peninga til að reka velferðarþjónustu. Fólk á ekki að gera, fólk á að kaupa og fyrir alla muni af "viðurkenndum" aðilum. Haltu kjaft og borgaðu skatt, það eru skilaboðin.
Næsta skref í þessari viðleitni ríkisvaldsins til að gera okkur öll að óvirkum froðuheilum, hlýtur að vera það að banna foreldrum að baka fyrir skólaskemmtanir. Sömu heilbrigðissjónarmið hljóta að gilda í grunnskólanum og lystigarðinum, þannig að rökrétta lausnin er sú að fá bakarí til að sjá um veitingarnar á árshátíðinni. Næst verður fólki svo bannað að halda fermingarveislur í heimahúsum.
Lokastig niðurrifs ríksins gegn samfélaginu verður svo að banna fjölskylduna. Þegar allt kemur til alls er fólk venjulega alla ævina að glíma við vandamál og sársauka sem tengist því að eiga fjölskyldu. Það verður því ekki fram hjá því litið að fjölskyldan er í raun og sannleika stórskaðlegt fyrirbæri. Næstum jafn skaðleg og samfélag og klárlega mun skaðlegri en múffur.
Ástæðan fyrir því að ríkisvaldið bannar múffubakstur er nefnilega ekki sú að almenningi stafi hætta af heimabakstri, heldur sú að ríkinu stafar ógn af fólki sem tekur virkan þátt í að móta umhverfi sitt. Glæpur múffukonunnar er ekki sá að selja múffu, heldur er það grasrótarstarfið, hin sjálfsprottna samvinna sem ógnar bákninu. Konan sem bakar múffur, sýnir með því framtaki hvernig samheldni, sjálfboðastarf og svolítil skemmtilegheit, geta komið góðum hlutum til leiðar, án þess að nokkurt yfirvald voki yfir og segi okkur hvort og hvernig eigi að gera hlutina.
Múffukonan leiðir í ljós þarfleysu ríkisvaldsins og það er hennar glæpur.
Ég vildi að skýringin á því að ég lifi ekki af því að skrifa væri bara sú að útgefendur vilji mig ekki og fjölmiðlar reyni að þagga niður í mér, því þá gæti ég reddað því með því að sniðganga þá og gefa bara út sjálf. En skýringin á óvinsældum skrifandi kvenna er einhver allt önnur og sennilega illviðráðanlegri.
Kynjahlutföll TMM eru t.d. ekki slæm ef við miðum við bloggbirtingar og lestur samkvæmt bloggáttinni (en mér vitanlega eru engar takmarkanir á bloggfrelsi kvenna.)
Á lista yfir nýbirtar færslur (42 færslur eru á listanum) eru þegar þetta er ritað, 3 færslur eftir konur, þar af 2 eftir Pjattrófurnar en þær virðast flestum bloggkonum vinsælli.
Á lista yfir 25 vinsælustu bloggarana er nú ein kona, sjaldgæft er að sjá fleiri en 3 kvenmannsnöfn á þeim lista. Afar sjaldgæft að kona lendi í einu af efstu 5 sætunum og þá hangir hún þar venjulega aðeins í nokkrar klukkustundir.
Ein kona er á lista yfir þær 25 færslur sem eru vinsælastar í augnablikinu á blogggáttinni. Sjaldgæft er að fleiri en 3 konur í einu séu á þeim lista og mjög sjaldgæft að kona rati í eitt af 5 efstu sætunum.
8 konur eru á vinsældalista fésbókar, þar ef eru færslur eftir konur í efstu 3 sætunum, sú vinsælasta eftir Tobbu Marínós og næstu tvær frá Pjattrófunum.
Því miður þá er það einfaldlega svo að konur birta síður skrif sín en karlar og skrif kvenna njóta minni vinsælda. Vinsældir kvenna eru jafnvel ennþá minni þar sem birtingum og umfjöllun er ekki stýrt ofan frá. Það er því ekki við fjölmiðla eða útgefendur að sakast þótt verk kvenna fái minni athygli. Mér þætti hinsvegar mjög áhugavert að sjá umræðu um það hversvegna konur birta síður skrif en karlar og ekki síður hversvegna við náum ekki sömu vinsældum. Eru konur yfirhöfuð leiðinlegir pennar? Veljum við umfjöllunarefni sem eru ekki áhugaverð? Eiga karlar fleiri vini? Hvað í fjandanum veldur þessu? Það er nefnilega ekki kvenfyrirlitning TMM.
Svo sem sjá má á umræðum á netmiðlunum, velta margir því nú fyrir sér hverskonar refsing hæfi fjöldamorðingja og hvort Úteyjarmorðinginn eigi yfirhöfuð að njóta mannréttinda. Þessi umræða lýsir fullkomnu skilningsleysi á því hvað mannréttindi eru.
Oft tengjum við mannréttindahugtakið einhverskonar göfgi. Við berjumst gegn mannréttindabrotum og drögum upp hryllilegar myndir af því sem gerist þar sem þau eru vanvirt. Áherslan er á þjáningar þess sem verður fyrir mannréttindabrotum en ekki á afbrotið (hvort sem það nú er snærisþjófnaður, tónlistarsmekkur eða barnamorð) sem varð til þess að hann sætti óviðunandi meðferð.
Mannréttindi voru fundin upp til þess að tryggja öllu fólki einhver lágmarks réttindi til tjáningar, upplýsingar, öryggis, heilsugæslu, virðingar og frelsis, óháð því hvort það verðskuldar þau eða ekki. Ógnarstjórn mun aldrei leggja sanngjarnt mat á það hvort tjáning þegnanna á rétt á sér eða hvort sé eitthvert vit í að leyfa þeim að lesa, ferðast, stjórna barneignum sínum eða ráða búsetu sinni, þessvegna eru mannréttindi algild og óumsemjanleg. Sú regla hefur þann ókost í för með sér að stundum sleppa illmenni betur en þau eiga skilið.
Það er ekkert réttlæti í því að maður sem hefur að yfirveguðu ráði stráfellt saklausa unglinga fái að halda lífi. Í raun er engin réttlát refsing til fyrir Breivik, því ef við höfum að leiðarljósi regluna auga fyrir auga, þá þyfti að drepa hann 83 sinnum (eða voru það 86 sem hann stútaði eða 92? það er írónískt en þegar um mannslíf er að ræða renna allar tölur saman í einhvern óskiljanlegan óhugnað) Málið er að réttlætshugmyndin nær ekki utan um illvirki af þessari tegund og þegar réttlæti er ekki í boði, þá er ekkert annað hægt að gera en að velja um að gefast skefjalausri illsku á vald eða játa ákveðna uppgjöf og sýna það sem kallað er miskunnsemi og er hreint ekki það sama og fyrirgefning.
Mannréttindi fela í sér miskunnsemi. Mannréttindi kveða á um að fólki skuli sýnd mannúðleg meðferð, jafnvel þótt það eigi ekkert gott skilið. Jafnvel þótt það hafi slátrað tugum ungmenna og sjái ekki einu sinni neitt athugavert við það. Það er skítt, helvíti skítt og engin sanngirni í því. En þetta er gjaldið sem við greiðum fyrir rétt okkar hinna til mannhelgi, fyrir tjáningarfrelsi okkar og rétt til sanngjarnrar málsmeðferðar ef við komumst í kast við lögin eða erum ásökuð um glæp.
Mannréttindi eru þess eðlis að ef ætti að svipta manneskju þeim, væri hugtakið þar með fallið um sjálft sig. Og þótt mannréttindi geti í einstaka tilfelli staðið réttlætinu fyrir þrifum, yrði heimurinn töluvert óréttlátari án þeirra.
Mouhadme Lo er einn þeirra fjölmögu sem þurfa að há harða baráttu fyrir því að sjálfsögð mannréttindi hans séu virt. Hann skaut ekki tugi unglinga vegna andúðar sinnar á marxistum, hans glæpur var sá að flýja úr þrældómi. Sömu yfirvöld og þau sem rúnta um með Breivik á brynvörðum bíl, til að gæta öryggis hans, sjá ekkert rangt við að senda Mouhadme aftur heim til eiganda síns. Breivik er nefnilega hvítur, Norðmaður, sprotitnn úr kristnu samfélagi og fær um að tjá sig, það er ólíklegt að hans mannréttindi verði borin fyrir borð. Mouhadme hinsvegar, hann er bara þræll.
Ögmundur Jónasson má eiga það að hann svarar bréfum. Það gera ekki allir stjórnmálamenn. Í dag svaraði hann stuttu erindi frá mér um málefni strokuþrælsins frá Máritaníu. Hann er ósáttur við umræðuna um störf sín og bendir mér á að lesa grein sem hann birtir í dv í dag sem svar við ásökunum um að hann skýli sér bak við Dyflinnarákvæðið.
Grein Ögmundar lýsir skilningi á vanda flóttamanna og það er svosem í samræmi við hans orðræðu í gegnum tíðina. Ögmundur hefur alltaf látið sig mannréttindamál varða og ég trúi því að hann vilji í einlægni koma málefnum flóttamanna í betra horf. Ögmundur er hinsvegar að vinna fyrir ráðuneyti sem er í eðli sínu hægri sinnað og hann er um leið yfirmaður útlendingarstofnunar sem er sprottin af hugmyndafræði nasista og byggir beinlínis á kynþáttahyggju. (Haukur Már Helgason birti fantagóða grein um uppruna útlendingastofnunar í 2. tbl. Rósta, ég finn hana ekki á netinu en bendi áhugasömum á að hafa samband við rostur.org til að kaupa eintak af blaðinu.) Ögmundur er því í erfiðri aðstöðu. Samkvæmt hinni huldu starfslýsingu ber honum að hrekja sem flesta útlendinga af landi brott og fyrst þá sem verst eru staddir en samkvæmt samvisku sinni og persónulegri ímynd ætti hann að vernda fyrst og spyrja svo.
Ögmundur bendir á að sumir þeirra sem sækja um hæli séu misindismenn á flótta undan réttvísinni. Rétt er það og skítt að skuli ekki bara vera hægt að greina það með þvagprufu hvort um er að ræða alvöru glæpon eða hvort maður hefur t.d. unnið sér það til óhelgi að vera samkynhneigður eða hafa óæskilegar stjórnmálaskoðanir. Reyndar skulum við hafa í huga að þetta: er dæmi um það sem Ögmundur kallar hér því hljómfagra nafni "réttvísi" en jájá, flest okkar langar meira að hjálpa þeim réttlátu og göfugu en einhverjum skúrkum og hættan er sú að ef við slökum á kynþáttahyggjunni muni alvöru sakamenn slæðast með hælisleitendum sem eru okkur meira að skapi. Það er sá fórnarkostnaður sem við greiðum fyrir þá stefnu að láta meintan þolanda njóta vafans.
Ögmundur treystir Norðmönnum til að afgreiða umsókn storkuþrælsins frá Máritaníu réttlátlega. Hann treystir þeim enda þótt Mouhamde Lo hafi þegar fengið neitun um hæli þar. Hann getur kært niðurstöðuna til dómstóla, segir Ögmundur en fer ekki nánar út í það hversu raunhæft það er fyrir þræl í Máritaníu að kæra norsk yfirvöld. Ojæja, kannski fær hann frídag á meðan hann er að jafna sig eftir geldinguna og getur þá skrifað kærubréf á wolof, Norðmenn hljóta að þekkja einhvern Frakka sem getur snarað því yfir á norsku fyrir þá svo það ætti ekki að vera vandamál að taka kæruna fyrir og afgreiða hana af réttlæti. Jamm, kæra bara, þetta er sama svarið og fyrirrennari Ögmundar, hún Ragna Árnadóttir sem einnig vildi flóttamönnum allt hið besta, svo sem sjá má af þeirri ákvörðun hennar að neita unglingi sem hún rak til Grikklands um að fá að taka símann sinn með sér, gaf No Borders þegar þau kvörtuðu undan þeirri ákvörðun að senda flóttamenn í óviðunandi aðstæður. Þeir áttu semsé bara að kæra úrskurð útlendingastofnunar, mállausir og peningalausir í Grikklandi, þar sem líf flóttamanna gengur út á að bíða annað hvort allan daginn í biðröð til þess eins að fá synjun um hjálp eða að leita ólöglegra leiða til að draga fram lífið. Enda sagðist Ragna ekki hafa ástæðu til að ætla annað en að vel yrði hugsað um þá í Grikklandi, þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar mannréttindasamtaka um allt annan veruleika.
Þegar flóttamaður sækir um hæli, er það á hans ábyrgð að sanna að hann hafi verið beittur harðræði eða sé í hættu í heimalandi sínu. Þetta reynist oft útilokað og fólki er synjað um hæli á þeirri forsendu að yfirvöld í heimalandinu kannist bara ekkert við að hafa ofsótt hælisleitandann, geti ekki staðfest að honum hafi verið haldið í fangelsi án dóms og laga eða að hann hafi verið pyntaður. Með sömu vinnubrögðum væri eðlilegt að kvennaathvarfið neitaði að hýsa konu ef maki hennar vildi ekki staðfesta að hafa lamið hana.
Þessi kona heitir Mende Nazer Hún er strokuþræll frá Súdan, ævisaga hennar er í senn átakanleg og fögur.
Mende var á 13. ári þegar menn réðust inn í þorpið hennar, brenndu hús, nauðguðu konum, drápu karla og höfðu börn á brott með sér. Hún var hrifin úr verndandi faðmi föður síns og hneppt í þrældóm. Alvöru þrældóm þar sem hún var þrælkuð, innilokuð, barin, svipt öllum réttindum barns og manneskju og látin sæta verri niðurlæginu en nokkurt annað húsdýr. Annað já, því hún leit ekki á sjálfa sig sem manneskju eftir 8 ára harðræði.
Eftir 6 ár var Mende send til Bretlands til að þjóna systur húsmóður sinnar. Eftir að hafa lifað sem þræll í Bretlandi í tvö ár, tókst Mende að ná sambandi við fólk utan heimilisins og fékk aðstoð til að flýja. Hún sótti um hæli en var synjað. Rök breskra yfirvalda voru þau að súdönsk stjórnvöld könnuðust bara ekkert við að leggja blessun sína yfir þrælahald!
Einn þeirra staða sem Mende og önnur fórnarlömb mannræningjanna gistu á leið sinni til "eigendanna" voru búðir á vegum hersins. Það var sendiráðsmaður sem útvegaði vegabréf svo hægt væri að senda hana til Bretlands. Þetta fannst yfirvöldum í Bretlandi ekkert koma málinu við, yfirvöld í Súdan sögðu jú sjálf að þetta væri bara vitleysa í stelpunni.
Mende fékk að lokum hæli í Bretlandi en það var bara vegna þrýstings frá breskum almenningi. Fólk mótmælti ákvörðuninni um að senda hana heim (þar sem hún gat átt von á lífláti eða einhverju þaðan af verra fyrir að segja til "eigenda" sinna) og blaðamaður tók að sér að rita sögu hennar. Mende er á lífi í dag en það er ekki útlendingaeftirlitinu í Bretlandi að þakka.
Ögmundur, elsku kallinn sem áreiðanlega vill vel, fetar nú sömu slóð og yfirvöld í Bretlandi. Ef maðurinn getur ekki fært fram óyggjandi sannanir fyrir því að hann sé í lífshættu, er best að láta Norðmenn bara um hann enda eru þeir réttlátir menn sem munu eflaust taka við honum ef hann getur fært fram óyggjandi sannanir fyrir því að honum verði refsað með geldingu eða jafnvel dauða ef hann snýr heim.
Ögmundur veit auðvitað hvaða afstöðu góðar manneskjur taka þegar þolanda og geranda ber ekki saman. Góðar manneskjur láta meintan þolanda njóta vafans þegar hann biður um vernd en meintan geranda þegar farið er fram á refsingu. Ögmundur veit líka að þegar einhver leitar til manns vegna þess að aðrir sem hann hefur beðið um hjálp ætli ekki að láta hann njóta vafans, þá segir maður honum ekki að fara í rass og rófu, heldur hlustar maður á hann, jafnvel þótt það þýði að maður þurfi að leita til samtaka á borð við No Borders og biðja um aðstoð til að finna túlk.
Kæri Ögmundur. Þú hefur rétt fyrir þér. Það er engin ástæða til að móðga frændur okkar í Noregi með því að grípa fram fyrir hendurnar á þeim enda bið ég þig ekki um það. Skrifaðu þeim frekar kurteislegt bréf með broskalli, segðu að þig langi alveg óskaplega mikið til að mál Mouhamde Lo verði afgreitt á Íslandi. Spurðu fallega hvort þeir séu tilbúnir til að líta fram hjá Dyflinnarreglunni en ef þeir vilji frekar sjá um hann sjálfir þá munir þú virða það. Þú gætir jafnvel sagt að þar sem við byggjum stefnu okkar í málefnum flóttamanna á norskri fyrirmynd, langi okkur að sýna þakklæti okkar með því að bjóðast til að taka við nokkrum mönnum sem þeir vilja losna við. Ég skal skrifa bréfið fyrir þig ef þú vilt Ögmundur, ég hef nógan tíma :)
Kæri Ögmundur, ef Norðmenn neita okkur um að taka við Mouhamde Lo, þá lofa ég að biðja þig ekki framar að bjarga flóttamönnum. Það sem meira er, ég skal flytja til Noregs, þótt ég hafi síðast í gær sagt að þar vilji ég ekki búa. Ég gæti nefnilega séð ástæðu til að tjalda fyrir framan dómsmálaráðuneytið þeirra ef þeir hafna boði þínu um að bjarga mannslífi.
Á morgun efnir hreyfingin No Borders til samstöðuaðgerðar fyrir Mouhamde Lo. Ég kemst ekki sjálf en hvet þá sem láta sig líf annarra varða að minnast þess að Mende Nazer er frjáls kona í dag vegna þess að valdalaus meðalmenni mótmæltu ákvörðun yfirvalda um að senda hana aftur til Súdan. Mætið á staðinn og biðjið Ögmund að ræða við Norðmenn um það hvort væri ekki möguleiki að fá að taka við hælisumsókn þessa manns og ef þið getið ekki mætt, skrifið honum þá. Ég hef á tilfinningunni að Norðmenn hafi um nóg annað að hugsa þessa dagana og verði bara fegnir að fá hjálp.
Þegar Vestmannaeyjapakkið lagðist á velferðarkerfið
Ég var á 6. ári þegar ég fann í fyrsta sinn til samúðar með ókunnugum. Fram að því höfðu ókunnugir verið einhverskonar grár massi sem kom manni ekki við en nú allt í einu var raunverulegur áhyggjusvipur á foreldrum mínum og ég settist í fyrsta sinn niður við fréttatíma sjónvarpsins. Ég man að ég hugsaði að ég hlyti að vera orðin mjög stór fyrst ég væri að horfa á fréttirnar en líklega hafa liðið nokkur ár þar til annað fréttaefni vakti áhuga minn. Það var ekki ég sem var stór, heldur voru þetta stórfréttir.
Móðir mín reyndi að útskýra hvað hafði gerst. Ég læt lesendum eftir að geta sér til um hvort samtalanna hér að neðan er skáldskapur.
Samtal 1
Barn: En hvar ætla þau þá að eiga heima fyrst húsin þeirra eru að brenna?
Móðir: Þau komu sér upp á fleka og eru að reyna að komast í land í Þorlákshöfn. Löggan er búin að senda fullt af fólki með prik til að reyna að berja þau frá landi.
Barn: Af hverju mega þau ekki koma í land?
Móðir: Elskan mín, þetta eru 5000 manns, hvað heldurðu að myndi gerast ef við hleyptum þeim öllum í land? Þau myndu leggjast upp á velferðarkerfið og heimta bætur. Við höfum ekkert efni á að taka einhverja vesalinga að okkur.
Barn: Já en mamma, þau eiga bágt, húsin þeirra eru að brenna.
Móðir: Það er ekki okkur að kenna, við getum ekkert tekið ábyrgð á því þótt annað fólk búi á hættulegum stöðum.
Barn: Deyja þau þá bara?
Móðir: Einhverjir hafa víst komist í land. Þeim verður bara stungið í fangelsi til að byrja með og svo verða þau send til baka.
Samtal 2
Barn: En hvar ætla þau þá að eiga heima fyrst húsin þeirra eru að brenna?
Móðir: Þau komu með bátum til lands í nótt og þar tóku björgunarsveitir á móti þeim. Mörg þeirra gista hjá vinum og ættingjum til að byrja með og svo verður þeim hjálpað að komast aftur heim eða eignast annað heimili ef húsin eru ónýt.
Barn: En ef þau eiga enga vini nema í Eyjum?
Móðir: Þá eignast þau vini elskan. Þá koma þau bara hingað til okkar og sofa í stofunni þangað til við getum hjálpað þeim að eignast nýtt heimili.
Barn: En þau eru svo mörg.
Móðir: Já og þessvegna þarf að taka eitthvað af peningunum sem allir borga skattinum til að sé hægt að hjálpa þeim öllum.
Allir vita hvernig fór. Eyjamenn voru ekki lamdir burt með prikum og sagt að fara í rass og rófu, heldur var þeim hjálpað. Þeir lögðust allir sem einn á velferðarkerfið, heimtuðu m.a.s. að reistur yrði fjöldi húsa bara þeirra vegna. Sumir stórgræddu á þessu eldgosi, svei mér þá. Það var náttúrulega engin leið að útvega öllu þessi fólki vinnu þannig að það fór bara á bætur, enda vildi það helst láta samfélagið halda sér uppi. Svo drakk það út bæturnar en eins og allir vita eru Eyjamenn mikið fyrir sopann, og heimtaði meira. Og vegna þessarar góðmennsku hrundi efnahagskerfið og þess vegna eru Íslendingar öreigar í dag og allt logandi í drykkjuskap og slagsmálum sem fylgdi þessu fólki og smitaði út frá sér.
Eða ekki.
Þegar okkars verða fyrir áföllum er það tragedía. Við hjálpum þeim að koma undir sig fótunum aftur, ekki af því að við séum göfug, heldur vegna þess að það er sjálfsagt. Vegna þess að mannhelgi merkir að mannslíf og rétturinn til að lifa við öryggi og reisn, verður ekki metin til fjár og þegar upp er staðið getur samhjálp af sér betra og sterkara samfélag.
En þegar "hinir" verða fyrir áföllum er það óþægilegt bögg. Við losum okkur við þá og ef við réttum litla fingur til hjálpar erum við annað hvort göfugir "málsvarar réttlætisins", "mannúðarsinnar" og "baráttufólk", eða þá "óraunsæir róttæklingar" og "aumingjasleikjur sem vilja sóa almannafé í fólk sem kemur okkur ekki við".
Við erum andskotinn hafi það fær um að finna til samúðar með ókunnugum frá 5 ára aldri. Það er ekki vandamál heldur metnaðarfullt verkefni að aðstoða hundruð fjölskyldna í smátíma og reisa viðlagasjóðshús í kjölfar náttúruhamfara. Þegar bláókunnugt fólk í Noregi verður fyrir áfalli, lýsir 5. hver Íslendingur yfir samúð sinni með því að nota norska fánann sem prófílmynd á smettinu.
Hvernig í ósköpunum stendur á því að fólk sem finnur auðveldlega til samúðar með ókunnugum Vestmannaeyingum og ókunnugum Norðmönnum, álítur að vandamálið komi því ekki við þegar þeir hrelldu og þjáðu eru frá Afghanistan, Indlandi eða Máritaníu? Af hverju myndi það frekar setja velferðarkerfið á hausinn að koma löppunum undir 5000 flóttamenn frá útlöndum en 5000 Eyjamenn? Af hverju erum við sorgmædd, slegin og andvaka yfir 100 norskum ungmennum en kippum okkur ekki upp við fjöldaslátranir í Sómalíu, Lýbíu og Darfur?
Það væri sjálfsagt hægt að skrifa um það fleiri bækur en meðalmaðurinn kemst yfir að lesa á ævi sinni en stutta svarið er; kynþáttahyggja.
Ómar R. Valdimarsson segist eftir að hafa lesið hæstaréttardóminn, sannfærður um sekt sakborninga í Guðmundar- og Geirfinnsmálinu. Ég velti því fyrir mér hvort Ómar hafi virkilega ekkert frétt af því að þeir sem dæmdu málið voru hinir sömu og fóru með rannsókn þess.
Ég get alveg tekið undir hvatningu til almennings um að kynna sér dóm hæstaréttar en bendi á að það er ekki síður ástæða til að kynna sér önnur gögn málsins. Hlustið á þetta viðtal við Ragnar Aðalsteinsson. Skoðið svo þennan vef, ekki aðeins dóm hæstaréttar heldur einnig greinargerð Ragnars Aðalsteinssonar, greinargerð Sævars Ciesielski og álit lögfræðinga. Skoðið einnig skýrslur sem teknar voru af sakborningum og vitnum og metið sjálf hversu trúverðugur framburður þeirra var.
Af hverju minnist enginn sakborninga á veðrið nóttina sem Guðmundur hvarf? Hvernig tókst þeim að rugla saman svo ólíkum bílum og því hvernig líkinu var komið fyrir í bílnum? Er yfirhöfuð hægt að koma líki af stórum karlmanni inn í bjöllu sem þegar er troðfull af hnjám? Hvernig komust sakborningar til Keflavíkur á svo skömmum tíma kvöldið sem Geirfinnur hvarf? Hversvegna var Erla að játa á sig morð, hefði ekki verið einfaldara fyrir hana að segja sannleikann? Hvernig tókst fólki sem réði ekki einu sinni við að svíkja fé út úr póstinum án þess að upp kæmist, að láta tvö lík hverfa án nokkurra ummerkja um neitt sem tengdi hina horfnu við þau?
Þær spurningar sem hæstarétti yfirsást að bera fram, skipta hundruðum en auk þess var dómstóllinn undir pólitískum þrýstingi um að sakfella þetta fólk. Við skulum því ekki líta á dóminn sem eina eða mikilvægasta gagnið í þessum málum og legg ég til að Ómar R. Valdimarsson leggi fyrir einfaldara starf en rannsóknarblaðamennsku,
Þeir sem ekki kæra sig um að lifa við réttarfar þar sem fólk er dæmt fyrir glæpi af því að Framsóknarmaddaman heimtar það, á grundvelli játninga sem þvingaðar eru fram með ofbeldi og lyfjagjöf, geta skrifað undir hér.
Enda þótt alþjóðlegir mannréttindasáttmálar tryggi rétt flóttamanna til að bjarga lífi sínu með því að villa á sér heimildir á meðan þeir eru að komast í öruggt skjól, skirrast íslensk stjórnvöld aldrei við að þverbrjóta þessi sjálfsögðu mannréttindi. Svo langt gengur viðbjóðurinn að þrátt fyrir að gæsluvarðhaldi megi aðeins beita þegar hætta er á að glæpamaður spilli rannsókn máls eða vegna þess að hann er álitinn hættulegur, er í lögum sérákvæði um útlendinga sem talið er að villi á sér heimlidir. (Sjá útlendingalögin 5. kafla, 29.grein.)
Þessum rökum, semsé maðurinn er fokkans útlendingur, hefur væntanlega verið beitt í þessu tilviki en því miður þá er ekki hægt að flokka þetta atvik sem neitt sérstakt, þetta er VENJULEG vinnubrögð lögreglunnar gagnvart fólki sem er á flótta til að bjarga lífi sínu eða forðast pyntingar, þrældóm og aðra ómannúðlega meðferð í heimalandi sínu.
Þessi grimmdaráð gagnvart fólki sem hvergi á höfði sínu að halla, kallast kaldhæðnislega á við þá meðferð sem fórnarlömb kynferðisbrota gátu reiknað með í Evrópu á miðöldum, þegar þótti við hæfi að refsa konum fyrir skírlífisbrot ef þeim var nauðgað. Lögin viðurkenndu auvitað ekki nauðganir en þar sem hinni svívirtu konu var gert að afsanna sök sína, gat niðurstaðan hæglega orðið sú að henni var refsað.
Það sama á við um flóttamenn í dag. Íslensk lög viðurkenna ekki rétt yfirvalda í öðrum ríkjum til að skerða tjáningarfrelsi ofsækja þá sem gagnrýna þau, fangelsa fólk án dóms, gera börn að hermönnum, halda hlífiskildi yfir þrælahöldurum, misþyrma föngum eða drepa fólk vegna skoðana sinna. Engu að síður heimta íslensk lög að þeir sem leita skjóls til að komast hjá því að sæta slíkri meðferð, færi tafarlausar sönnur á mál sitt. Annars eru þeir hnepptir í gæsluvarðhald, sem er grimmilegri refsing en flestir gera sér grein fyrir, þ.e. fangelsi án þess að sekt sé sönnuð og er gagnvart öllu öðru fólki álitið algert neyðarúrræði.
Íslendingar telja sig siðmenntaða þjóð en réttarkerfið kemur heldur betur upp um þá kynþáttahyggju sem þessi forneskjulegu lög bera vott um. Mannréttindi eru fyrir hina ríku, hvítu og vel tengdu. Þeir fátæku, veiku og ofsóttu skipta ekki máli. Og það kaldhæðnislegasta af öllu er að það rasistapakk sem skrifaði lögin og staðfesti þau, þykist öðru fólki merkilegra fyrir að byggja lög sín og réttarkerfi á kristilegu siðferði.
Það er semsagt ekki hægt að fá málið tekið fyrir hjá mannréttindadómstólum. Og jafnvel þótt óháð rannsóknarnefnd komist að þeirri niðurstöðu að rannsóknaraðferðir hafi verið ólögmætar, munu sakborningar ekki fá uppreisn æru við það.
Fínt að fá óháða rannsóknarnefnd en mér finnst ekki nóg að tryggja að sambærileg mál endurtaki sig ekki. Ég vil að dómstólar viðurkenni mistök sín og að þeir sem voru sakfelldir á sínum tíma verði formlega hreinsaðir af þeim dómum. Það lítur því miður út fyrir að eina leiðin til þess sé sú að fá hæstarétt til að taka málin upp aftur og hæstiréttur vill það áreiðanlega ekki.
Eina leiðin til að fá málið endurupptekið með góðu er að fram komi ný afgerandi sönnunargögn. Kannski eru engin sönnunargögn til í Guðmundarmálinu. Kannski fór hann bara í sjóinn án þess að nokkurt vitni væri að því. Geirfinnur aftur á móti var búinn að mæla sér mót við mann og einhver veit hver sá maður var og hvaða erindi hann átti við Geirfinn. Einhver veit eitthvað.
Ef einhver gefur sig ekki fram og varpar ljósi á málið, þá er aðeins tvennt í boði; að við sættum okkur við dómsmorð nú eða þá gamla, góða húsráðið að gera bara allt vitlaust. Búsáhaldabyltingin gekk ekki nógu langt, eina breytingin varð sú að skipt var um rassa í ráðherrastólunum en engu að síður er hún mikilvægur atburður í Íslandssögunni. Á þeim dögum sannaðist nefnilega að almenningur getur svælt út ríkisstjórn og m.a.s. án vopnavalds.
Þjóð sem getur komið ríkisstjórn frá völdum getur líka hreinsað bjakkið úr réttarkerfinu. Vandamálið er að of margir munu ekki telja sig eiga hagsmuna að gæta. Og margir munu ekki bera gæfu til að setja sig í spor þeirra sem sæta óréttlæti af hálfu réttarkerfisins. Og margir munu hugsa sem svo; ég yrði aldrei í þessum sporum, það er bara vandræðafólk sem lendir í svona rugli.
Kæri lesandi, þú sem ekki ert neinn vandræðamaður. Ertu nú alveg viss um að þetta komi þér ekki við? Getur verið að einhversstaðar í þinni fjölskyldu eða vinahópi leynist vandræðamaður? Ertu alveg viss um að barnung dóttir þín gæti aldrei með nokkru móti orðið ólett eftir smákrimma? Ertu alveg viss um að sonur þinn myndi aldrei undir neinum kringumstæðum koma nálægt fíkniefnamisferli? Að konan þín myndi aldrei misnota aðstöðu sína til að svíkja fé út úr vinnuveitanda sínum?
Rannsókn Guðmundarmálins hófst með því að tveir unglingar voru handteknir vegna fjársvikamáls. Ef þú þekkir einhvern sem við einhverjar aðstæður gæti
Undarleg og ósannfærandi finnst mér sú hugmynd sem einhverjir halda nú á lofti að það sé tilgangslaust að berjast fyrir endurupptöku Guðmundar- og Geirfinnsmálanna, nú þegar Sævar er látinn. Þeir eru einnig til sem álíta að það sé tillitsleysi við fjölskyldur þeirra sem í hlut eiga að krefjast endurupptöku. Sumir halda því fram að þar sem enginn sýndi þessum málum áhuga áður, þá sé það tóm hræsni að fara af stað með einhverjar stuðningsaðgerðir nú. Sennilega er lítil þörf á að taka það fram að þeir sem nú hrópa hræsni hræsni lyftu fæstir litla fingri til að gera eitthvað í málunum sjálfir á meðan Sævar lifði.
Það er náttúrulega helber vitleysa að almenningur hafi ekki haft neinn áhuga á þessum málum fyrr eða sýnt stuðning sinn við endurupptöku. Nokkrar bækur hafa verið skrifaðar um þessi mál og veit ég ekki betur en að þær séu víðlesnar, heimildamynd var gerð og sennilega eru þættirnir um þessi mál þeir þekktustu úr þáttaröðinni Íslensk sakamál. Reyndar held ég að varla finnist það mannsbarn á landinu sem þekkir ekki söguna í grófum dráttum. Margir lögfræðingar og stjórnmálamenn lýstu ennfremur hneykslun sinni þegar hæstiréttur hafnaði endurupptöku og margt fleira bendir til þess að bæði lærðir og leikir telji rétt og nauðsynlegt að þessi mál verði endurskoðuð.
Vissulega hefðum við öll átt að rísa upp á afturlappirnar þegar endurupptöku var hafnað á sínum tíma. Við hefðum átt að flykkjast inn í hæstarétt þúsundum saman og halda honum í herkví þar til málið yrði tekið upp. Við hefðum átt að lýsa yfir allsherjarverkfalli. Við hefðum líka átt að sýna Magnúsi Leópoldssyni virkan stuðning þegar hann krafðist rannsóknar á tilkomu Leirfinns, við hefðum átt að gefa bæði Láru Júlíusdóttur Valtý Sigurðssyni skyr. Það er reyndar ekkert of seint að styðja Magnús og marga aðra sem voru órétti beittir og fáist Ögmundur ekki til að beita sér, þá er það einmitt eitthvað slíkt sem við ættum að gera núna.
En það er nú svo að á meðan einhver sem á beinna hagsmuna að gæta er að vinna í málunum, þá eru flestir frekar tregir til þess að vaða af stað af eigin frumkvæði. Við skulum líka athuga að almennileg mótmælamenning verður ekki til á Íslandi fyrr en Saving Iceland hófu aðgerðir sínar árið 2005. Fram að því höfðu beinar aðgerðir verið einkaframtak örfárra mannvera sem oftar en ekki voru taldar andfélagslegir sérvitringar. Hugmyndir landans um mótmæli voru kurteisislegir labbitúrar niður Laugaveginn og ljóðalestur herstöðvarandstæðinga. Þeir sem gengu lengra voru bara klikkhausar. M.a.s. einfaldar en árangursríkar aðgerðir á borð við undirskriftasafnanir voru fremur sjaldgæfar áður en varð auðvelt að setja upp undirskriftasöfnun á netinu. Gífurleg vinna lá á bak við hverja söfnun, bæði þurfti fjölda manns til að dreifa listum og hringja í fólk til að biðja um undirritun og svo gat verið margra klukkutíma ef ekki daga vinna að fara í gegnum listana til að ganga úr skugga um að sömu nöfn væru ekki tvítekin. Fólk stóð ekkert í þessari vinnu nema málefnið væri því meira aðkallandi og það hefði tíma til að sinna því.
Allar stuðningsaðgerðir eru auðveldari í dag en fyrir 10-15 árum. Ef marka má viðbrögð Erlu Bolladóttur og þeirra aðstandenda annarra sem í hlut eiga sem hafa tjáð sig síðustu daga, þá lítur þetta fólk ekki á það sem greiðasemi við sig að málið verði þaggað niður. En þar fyrir utan varðar það okkur öll, hvert einasta mannsbarn sem býr við íslenskt réttarkerfi og hefur hag að því að þar séu vinnubrögð vönduð og stjórnarskrárvarinn réttur manna til réttlátrar málsmeðferðar hafður í heiðri.
Söngur þeirra sem tala um að þeir sem styðja baráttu Sævars núna ættu bara að þegja fyrst þeir gerðu ekkert fyrr, er marklaust hjal. Hafi einhverntíma verið þörf á því að aðrir leggi hönd á plóg er það núna, þegar aðalbaráttumannsins nýtur ekki lengur við. Ég legg því til að þeir sem hneykslast á þeim sem nú sýna stuðning sinn við endurupptöku, geri grein fyrir sínu eigin framlagi til réttlætisins áður en þeir fordæma þá sem fara seint af stað.
Bubbi Morteins er geðveikt þreyttur á fordómum gagnvart ljóshærðum konum. Heldur því fram að t.d. Anna Mjöll hafi liðið fyrir að vera ljóshærð og sé vanmetin vegna þess.
Af einhverjum ástæðum virðist það alveg hafa farið fram hjá mörgum konum í kvikmynda og tónlistarbransanum að ljóst hár sé þessi ógurlegi dragbítur á velgengni þeirra. Má þar nefna Gwyneth Paltrow, Meryl Streep, Reese Witherspoon, Jennifer Anistone, Kim Novak, Meg Ryan, Sharon Stone, Jodie Forster, Cameron Diaz, Eva Cassidy, Britney Spears, Katherine Jenkins og margar fleiri sem eflaust hafa alveg efni á því að skella sér á hárgreiðslustofu og láta lita hárið á sér dökkt.
Bubbi nefnir þetta klassíska dæmi af Marilyn Monroe sem sagt er að hafi verið vanmetin. Sú kona sýndi ósköp lítil tilþrif sem leikkona, sem stendur nú kannski í sambandi við þau hlutverk sem hún fékk. Á móti má nefna tugi og jafnvel hundruð leikkvenna sem hafa fengið prýðilega dóma þrátt fyrir ljóst hár.
Vel má vera að sakleysislegt útlit standi í vegi fyrir konum sem sækjast eftir valdastöðum. Kona í stjórnunarstöðu er líklegri til að slétta á sér hárið og ganga í snytilegri drakt en að koma fram í gervi Önnu Mjallar. Sú ranghugmynd að samband sé milli útlits og gáfnafars og stjórnunarhæfileika er nefnilega nokkuð útbreidd og bitnar alls ekki eingöngu á konum. Smávaxnir karlmenn með sakleysisleg andlit eru t.d. fáséðir í valdastöðum.
Ekkert bendir þó til að ljóst hár eða önnur útlitseinkenni sem þykja kynþokkafull dragi neitt úr vinsældum kvenna í afþreyingargeiranum, sennilega hjálpar ljósa hárið til ef eitthvað er og ég efast um að Anna Mjöll fengi neitt meiri viðurkenningu þótt hún liti út eins og Ragna Árnadóttir. Skýringin á því að Anna Mjöll er ekki eins vinsæl og Bubba finnst hún verðskulda hefur ekkert með hárið á henni að gera. Ekki frekar en að Bubbi er ofmetinn út á skallann á sér.
Ég hef mikið velt því fyrir mér hversvegna löggan þarf ellefu i-pad tæki til að uppfæra facebook síðuna sína.
Lögreglan setur inn að jafnaði þrjú fremur ómerkileg innlegg daglega, oftast tilkynningar frá vegagerðinni eða svör við almennum fyrirspurnum um hraðasektir, hjólreiðastíga o.fl. sem maður hefði nú haldið að mætti alveg bíða þar til kapparnir komast niður á stöð.
Svör lögreglunnar sjálfrar við þessari spurningu eru á þá leið að þetta sé þáttur í tækniþróun, án þess að það sé neitt skýrt frekar.
Augljósasta skýringin sem mér hefur verið bent á er sú að hjá löggunni sé mikill biðtími og því gott að löggugreyin hafi tækifæri til að spila angry-bird. Þegar ég skoða teljarann minn sé ég líka að all mikill tími fer hjá
http://visir.is/midar-a-harry-potter-seldir-fyrir-milljarda-/article/2011110719240
Fólk þénar á þjónustu sinni. Myndir þéna ekki en kvikmyndafyrirtæki þéna á þeim myndum sem verða vinsælar.
http://visir.is/enginn-fundur-i-deilu-flugmanna/article/2011110719132
Mann halda fundi í fundarsölum. Þeir funda hinvegar um deilur og finna vonandi lausnir á deilum.
Nokkur misskilnings gætir um tilgang þeirra sem krefjast endurupptöku Guðmundar- og Geirfinnsmála.
Sumir spyrja hver tilgangurinn sé, nú þegar Sævar er látinn og margir láta í ljósi efasemdir um að verði mögulegt að fá nokkurn botn í þessi mál.
Enda þótt Sævar sé fallinn frá, er langt frá því að málið sé þar með dautt. Fjöldi manns á enn um sárt að binda vegna þessara mála. Fjölskylda Sævars og þeir sakborningar sem enn eru á lífi eiga rétt á því að vinnubrögð yfirvalda í rannsókn málanna og fyrir dómi verði rannsökuð og dómarnir endurskoðaðir.
Önnur ástæða til endurupptöku er krafan um að þeir sem beittu ólögmætum rannsóknaraðferðum verði látnir axla ábyrgð á því og sú þriðja er skilaboð til réttarkerfisins um að almenningur í landinu muni ekki umbera þau vinnubrögð sem þarna voru viðhöfð.
Eflaust vildu flestir sjá þessi mál til lykta leidd, fá sannleikann um það sem raunverulega gerðist upp á yfirborðið. Það er rétt sem margir segja að sú krafa sé óraunhæf, kannski sé útilokað að komast að því rétta í málinu. En endurupptökukrafan snýst ekkert um hinn endanlega sannleika málsins. Með kröfu um endurupptöku er aðaeins farið fram á að gögn málsins verði endurmetin og skorið úr um það hvort réttlætanlegt hafi verið að sakfella menn á grundvelli játninga sem fengnar voru fram með ólögmætum og ómannúðlegum aðferðum. Þær játningar eru einu almennilegu sönnunargögnin í málinu. Engin lík fundust, ekkert blóð eða annað erfðaefni úr meintum fórnarlömbum, engir hlutir eða yfirhöfuð neitt annað sem bendir til þess að sakborningar hafi nokkurntíma átt neitt saman við þá að sælda.
Vinsamlegast undirritið þessa áskorun, líka þið sem urðuð fyrir barðinu á veskjaþjófum og álítið Sævar og félaga enga kórdrengi. Afbrotamenn eiga nefnilega eins og allir aðrir heimtingu á réttlátri málsmeðferð og þessi undirskriftasöfnun snýst ekki um að gera nokkurn mann að kórdreng, heldur að fá viðurkenningu á rétti manna til þess að vera ekki sakfelldir nema málsgögn bendi til sektar.
Krafan snýst um að sönnunargögnin; játningar sem fengust fram með ofbeldi og voru dregnar til baka fyrir dómi, verði endurmetin. Ekki um það hvað raunverulega gerðist, þótt það væri sannarlega áhugavert.
Ég varð nett pirruð þegar ég áttaði mig fyrst á því að löggan væri með menn á launum við að hanga á facebook. Ég hangi töluvert á snjáldrinu sjálf og væri rík kona í dag ef ég fengi hundraðkall fyrir hvert innlegg en það hefur samt aldrei hvarflað að mér að sækja um vinnu við það.
Ergelsi mitt tók sig upp aftur þegar ég sá þessa frétt. Hélt einhvernveginn að það væru nettengdar tölvur á flestum löggustöðvum.
En svo náði ég taki á fordómum mínum og lagði þá til hliðar. Vitanlega á löggan að vera á facebook. Ekki hlustar fólk á útvarpið og ekki les það blöðin svo eina leiðin til að ná til þessarra ellefuþúsund vina löggunnar er í gegnum fb. Og nú hugsar nískupúkinn í manni kannski sem svo að þeir hljóti þá að geta notað þær tölvur sem eru á stöðvunum en stöldrum aðeins við og skoðum hvaða fréttir það eru sem þeir eru að koma til skila. Á þeirri stundu sem þetta er ritað munu t.d. þeir vinir lögreglunnar sem velja að fá síðuna upp á fréttaveituna sína sjá að fyrir 14 klukkustundum vann lögreglan það afrek að stöðva golfiðkun unglinga í Kópavogi. Einnig er að finna tvær nýlegar tilkynningar frá vegagerðinni. Síðasta miðvikudag spyr lesandi hvort megi hjóla á Laugaveginum og löggimann svarar að bragði.
Það hlýtur náttúrulega hver maður að sjá að slíkum upplýsingum þarf að koma til almennings eigi síðar en í hvelli. Annars gæti fólk haldið að það megi spila golf á götum úti. Það gengur því ekki að menn þurfi að bíða með að komast niður á stöð til að koma þessum bráðnauðsynlegu skilaboðum áleiðis.
Nú kann einhver að segja að nú þegar sé fullt af fólki á fullum launum við að koma upplýsinum um lögreglumál til almennings. Þ.e.a.s. svokallaðir fréttamenn. En við verðum að gera okkur grein fyrir því að fréttamenn eru ekki búnir að heyra af facebookhangsi landans og munu því seint nota þá aðferð til að koma upplýsingum út. Auk þess eru þeir ekki endilega að sinna þeim fréttaflutningi sem almenningur hefur áhuga á. Ef við skoðum t.d. forsíðu dv, þá trónar þar efst þessi frétt . Ekki orð um golf á óviðeigandi stöðum eða hvar megi hjóla.
Því segi ég það, hvernig í ósköpunum á almenningur að komast að því hvað er að gerast hjá löggunni fyrr er kominn i-pad í hvern löggubíl? Helst ættu allar löggur að fá i-phone líka. Enda blaðamönnum enganveginn treystandi til að sinna upplýsingaþörf almennings.
Þátttakendur skrá sig allir inn á smettið á sama tíma, hver um sig með miklar áfengisbirgðir innan seilingar. Þátttakendur lesa netmiðlana og í hvert sinn sem þeir rekast á stafsetningarvillu, innsláttarvillu eða málfarsklúður, taka þeir einn sopa og uppfæra svo stöðulínuna sína á fb. Fyrir hverja fáránlega frétt sem á ekkert erindi við almenning, skal súpa þrisvar á glasinu og skrifa eitthvað sniðugt inn á veggi annarra.
Ef svo ólíklega fer að einhverjum takist að lesa allar fréttir síðasta sólarhrings, án þess að verða svo fullur að hann verði sér til skammar á fb, skal hann teljast sigurvegari.
Hafa ber í huga að það er mjög heilsuspillandi að taka oft þátt í þessum leik, þar sem hann útheimtir óhemju mikla drykkju en vitanlega má milda leikinn með því að sleppa fjólugörðum á borð við lífsstílssíður og slúðurdálka. Aðeins hörðustu drykkjumenn ættu að leggja það á sig að hafa bleikt.is meðal lesefnis.
Hann sat í einangun í tvö ár. Hann var beittur pyndingum. Hann var sakfelldur fyrir morð sem enn er ekki sannað að hafi verið framin og sem útilokað er að hann og aðrir sem sakfelldir voru hafi framið.
Engin hugsandi manneskja sem kynnir sér gögn málsins getur efast um réttmæti þess að taka þessi mál upp aftur. Fyrir því barðist Sævar alla sína ævi, bæði með því að segja sögu sína á meðan hann sat inni og með baráttu sinni við réttarkerfið eftir að hann losnaði úr fangavistinni.
Nú þegar Sævar getur ekki lengur barist fyrir sig sjálfur, verðum við sem enn lifum að taka við. Fleiri eiga um sárt að binda vegna þessara mála, fleiri sem tóku út refsingu fyrir glæpi sem þeir frömdu ekki og hafa aldrei náð sér. Enginn hefur enn þurft að axla ábyrgð vegna ómannúðlegrar meðferðar á sakborningum og dóma sem voru felldir án þess að nokkur sekt væri sönnuð og reyndar útilokað að hinir ákærðu hefðu getað framið þá glæpi sem þeim voru gefnir að sök.
Ég hvet fólk til að kynna sér þetta mál. Þetta er mikill lestur og sennlega munu fáir lesa þetta allt spjaldanna á milli en lesið a.m.k. kaflana úr greinargerð Ragnars Aðalsteinssonar sem birtir eru á síðunni sem ég tengdi á hér að ofan og eins kaflana úr greinargerð Sævars.
Þetta mál má ekki gleymast og ég vil sjá það endurupptekið áður en fleiri sem áttu þar stórt hlutverk falla frá.
Embættisafglöp Þvagleggs sýslumanns eru efni í heila sjónvarpsþáttaröð. Samt virðist vera útilokað að koma manninum frá völdum. Þetta er einn af mögum ókostum þess að búa við yfirvald. Þeir sem misnota vald sitt sitja bara sem fastast, árum saman. Þeir stjórna ekki bara ákveðnum verkefnum, þeir hafa eins og nafnið gefur til kynna, vald yfir okkur hinum.
Þegar maður talar um yfirvaldslaust samfélag hristir hinn almenni smáborgari höfuðið. Hann sér fyrir sér eitt allsherjar kaos. Stjórnleysi.
En anarkí merkir ekki stjórnleysi. Það merkir samfélag án yfirvalds. Það merkir ekki að við leggjum niður umferðarreglur og að Európrís raði morfíni og kjötfarsi í hillurnar, sitt hvoru megin við skíðaskóna. Það merkir hinsvegar að ríkið í þeirri mynd sem við þekkjum það (pýramídakerfi þar sem nokkrir auðmenn stjórna Alþingi, fjölmiðlum, embættiismönnum og bönkunum) verður lagt niður og þátttökulýðræði tekið upp. Það merkir að þeir sem eru ráðnir til að stjórna, hafa ekki endalaust vald. Það merkir að auðvelt verður að losa fólk eins og Þvaglegg sýslumann frá störfum og finna honum verkefni sem hann ræður við.
Sjálfsagt geta flestir séð fyrir sér samfélag sem myndi þrífast prýðilega án Þvagleggs sýslumanns og hans líka en hvað með vesalings valdníðinginn? Mynd slíkt samfélag gera menn sem vilja bara vera á páerflippi allan daginn að úrkasti? Ef svo er þá værum við kannski ekkert betur sett.
Það þyrfti ekki að fara þannig, alls ekki. Mannskepnan býr yfir valdafíkn, sumir í meira mæli en aðrir en það er einmitt þessvegna sem við höfum leiki og íþróttir. Í yfirvaldslausu samfelagi myndi Þvagleggur sýslumaður dunda sér við einhver göfug verkefni, svo sem eins og skógrækt eða brauðgerð til að hafa ofan í sig en svo fengi hann útrás fyrir þvaglegginn í sér með því að spila tölvuleiki.
Það myndi ekki leysa vandamál fáræðissamfélagsins, að losna við Þvaglegg sýslumann úr embætti. Það yrði eingöngu neyðarúrræði og stundum þarf að grípa til þeirra. En eitt af vandamálunum sem fylgir yfirvaldi er að það getur tekið langan tíma að losna við vanhæft fólk eftir formlegum leiðum og þess getur enn orðið langt að bíða að Þvagleggur verði settur af. Þessvegna biðla ég nú til vina og ættingja Þvagleggs sýslumanns, í guðsbænum takið fram fyrir hendurnar á vesalings manninum. Komið honum í einhverja vinnu sem hann ræður við. Og kaupið svo handa honum tölvuleik til að róa hann.
Afsakið en hversvegna er þetta vandamál á sama tíma og maður heyrir endalausan barlóm yfir því hvað bótaþegar eru mikil byrði á samfélaginu?
Af hverju má ekki bjóða atvinnulausum vinnu við að gista hjá þeim sem þurfa aðstoð? Af hverju má ekki bjóða fólki með skerta starfsgetu laun fyrir að hafa ofan af fyrir gamla fólkinu á elliheimilinu sem starfsfólk má ekki vera að því að sinna almennilega vegna þess hve allar sjúkrastofnanir eru undirmannaðar? Hverskonar fávitaháttur er við lýði þar sem mannekla og atvinnuleysi þrífast hlið við hlið?
Mér er fokk sama þótt það kosti nokkrum krónum meira að greiða fólki laun en bætur. Það er áreiðanlega dýrara þegar upp er staðið að halda uppi þjónustu fyrir þúsundir manna sem þjást af áunnu hjálparleysi og þunglyndi yfir því að vera einskis metnir.
Velferðarsamfélag merkir ekki "sem hæstar bætur fyrir sem flesta". Velferðarsamfélag merkir samfélag þar sem fólki líður vel og fólki líður ekki vel þegar það fær stöðugt þau (oftast fölsku) skilaboð að enginn hafi þörf fyrir það. Fjárhagslegt ósjálfstæði er mannskemmandi og að gefa fólki, fullfrísku eða fötluðu þau skilaboð að ekkert sem það er fært um að gera sé metið til fjár, það stríðir á móti allri velferðarhugsjón. Það er ekki verkefnaskortur sem er vandamál samfélaga þar sem atvinnuleysi er mikið, heldur viljaleysi til að finna út hvað fólk er fært um að gera og hvar þörfin liggur.
Þessi bótastefna sem rekin er allsstaðar á Norðurlöndunum, í stað þess að skapa störf, er til skammar og það að ein manneskja liggi andvaka af fjárhagsáhyggjum, vitandi að því lengur sem hún er atvinnulaus því minni líkur eru á að hún verði ráðin, á meðan manneskja í næsta húsi liggur hjálparvana í svitakófi og hlandspreng og telur stundirnar til morguns, það er svo sjúkt og rangt að eina orðið sem hægt er hafa um það er aumingjapólitík.
Af hverju eru blaðamenn undanþegnir þeirri ágætu reglu að geta heimilda? Ég fer ekki fram á að þeir stofni heimildamönnum sínum í lífshættu en í flestum tilfellum væri mjög handhægt fyrir netmiðla að tengja beint á þær fréttir og greinar sem umfjöllun þeirra er unnin upp úr.
Á hverjum degi rekst ég á efni sem mér sýnist á einhvern hátt vafasamt og engra heimilda getið. Stundum eru augljósar þýðingarvillur í textanum, stundum er upplýsingum um málið svo illa ábótavant að það er ekki nokkur leið að mynda sér skoðun á því og stundum dettur mér jafnvel í hug að farið sé rangt með staðreyndir. Oft innihalda fréttir texta í gæsalöppum, sem eðlilegt er að túlka sem beina tilvitnun, en samt sem áður fylgja engar upplýsingar um það hvaðan textinn er fenginn.
Það þættu hvergi annarsstaðar tæk vinnubrögð að segja; þetta er víst svona, ég er að segja þér það. Nema jú, hjá trúfélögum, stóriðjusinnum og fórnarlambsfeministahreyfingum.
Mér sýnist á umræðunni í netheimum að nokkurs misskilnings gæti um það hvað orðið tjáningarfrelsi merkir.
Tjáningarfrelsi merkir semsagt að menn eiga að geta látið skoðanir sínar á samfélagsmálum og öðru sem varðar almenning í ljós opinberlega án þess að þurfa að óttast um öryggi sitt eða annarra. Það merkir líka að við höfum frelsi til listsköpunar. Tjáningarfrelsi merkir hinsvegar ekki að maður geti leyft sér að segja hvað sem er við hvern sem er án tillits til aðstæðna. Tjáningarfrelsi merkir t.d. ekki að þú megir segja barni að pabbi þess sé drullusokkur, jafnvel þótt það sé satt. Þú mátt hinsvegar skrifa blaðagrein þar sem þú gagnrýnir störf pabbans eða framgöngu hans á opinberum vettvangi. Þú mátt heldur ekki mála stóra mynd af kindabjúga á bílskúrshurð nágranna þíns án samráðs við hann, enda þótt það sé afar listrænt bjúga og fari vel á þeim stað. Þú mátt mála bjúga en staður, stund og tilgangur skiptir máli.
Stundum kýs fólk að fara á svig við kurteisisreglur og það fellur í misgóðan jarðveg. Ég kýs t.d. að kalla Vilhjálm Egilsson bjánakepp þegar ég fjalla um bjánalega orðræðu hans. Þegar ég rökstyð þá skoðun mína að málflutningur Vilhjálms beri vott um dómgreindarleysi, er ég að nýta málfrelsi mitt. Þegar ég kalla hann bjánakepp er ég hinsvegar að sýna honum verðskuldaðan dónaskap. Sennilega gæti hann lögsótt mig fyrir það og enda þótt ég geti sannarlega rökstutt þá fullyrðingu að maðurinn sé í allri hreinskilni bjánakeppur, eru samt góðar líkur á að þau sannyrði yrðu dæmd dauð og ómerk.
Listamenn kjósta líka stundum að fara á svig við reglurnar. Í búsáhaldabyltingunni fóru t.d. einhverjir á stjá að næturlagi og máluðu myndir af nokkrum hrunvöldum á sorptunnur. Aðstandendur þeirrar aðgerðar máttu ekkert nota listsköpun sína á þennan hátt án samráðs við borgaryfirvöld en þeir ákváðu samt að teygja tjáningarfrelsi sitt út fyrir mörk laganna. Gott hjá þeim, lögin eru ekki heilög.
Sumsé; sá sem ætlar að nýta sér tjáningarfrelsi sitt þarf að gera sér grein fyrir því hvenær hann er kominn yfir mörk málfrelsisins. Ef hann kýs að sýna dónaskap eða fara með listsköpun sína út fyrir ramma laganna þarf hann að vera tilbúinn til að standa eða falla með þeim orðum sínum eða gjörðum. Það getur stundum verið ástæða til þess og því ágætt að til sé fólk sem þorir að ögra lögunum, yfirvaldinu og ríkjandi viðhorfum.
Þegar poppari kallar helming hátíðagesta hórur er hann ekki að nýta málfrelsi sitt, hann er að sýna dónaskap. Ólíkt öskutunnuaðgerðinni féll þetta frávik frá reglunum ekki í góðan jarðveg hjá almenningi. Hugsanlegt er að sá dónaskapur hefði átt að þjóna tilgangi en þá hefði maðurinn væntanlega útskýrt þann tilgang. Það hefur hann ekki gert. Hann hefur hinsvegar beðist afsökunar og viðurkennt að hafa orðið það á að haga sér óviðurkvæmilega. Gott hjá honum og þeir sem reyna að réttlæta þessa uppákomu ættu bara að hlusta á hann í stað þess að hamra á málfrelsi.
Vanhugsaður dónaskapur er sjaldan vel lukkaður. Það er óþarfi að bera í bætifláka fyrir slíkt. Betra að viðukenna að allir gera mistök en að reyna að krafsa yfir klúðrið með illa ígrunduðum hugmyndum um tjáningarfrelsi.
Vinsæll leikari á leið til landins og búinn að panta mat, vín og sæg af kvenfólki. Þetta þykir auðvitað hin mesta hneysa, ekki sæmandi að líta á konur sem hverja aðra neysluvöru, ætlar maðurinn að gogga upp í sig smásnittur með annarri hendinni og næla sér í kvenmannskropp með hinni eða hvað? Agalegt, alveg ferlegt og ekki séns í helvíti að stúlkurnar taki þátt í þessum ósóma sjálfviljugar. Örugglega allar með Stokkhólmsheilkennið, sjálfsvirðingarlausar eftir að hafa lent í biðraðadóna um 16 ára aldurinn og þessvegna fullkomlega ófærar um að ákveða sjálfar hver fær að gera klípklíp og á hvaða forsendum. Má jafnvel reikna með að þessum leikaradóna þyki viðeigandi að einhver þeirra gisti hjá honum og gangist þar með undir "samþykkta nauðgun".
Hefði sjarmörinn beðið um mat, vín og glás af góðum harmónikkuleikurum, hefði það verið allt annað. Félagi íslenskra harmónikkuunnenda hefði verið sannur heiður af því að þenja nikkuna fyrir hann. Þeir hefðu æft sig daglega og bloggað um ánægjulegt kvöld og góð viðkynni. En stelpur sem skemmta manni með því að daðra og dansa, það er annað mál.
Í flestum ef ekki öllum stórum samfélögum er til stétt kvenna sem hefur það hlutverk að sannfæra karla um að þeir séu æðislegir eða í það minnsta gjaldgengir. Konur sem hafa atvinnu af því að lappa upp á sjálfstraustið hjá skítblönkum mönnum með því að glenna sig fyrir þá á nektardansstöðum og síðum klámblaða. Konur sem vinna við að vera ríkum körlum þægilegur félagsskapur án þess að því fylgi neinar væntingar um að karlinn hafi samband aftur eða taki nokkra þá ábyrgð gagnvart konunni sem hann tæki ekki gagnvart þjóni á veitingahúsi, einkaþjálfaranum sínum eða hverjum öðrum sem þjónustar hann. Stundum felst þjónusta fylgdardömunnar aðallega í því að gefa manni sem er varla nema í meðallagi skemmtilegur, færi á að líða eins og hann sé Einsi kaldi úr Eyjunum. Sýna honum dálítið meiri persónulegan áhuga og aðdáun en efni standa til. Sumar þessarra kvenna ganga lengra en að vera ánægjulegur félagsskapur, þær fara í bólið með viðskiptavinum sínum og fara heim með myndarlega peningaupphæð eða dýra gjöf.
Eins og allt annað fólk eiga escort dömur og kynlífsþjónar sína góðu og slæmu daga. Oft vill svo til að konunni finnst kúnninn í alvöru áhugaverður félagsskapur og leiðist hreint ekkert að sofa hjá honum. Svo lendir hún líka í hundleiðinlegum kúnnum og verður dauðfegin að komast heim. Rétt eins og harmónikkuleikarinn hefur vonandi oftast gaman af sínu starfi þótt hann langi mest að reka prjón inn í hlustina á sér þegar hann er beðinn um að spila "Undir bláhimni" eina ferðina enn. Harmónikkuleikarinn getur sagt nei. Ef einhver gengur fram af honum með kröfuhörku eða dónaskap þá þarf hann ekki að láta það yfir sig ganga. Ef hann yrði beðinn að spila Undir bláhimni í tvo klukkutíma án hlés, myndi hann sennilega gera upp við sig hvort hann væri yfirhöfuð tilbúinn til að leggja það á sig eða hvort sú fjárhæð sem honum væri boðin fyrir það dygði honum til að halda það út.
Ég spái því að það verði auðvelt verk að finna glás af gellum sem eru reiðubúnar til að halda Jim Carrey félagsskap, hlæja þegar hann segir misfyndna brandara og láta sem þær taki ekkert eftir því hvað hann lítur miklu verr út án sminks og fótósjoppu. Ég spái því að fjölmargar stúlkur séu til í að gera þetta frítt, just for the story and the glory, og að hann fái kost á ókeypis maraþonreið ef hann bara kærir sig um.
Og hvað með það? Skaðar það einhvern? Hver er munurinn á harmónikkuleikara og konu sem gengst sjálfviljug undir slíka hlutgervingu? Hver er munurinn á því að panta skemmtikrafta til að spila tónlist og mótleikara fyrir hlutverk töffarans sem Jim Carrey dreymir um að vera? Ætti að banna körlum að panta þjónustu fylgdarkvenna eða bjóða þeim í partý þegar markmiðið er augljóslega að fá þær til að skemmta körlunum en ekki öfugt?
Mér finnst það ekki. Ekki frekar en mér finnst koma til greina að banna "Undir bláhimni". Þótt það lag hljóti að hafa stórskaðað geðheilsu margra tónlistarmanna.
Í umræðunni um hina alræmdu klámvæðingu og hlutgervingu kvenna, ber nokkuð á þeirri hugmynd að það sé nýnæmi að karlmenn líti á konur sem kynferðisleg þarfaþing. Í gær sá ég umræðu á netinu þar sem sú skoðun kom fram að í gamla daga hafi karlremba birst í því að líta á konur sem passivar og hjálparvana verur sem óþarfi væri að spyrja álits en í dag líti karlrembur ekki á konur sem viðkvæmar verur sem þarfnist verndar, heldur sem kynlífsleikföng.
Ég efast um að þarna hafi orðið nokkur stökkbreyting á. Lítum aðeins á þá dægurlagatexta sem fyrri kynslóðir ólust upp við. Ómar Ragnarsson söng um töffarann sem fór á sveitaball og gafst næði "til að gramsa þar og kjamsa þar á kjömmunum, jafnvel á ömmunum". Gaurinn á fraktskipinu fékk sér "nýja í næstu höfn" og allar stúlkurnar á ballinu brostu þegar þeim var boðið að dansa eftir því lagi og öðrum með álíka textum. Einsi kaldi úr Eyjunum og gaurinn sem vann við Sigöldu, þeir voru nú aldeilis svalir piparsveinar með heila kvennahjörð á hælunum. Í dægurlagatextum 20. aldarinnar eru konur sem ekki bíða heima eins og litla, sæta ljúfan góða, stórvarasamar og oftar en ekki upprunnar og búsettar erlendis. Mærin frá Mexíkó, MaríaMaríaMaría á Ítalíu og senjóríturnar suður á Spáni, það voru sko dræsur í lagi, ærðu menn af losta en voru ekki í neinum giftingarhugleiðingum.
Á þeim tíma mátti ekki segja mella í útvarpi og já textarnir eru grófari í dag. En í fullri hreinskilni; er einhver eðlismunur á þeim hvötum sem liggja að baki þessum textum og þeim illa orta hroða; '"Við elskum þessar mellur?" Ég sé ekki betur en að eitthvert hlutfall karlmanna hafi á öllum tímum gengist upp í imynd kvennagullsins, töffarans sem er umvafinn kvenfólki og dreifir sæði sínu sem víðast án þess að taka nokkra ábyrgð gagnvart konunni. Og á öllum tímum hefur eitthvert hlutfall stúlkna þjónað þessum töffurum, ýmist gegn greiðslu eða í sjálfboðavinnu. Aðal nýlundan í þessum efnum er sú að færri konur taka því brosandi að karlar líti á það sem sjálfsagðan rétt sinn að gramsa í þeim og kjamsa á þeim. Kannski hefur hlutfall þessarra lauslátu piparsveina hækkað, ég skal ekki um það segja. En ef svo er, er þá víst að einu skýringanna sé að leita í klámvæðingunni?
Áður fyrr tókust á tvær kvenímyndir, mellan og madonnan. Feministar steyptu madonnunni af stóli. Það þykir ekki lengur göfugt að vera litla, sæta ljúfan góða sem verður glöð og góð þegar hann Jón kemur loksins heim eftir að hafa heimsótt viðsjárverðar senjórítur suður á Spáni. Í dag fara almennilegar konur í háskólann, taka þátt í að móta samfélag sitt og framfleyta sér sjálfar, þær þurfa ekki á karlmanninum að halda nema að því marki sem hann er ánægjulegur félagsskapur. Madónnan dó.
Mellan lifir aftur á móti góðu lífi en ólíkt madonnunni gegnir hún hlutverki fyrir sjálfsmynd unga piparsveinsins, (sem er reyndar ekkert ungur lengur.) Hún er ennþá einnota, þessi nýja í næstu höfn en fórnarlambsvæðingin virðist samt ganga öllu verr í dræsuna en hin alræmda klámvæðing. Manni dettur jafnvel í hug að hún eigi ekkert sérstaklega bágt í allri þessari hlutgervingu.
Það er ekkert nýtt að karlar njóti virðingar fyrir fjölþreifni sína en áður fyrr þurftu ókvæntir karlmenn að hafa dálítið fyrir því koma sér upp orðspori kvennagulls. Ungi maðurinn þurfti að eltast við stúlkur, lofa þeim framtíðarsambandi eða allavega gefa sterklega til kynna að hann hefði áhuga á þvi. Skyndikynni komu til greina en þar sem stúlkunni var annt um mannorð sitt, þurfti pilturinn að gefa drengskaparloforð um að segja ekki frá og þar með var bara hálfur sigur unninn. Til hvers að koma sér upp afrekaskrá ef má ekki gera hana opinbera? Eina leiðin til að lifa reglulegu kynlífi án þess að fara í felur og/eða borga fyrir það, var sú að kvænast með allri þeirri ábyrgð sem því fylgdi.
Í dag getur karlmaður búið á hótel mömmu fram á fertugsaldur án þess að þurfa að taka neina ábyrgð gagnvart fjölskyldu og heimili. Jafnvel þótt hann eigi börn þarf hann ekki að búa með þeim eða sinna þeim frekar en honum sýnist. Ef fólk stofnar til sambúðar en verður óánægt, er auðvelt að slíta henni. Konan heldur íbúðinni og börnunum, karlinn fer heim til mömmu (ókei þetta er að breytast, en hjá minni kynslóð var þetta reglan.) Áður fyrr var tilgangur sambúðar að hluta til að tryggja karlinum reglulegt kynlíf og konunni veraldlegt öryggi og tækifæri til að stunda kynlíf án þess að verða að úrkasti fyrir vikið en í dag þurfa konur hvorki að óttast óumbeðna óléttu né hafa áhyggjur af því að mannorð þeirra verði dregið niður í svaðið þótt þær verði uppvísar að því að hafa kynhvöt. Í dag mega konur stunda kynlíf með hverjum sem þeim sýnist og karlar þurfa ekki að lofa þeim neinu í staðinn. Ég held satt að segja að það þurfi enga klámvæðingu til að menn túlki þetta á þann veg að úti um allar þorpagrundir séu ókeypis mellur og um að gera að hjakkast á þeim fyrst engir skilmálar fylgja.
Og stúlkurnar? Af hverju eru þær til í þetta? Riddaranum var steypt af stalli, Gilligillihlæhlæ og félagar eru ekki að fara að kvænast þeim, sjá fyrir þeim, annast þær í hjálparleysi sínu og segja þeim hvað þær eigi að kjósa. Enda hafa þær engan áhuga á svoleiðis sambandi. Og hvað vilja þær þá? Eru þær virkilega til í að vera mellur án þess að eiga von um hreppa fenginn? Finnst þeim bara allt í lagi að gauranir riðlist á þeim og segi svo "við elskum þessar mellur"? í fleirtölu? Enginn hringur? Ekkert framtíðarplan? Er það það sem þær vilja? Það lítur út fyrir það og að sjálfsögðu hlýtur það bæði að vera afar slæmt og klámvæðingunni að kenna.
Eða hvað?
Getur verið að þetta sé eitthvað flóknara? Að þær sem eltust við Einsa kalda úr Eyjunum hafi ekki allar dreymt um að giftast honum og eignast með honum börn? Getur verið að ungar konur í dag upplifi bara ekkert meiri hlutgervingu en kvennahjörðin í Búðardal sem ýlfraði á eftir Sigöldugaurnum? Eru þessar stúlkur sem sætta sig við að vera kallaðar skinkur, guggur og jafnvel mellur, sjálfsvirðingarlaus fórnarlömb klámvæðingarinnar? Eru þær kannski sjálfar að koma sér upp afrekaskrá? Eða finnst þeim bara gott að ríða?
Mér finnst undarlegt hvað umræðan um kynhegðun og kynhlutverk er oft gunnúðug. Klám er ekkert nýtt fyrirbæri og það er kvenfyrirlitning ekki heldur. Samskipti kynjanna eru miklu flóknari en svo að það sé hægt að taka þau úr félagslegu og sögulegu samhengi og skýra þau út frá illum hvötum graðra karlmanna og ég stórefast um að klámvæðingin sé aðalskýringin á öllu þessu hórutali. Best gæti ég trúað að hvað sem allri klámvæðingu líður njóti konur almennt meiri virðingar nú en á fyrri hluta síðustu aldar.
Það að menn séu ólíklegri en áður til að gæta prúðmennsku þegar þeir koma fram opinberlega, segir kannski meira um þróun tjáningarfrelsis en kvenfyrirlitningar. Okkur ofbýður hórutal fullorðinna poppara þótt það hafi bara þótt spaugilegt þegar sveitaballatöffarinn kjamsaði á kjömmunum í den. Svo hlutgerving hvað? Af hverju er klámvæðingin svona rosalega nærtæk skýring á öllu sem þykir óþægilegt í samskiptum kynjanna?
Ummæli endurspegla ekki alltaf raunveruleg viðhorf.
Ekki þau orð sem mælt eru í háði. Háð endurspeglar oftast þveröfuga skoðun við þá sem bókstaflega er haldið fram.
Það sem sagt er í gríni felur stundum í sér sannleikskjarna en hann er þá settur í óvenjulegt samhengi, ýkur eða snúið út úr honum og tilgangurinn er miklu fremur sá að vekja hlátur og fá fólk til að horfa á hlutina út frá óvenjulegu sjónarhorni en sá að koma skoðun áleiðis.
Það sem sagt er beinlínis í þeim tilgangi að særa eða móðga endurspeglar ekki raunveruleg viðhorf heldur miklu frekar tilfinningar þess sem lætur orðin falla í þeirri trú að hann sé að verja sig.
Það sem sagt er í hugsunarleysi, í hita leiksins, er hinsvegar líklegt til að endurspegla raunveruleg viðhorf. Það er þessvegna sem fólki er ráðlagt að leysa ekki ágreiningsefni á meðan það er í uppnámi.
Spáðu bara í það; hvort finnst þér auðveldara að fyrirgefa þeim sem segir;
-Fyrirgefðu ég ætlaði ekki að særa þig, ég bara missti þetta út úr mér, eða;
-fyrirgefðu, ég sagði þetta af því að ég var sár útí þig og langaði að hefna mín.
Herrar mínir og hórur... Það þarf víst enginn að undrast þótt þessum bráðskemmtilega brandara hafi verið illa tekið.
Hórur þykja ekki fínar. Það eru ekki nema um 70 ár síðan íslensk hegningarlög virtu nauðgara það til refsilækkunar ef þolandinn hafði orð á sér fyrir lauslæti og enn er langt frá því að stigmanu hafi verið aflétt. Konan sem kærði Strauss Khan varð marklaus um leið og hún var orðuð við vændi og það er góð ástæða fyrir því að vændiskonur standa sjaldan í því að kæra kynferðsofbeldi. Nei, hórur þykja ekki par fínar. Nógu slæmt að vera drusla en að þéna á lauslæti sínu, það gengur út yfir öll velsæmismörk. Sjaldan er spurt um siðferði þeirra sem þéna á fyrirlitningu sinni á fátækum og fáfróðum, geðheilsu þeirra sem hafa atvinnu af því að kúga fólk með vopnavaldi eða sjálfsvirðingu þeirra sem hafa atvinnu af því að stuðla að ofdrykkju annarra. Þegar hinvegar kyn og klám er annarsvegar standa menn (konur eru líka menn) á öndinni af vandlætingu. Hórur eru siðlausar konur, skemmdar og auðvitað algerlega lausar við svokallaða sjálfsvirðingu (sem virðist merkja að haga lífi sínu í samræmi við hugmyndir siðapostulanna.) Eina skammaryrðið notað um konur sem slær hórustimplinum við er orðið feminazisti.
Flestar konur eru í hæsta máta ósáttar við að vera kallaðar hórur, jafnvel þær sem liggja mann og annan sér til skemmtunar og þar sem flestar konur eru semsé ekki hórur, þá hefði þetta karlbarn mátt reikna með hörðum viðbrögðum. Sennilega hefði "brandarinn" heldur ekki hitt í mark ef skemmtikraftur hefði ávarpað fjölmenningarhátið með orðunum góðir Íslendingar og erlenda glæpahyski eða mannréttindaráðstefnu með orðunum kæru mannúðarsinnar og feminazistar.
Já, skamm bara Jónsi, svona segir maður ekki. Svona raup afhjúpar nefnilega ekki bara þá fordóma að flestar ef ekki allar konur noti kynlíf sem gjaldmiðil heldur líka kvenfyrirlitninguna sem felst í því að leyfa sér að ávarpa konur með starfsgreinarheiti sem meira stigma er bundið við en nokkurt annað kvennastarf. Það er lítill munur á því að vera hóra og glæpamaður, jafnvel þar sem vændi er löglegt.
Jamm, sveiattan bara og hananú en ég velti því samt fyrir mér hvort viðbrögðin hefðu orðið jafn hörð ef kona hefði ávarpað fylliríissamkomu með orðunum dömur mínar og nauðgarar.
Fráleitt? Já, maður hefði nú kannski haldið það. Ekki eru allir karlar nauðgarar, ekki fremur en allar konur eru hórur. Og jafnvel þeir karlar sem sýna nauðgaralega framkomu með lélegum karlrembuhúmor og kvenfyrirlitningu, eru sjaldnast nauðgarar í raun, ekki frekar en stúlkur sem klæða sig eins og druslur og hegða sér hórulega eru líklegar til að krefjast greiðslu fyrir lauslæti sitt. Dömur mínar og nauðgarar hefði ekki verið agnarögn skárra. Eða hvað?
Stundum vottar fyrir tilhneigingu til að berjast gegn kvenfyrirlitningu með karlfyrirlitningu. Mér finnst það sorglegt og hef litla trú á að það skili árangri. Ég hef t.d. heyrt orðróm um að í fyrirhugaðri druslugöngu, hyggist hópur kvenna dreifa 'minnismiða' með þessum "forvarnahugmyndum". Ég vona að þessi orðrómur sé byggður á misskilningi. Að bjóða góðum manni upp á þau skilaboð að sú staðreynd að hann er með typpi og pung, geri hann að sennilegum nauðgara og að eina leiðin til að draga úr líkunum á því að hann fremji kynferðisglæp sé sú að tala við hann eins og hann sé fáviti, það er nefnilega ekki hótinu skárra en að segja konu að þar sem hún sé með píku megi ganga út frá því að hún sé hóra. Reyndar er það verra því nauðgun er ofbeldisglæpur en hórkaup eru valkvæð og sjaldgæft að kúnninn verði fyrir óbætanlegum sálarskaða þótt hann 'lendi í' því að greiða fyrir dráttinn.
Mér finnst frábært að til skuli vera fólk sem helgar sig því markmiði að vinna gegn kynferðisofbeldi og það er í rauninni ekkert skrýtið þótt viðbjóðurinn sem það fólk verður vart við gangi fram af því og ali af sér nýja fordóma; þá hugmynd að karlmenn séu einfaldlega ógeð. En það eru sem betur fer fordómar. Flestir karlmenn eru nefnilega ekki ógeð og nauðgarar. Ekki frekar en flestar konur eru druslur og hórur.
Þegar amma lét Sjálfstæðsflokkinn mála gangstéttarbrún
Theódór Norðkvist birtir á vefbók sinni, mynd af löggubíl sem lagt er við gula línu og spyr hvort löggan megi brjóta lög.
Ég, sem er fljót að trúa öllu illu upp á lögguna, dæmdi þá sem voru á þessum bíl óðar seka um lögbrot. Óskar Thorkelsson bendir hinsvegar á að í reglugerð með umferðarlögunum er talað um akbraut og þarna er ekki akbraut heldur bensínstöðvarplan. Þessi löggugrey brutu semsagt ekki lög með að leggja þarna.
Í tenglsum við þetta rifjaðist upp fyrir mér gömul saga úr fjölskyldunni. Amma Hulla og afi Jói bjuggu í Garðabænum, í íbúð fyrir eldri borgara, síðustu árin sem þau lifðu. Stundum lögðu gestir nágrannanna bílum sínum við stéttina og það fór í taugarnar á ömmu. Amma var af ætt forhertra Sjáfstæðismanna og nokkrum vikum fyrir kosningar (ég held að þetta hafi verið sveitastjórnarkosningarnar 1994) hringdi hún á skrifstofu Sjálfstæðisflokksins og bað um að flokkurinn sendi mann með málningu og pensil til að mála gangstéttarkantinn gulan.
Nokkrum dögum síðar, þegar enginn málari var kominn, hringdi hún aftur og bað um Ingu Jónu í símann. Kvartaði undan þjónustunni, sagðist geta lánað flokknum pensil en hvort ellilífeyrisþegi þyrfti virkilega að snattast í málningarbúð sjálfur og liggja á hnjánum á malbikinu. Gaf í skyn að hún myndi mála röndina sjálf ef flokkurinn sendi ekki málara hið snarasta.
Tveimur dögum síðar var enginn kominn enn. Þá hringdi amma aftur í Ingu Jónu. Í þetta sinn gaf hún í skyn að hún og allt hennar fólk myndi kjósa kratana ef gula línan yrði ekki máluð hið snarasta. Þeir komu morguninn eftir.
Iss, það held ég þeir geti dratthalast til að mála eina rönd, ætli maður eigi það ekki inni hjá þeim, sagði hún þegar ég hneykslaðist á því að kerlingar gætu stjórnað vegamerkingum með því að hætta að kjósa Sjálfstæðisflokkinn. Ég er nú kannski ekki hissa á að þeir hafi fylgi ef þeir eru kosnir út á einhverja svona stjórnsemi sagði ég. Kosnir og ekki kosnir, þeir fá nú ekki að fylgja fólki í kjörklefana þótt þeir séu frekir, sagði amma. Svo tautaði hún eitthvað við hundana eins og venjulega þegar hún þóttist ekki vilja ræða málið frekar.
Amma, ertu virkilega að hugsa um að hætta að kjósa Sjálfstæðisflokkinn? spurði ég og fann að ég var skrýtin á svipinn. Elskan mín góða, það er langt síðan ég hætti að kjósa Sjálfstæðisflokkinn. Ég haf kosið kratana frá því að Kjartan Jóhannsson fók við formennsku, sagði amma. Nú hvað? Maður má nú kannski nýta sér þjónustuna samt, eins og maður er búinn að mylja undir þá sagði hún þótt ég steinþegði og horfði bara agndofa á hana.
Ég starði á hana með opinn munn. Þau afi rifust um pólitík daglega og alltaf hélt hún fram yfirburðum Sjálfstæðisflokksins. Hún hafði sagt sonum mínum með miklu stolti að örninn væri merki Sjálfstæðisflokksins. Gott ef Örn sonur þeirra var ekki bara nefndur eftir þeim erni. En þú skalt eiga mig á fæti ef þú segir honum afa þínum það góan, sagði hún svo.
Þegar afi kom heim, sýndi hún honum gulu röndina heldur en ekki roggin. Þetta hefðu nú kommalufsurnar ekki gert fyrir þau. Nei það var nú aldeilis munur að geta leitað til stjórnmálaflokks sem hlustaði á hinn almenna borgara.
Ég hef aldrei velt því fyrir mér áður hvað gula röndin merkir í raun, bara forðast að stöðva bíl við gulan kant. En nú er ég að pæla í því hvort eigendur fyrirtækja eða eigendur íbúðarhúsa megi virkilega mála rönd eða koma fyrir öðrum umferðartáknum sem benda til þess að löglegt athæfi sé ólöglegt.
Ekki eina og eina færslu sem ég er af einhverjum ástæðum óánægð með, heldur nokkrar vikur í einu. Ég tók nefnilega einhverntíma eftir því að stundum fjölgar heimsóknum á síðuna mína skyndilega og þá er oft eins og fólk sé að lesa eldgamlar færslur. Mér dettur helst í hug að þetta gerist þegar nýr lesandi álpast inn á síðuna og fer að kynna sér hana nánar.
Nú vil ég gjarnan að fólk lesi gamlar færslur frá mér en mig langaði að fá raunhæfa mynd af því hversu margir lesa mig. Gúggull vinur minn gleymir engu, allt sem fer á netið er hægt að finna aftur enda þótt maður hafi tekið það úr birtingu svo þetta þýðir ekkert að gamalt efni sé óaðgengilegt, bara að þar sem teljarinn sér væntanlega ekki þegar fólk les í gegnum afrit sem það finnur með leitarvél ætti að vera hægt að sjá hversu mikinn lestur nýjar færslur fá með því að birta aðeins nokkrar vikur í senn. Pottþétt, hefði maður haldið.
Það er út af fyrir sig ágætt að færslur skuli ekki týnast auðveldlega og ég hef satt að segja verið kærulaus með að vista afrit af blogginu mínu þessvegna en nú er ég búin að sjá að böggull fylgir því skammrifi eins og svosem flestum öðrum. Gúggull er semsagt ekki eins klár og hann lítur út fyrir vera.
Þegar ég birti færslu er mér oft mikið niðri fyrir. Ég birti flestar færslur án þess að prófarkarlesa þær, því yfirleitt sé ég hvort sem er ekki mínar eigin villur fyrr en ég er búin að kúpla mig aðeins frá textanum. Ég birti færslu, fer svo og fæ mér kaffi, set í þvottavél og les netmiðlana. Svo fer ég inn á vefsíðuna mína, sé fullt af klúðri og leiðrétti það, bæti jafnvel við efnisgrein eða tek út tvítekningar og óþarfa útúrdúra. Hélt að þetta væri gott fyrirkomulag.
En NEI. ég var semsagt að átta mig á því, bara í síðustu viku, að þegar ég hef birt færslur en endurbætt þær svo síðar, þá virðist gúggull finna frumgerðina ef nafnið á færslunni er slegið inn. Þannig að ef lesandi man nafn á færslu og finnur hana með gúggli, eða rekst á hana þegar hann slær inn ákveðin leitarorð, fær hann kannski upp færslu sem er full af innsláttarvillum og jafnvel með klúðurslegu orðalagi, sem var svo leiðrétt nokkrum klukkustundum síðar. Það skiptir ekki einu sinni máli þótt færslan sé enn í birtingu, eina leiðin til að finna nýjustu gerðina er sú að fara inn á síðuna og leita að henni þar. Gúggull finnur semsagt bara uppkastið. Ég er svosem ekkert í þunglyndi yfir þessu, ég hefði ekki birt færslur án þess að lesa þær yfir ef ég afbæri ekki tilhugsunina um að einhver sæi hroðvirknislega unninn texta frá mér, en mér finnst samt frekar fúlt að gúggull sýni elstu gerðina en ekki þá nýjustu.
Ég er nokkuð viss um að ég er ekki ein um það að þurfa pásu frá mínum eigin texta áður en ég get leiðrétt hann. Svo nú vitið þið það. Getur einhver sagt mér hvort er til eitthvert trix til að fá gúggul til að sýna nýjustu útgáfuna í stað þeirrar elstu, annað en að vista færslurnar með nýjum nöfnum?
Klukkan að ganga fjögur hjá mér og ég sem er kvöldsvæf get ekki sofið.
Það er þetta lík...
Þarf ekki að gera eitthvað? Jarða það eða eitthvað?
Hvernig er eiginlega staðið að greftrun útburðar? Verður það sett í pínulitla kistu? Hvíta? Grafið í kyrrþey? Verður kaþólskur prestur látinn messa yfir því af því að barnið fylgir trúfélagi móður? Verður þjóðarsorg lýst yfir? Mér finnst svo undarlegt að lýsa yfir sorg, hvað þá í nafni heillar þjóðar en ég efast um að jafn margir tækju það jafn nærri sér ef einhver frægur félli frá.
Hver er annars elskaðasti Íslendingurinn? Hvern myndi þjóðin syrgja mest? Ætli Björk Guðmundsdóttir yrði þjóðinni ekki mestur harmdauði? VIð myndum syrgja hana jú, áreiðanlega. En þetta litla barn, sem við þekktum ekki og syrgjum því ekki sem persónu, það lætur mig ekki í friði og harmdauði, það er orðið, þótt það hafi aldrei unnið nein verðlaun eða haldið tónleika fyrir náttúruna. Harmdauði, því harmrænn dauðdagi þess nístir og sker.
Fokk í helvíti, hvað var manneskjan að hugsa? Hugur minn leitar skýringa þótt þær fáist nú sjálfsagt aldrei. Það er ekki bara hryllingurinn sem angrar mig heldur líka það að skilja ekki af hverju. Fólk gerir stundum hroðalega hluti, óréttlætanlega hluti sem samt sem áður eru rökréttir. Það hlýtur andskotinn hafi það að vera hægt að ætlast til þess af fólki að það sé eitthvert vit í svona hryllingsverkum. M.a.s. Hannibal Lechter meikar sens, ekki fyrr en í Hannibal Rising að vísu en á endanum urðum við að fá skýringu. Ég meika allavega sens. Ef ég dræpi einhvern gæti ég rökstutt þá ákvörðun. Mér dettur ekki einu sinni í hug að elska einhvern nema geta fært pottþétt rök fyrir því. Hún hlýtur að hafa haft einhverja rökræna ástæðu. Djöfull er ég rugluð. Eins og það væri eitthvað skárra þótt hún gæti rökstutt það. Ég hlýt að vera geðveik eða eitthvað. Ef ég væri trúuð myndi ég sjálfsagt ræða þetta við Gvuð.
Móðir mín í kví kví
Verð að komast út úr þessu draugaljóði. Prófa Maríu Farrar í staðinn. Orðagaldur. Leiðin út þegar engin skýring er rökrétt. Ljóð eða bæn eða galdur, þetta er allt sama tóbakið, bara aðferð til að díla við ruglið í hausnum á sér. Sumir halla sér að Gvuði, ég halla mér að Jóhannesi eða Halldóri, er það ekki næstum eins? Og þó er þetta illa ort kvæði (og hann sem annars orti svo ákaflega vel) en ég kann bara ekkert sem á betur við í augnablikinu:
En griða bið ég herra af ykkur hinum
því hvað er líf án samhjálpar frá vinum?
Miskunnsemin var fundin upp til að koma reiðu á veröldina þegar ekkert sem við hugsanlega gætum gert myndi fullnægja réttlætinu hvort sem er. Hann biður henni griða er það ekki örugglega? Ekki forláts? Nei ekki forláts, það gengi heldur ekkert upp. Fólk skilur það ekki en það er regin munur á þessu tvennu.
En það er ekki bara þessi litli drengur með skurðina í andlitinu. Það eru líka öll hin sem þvælast fyrir mér. Þessi sem má alveg slíta í tætlur og henda í ruslið, ekki af því að mamman sé veik á geðinu, ekki einu sinni af því að hún sé nauðstödd heldur af því að hún er ekki 'tilbúin'. Það er allt í lagi að fleygja þeim í ruslið því þau eru bara 12 vikna og ekki 'orðin að neinu' ennþá. Og svo þessi 20 vikna eða 22ja vikna sem væru löngu 'orðin að einhverju' ef þau væru ekki með litningagalla eða líkur á einhverri annarri fötlun. Mismunun heilbrigðra og fatlaðra hefst í móðurkviði og við teljum okkur siðmenntuð.
Öll þessi ponkulitlu lík. Eða líktægjur öllu heldur. Það kemur engin lögga og fiskar flyksurnar af þeim upp úr ruslinu og enginn leggur lítinn bangsa við anddyri Lansans í minningu þeirra. Hvað fóru mörg í dag? Þrjú? Eða fjögur?
Hvað er annars gert við þau? Er þeim hent í hvíta plastfötu eða kannski kremgula og kemur svo kona með latexhanska og græna svuntu og sturtar úr fötunni í einhverskonar brennsluofn sem er fullur af skemmdum hálskirtlum, botnlöngum og puttum sem hafa lent í vélsög? Fær hún greitt óhreinindaálag? Og þvær hún svo fötuna og fer með hana inn aftur fyrir næstu aðgerð?
Eða eru þau sett í gráa plastpoka og hent í ruslagám?
Væri ekki einum of langt gengið að eyða nóttinni í að yrkja útburðarkvæði? Útfararsálm kannski? Af því að einhvernveginn kemur manni það við.
Það ætlar víst að ganga eitthvað treglega að fá á hreint í hverju misskilningur minn liggur.
Á DV hafa farið fram umræður um fyrri bloggfærslu mína í dag og þar hafa komið fram athyglisverðar hugmyndir um þagnarskyldu presta og upplýsingaskyldu, margar byggðar á misskilningi eða bara vanhugsun. Hér er samantekt fyrir þá sem ekki nenna að lesa í gegnum allan þráðinn. Fyrst hugmyndir lesenda sem telja líkræðu Baldurs viðeigandi og svo útskýringar mínar.
1) Já en hann var ekki bundinn neinni þagnarskyldu.
Sumir telja að prestur sé ekki bundinn þagnarskyldu nema hann hafi verið í sérstöku trúnaðarsambandi við sóknarbarnið. Það er misskilningur. Prestar eru bundnir trúnaðarskyldu rétt eins og læknar, sálfræðingar, kennar, lögreglumenn, starfsfólk á sambýlum og allir aðrir sem vinna með fólk. Trúnaðarskyldan gildir ekki bara þegar skjólstæðingur segir "viltu plíííís ekki segja neinum frá þessu", heldur nær hún yfir allt það sem maður verður áskynja í starfi sínu og flokkast sem einkamál eða viðkvæmt mál. Hinsvegar kemst presturinn upp með framkomu sem enginn annar opinber starfsmaður eða neinn sem vinnur með fólk, myndi komast upp með.
2) Manneskjan var látin og látnir eru ekki spurðir hvað megi birta í líkræðu.
Ég hef hvergi fundið neitt ákvæði um að trúnaðarskylda falli úr gildi við andlát. Ef einhver veit hvar það ákvæði er að finna, þætti mér vænt um að fá þær upplýsingar.
Auðvitað má tala um lífshlaup hins látna og þegar allir vinir og vandamenn eru meðvitaðir um áföll og sjúkleika þá að sjálfsögðu nefnir ræðumaður það eftir því sem við á. En það eru takmörk fyrir því hvað er viðeigandi að reifa í líkræðu. Við erum að tala um kynferðisbrot, nokkuð sem mjög fáir þolendur kæra sig um að hafa í hámæli, hvað þá þegar fólk af þessari kynslóð á í hlut. Ef prestur er ekki fær um að skrifa heiðarlega minningarræðu án þess að ljóstra upp viðkvæmu, persónulegu máli sem fáir vissu um og er þess eðlis að kirkjugestir fá áfall, þá ætti hann að frekar að sækja um vinnu á Séð og Heyrt.
3) Já en aðstandendur samþykktu þetta.
Aðstandendur geta ekki létt þagnarskyldu af presti. Ef bróðir minn segir sr. Baldri að mér hafi verið nauðgað, þá má sr. Baldur ekki blogga um það. Hann má það heldur ekki ef ég er fötluð eða látin.
Hinsvegar er ekki sama hvort það er Jón eða séra Jón sem ræðir einkamál opinberlega og ef aðstandendur vilja segja frá ljótum málum þá geta þeir gert það. Á dögunum kom t.d. faðir fram í fjölmiðlum og sagði sögu dóttur sinnar sem lést af völdum læknadóps. Faðirinn er ekki bundinn þagnarskyldu. Læknirinn hennar hefði ekki getað komið fram og sagt sögu þessarar stúlku nema gæta þess vel að hafa engar upplýsingar með sem vísuðu beint á hana. Læknir sem hefði bloggað um einkamál sjúklings á þennan hátt, hefði sennilega misst starfsleyfið.
4) Séra Baldur var að virða upplýsingaskylduna, svona mál má ekki þagga niður.
Til skamms tíma var sú skoðun áberandi meðal presta að þagnarskylda þeirra væri hafin yfir landslög og þeir þyrftu ekki að tilkynna ofbeldismál til barnaverndaryfirvalda. Hið rétta er að þeir eiga, eins og allir aðrir að lúta lögum um upplýsingaskyldu. Hún felur í sér að ef barn býr við skaðlegar uppeldisaðstæður, þá ber hverjum borgara, prestinum líka, skylda til að láta barnaverndaryfirvöld vita af því. Lengra nær upplýsingaskyldan ekki og þar sem upplýsingaskyldan endar tekur þagnarskyldan við. Systir mín vinnur á réttargeðdeild. Ef einn af hennar skjólstæðingum félli frá og hún myndi í samráði við fjölskyldu hans segja opinberlega frá þeim atburðum sem hún telur að hafi vakið sjúkdóminn, þá yrði hún ekki bara rekin samdægurs, hún fengi aldrei vinnu í þessum geira framar. Hún væri nefnilega ekki að sinna upplýsingaskyldu með því að ræða einkamál opinberlega, heldur að brjóta trúnaðarskyldu.
Hvergi í starfslýsingu presta stendur að þeir eigi að blogga um einkamál skjólstæðinga sinna og enginn nema prestur kæmist upp með það.
5) Ef prestar mega ekki tjá sig um kynferðisbrotamál, verður aldrei hægt að takast á við þau.
Kirkjunnar menn mega vitanlega ræða þessi mál almennt. Það gera Stígamótakonur og starfsfólk heilbrigðis- og félagsþjónustunnar líka. En Stígamótakonur fara ekki í fjölmiða með sögur skjólstæðinga sinna með persónulegum upplýsingum sem jafngilda nafnbirtingu eða birta slíkar sögur á sínum persónulegu vefbókum. Það hefði verið allt annað mál ef séra Baldur hefði á blogginu sínu sagst vita þess dæmi að kynferðsofbeldi hefði skaðað geðheilsu fólks.
6) Séra Baldri gekk gott eitt til, það er engin ástæða til að hengja hann.
Þetta er einmitt stóra vandamálið. Þar sem tilgangurinn var göfugur og löng hefð er fyrir þeirri skoðun að prestar séu hafnir yfir landslög og að kirkjan eigi að taka á glæpum, þá má bara ekkert gagnrýna kirkjuna eða vinnubrögð presta.
En málið snýst ekkert um það hvort hann Séra Baldur er góður gaur eða ekki. Prestar eiga hvorki að hylma yfir með glæpamönnum né vaða með mál skjólstæðinga sinna í fjölmiðla. Ekki frekar en sálfræðingar eða kennarar. Þeir eiga tilkynna yfirvöldum um glæpinn og snúa sér svo að því að því sem raunverulega er í þeirra verkahring.
Ég hef engan áhuga á að hengja Séra Baldur. Ég tel að honum hafi orðið á í messunni svo ekki sé meira sagt en ég vona að þetta mál verði til þess að hann sjálfur, kirkjan, yfirvöld og almenningur, fari að átta sig á því að kirkjan þarf að lúta sömu reglum og aðrar stofnanir, jafnvel þótt hann Séra Baldur sé góður gæi. Það eru nefnilega töluverðar líkur á því að innan kirkjunnar finnist óvandaðri menn en Séra Baldur og þegar einhver ungur og óreyndur spjátrungur ákveður að toppa meistarann í uppljóstrunum, þá gæti allt eins farið svo að skaðinn yrði óbætanlegur.
Í fyrri færslum mínum gagnrýndi ég það frumhlaup Séra Baldurs Kristjánssonar að greina opinberlega frá viðkvæmu máli án samráðs við þolanda, fyrst í líkræðu og svo á blogginu sínu. Ég sé ekki betur en að þessi vinnubrögð séu brot á þagnarskyldu. Ég tek fram að ég gagnrýni ekki þá ákvörðun prestsins að tilkynna málið til yfirvalda enda þótt það sé fyrnt og hverfandi líkur á að það leiði til þess að upp komist um gerandann. Þvert á móti held ég að það sé gott að sem mestar upplýsingar um mál af þessu tagi séu til í kerfinu. Það sem mér finnst athugavert er það að hann skuli fjalla um málið opinberlega, með persónuupplýsingum sem benda á þolandann.
Annað sem mér finnst umhugsunarvert er að þótt þessi uppákoma sé á yfirborðinu fullkomin andstæða við hefðbundna yfirhylmingu kirkjunnar með kynferðisbrotamönnum, þá er gjörningur Baldurs aðeins önnur birtingarmynd þeirrar hugmyndar að kirkjan sé yfirvald, að það sé í hennar verkahring að taka á glæpamálum.
Svör Baldurs eru á þá leið að ég þekki ekki málið, þekki ekki störf presta, þetta sé dæmigerð líkræða, þagnarskylda hafi ekki átt við í þessu tilviki og að ég vilji þagga niður kynferðisofbeldi og hylma yfir með glæpamönnum. Ég hef nefnt nokkur önnur dæmi um viðkvæm mál sem mér þætti fráleitt að gera opinber án samráðs við þolanda og beðið Séra Baldur að taka afstöðu til þeirra en hann svarar því ekki öðru en að hann líti á skrif mín sem 'vaðal'. Nú sé ég á umræðunum á DV að Baldur hefur komist að þeirri niðurstöðu að ég sé að misskilja málið.
Gott og vel, ég hef misskilið þetta, það er í sjálfu sér mjög gott því mynd mín af þessu máli er engin stofuprýði. Gott semsagt að þetta var bara misskilningur þótt mér finnist í hégóma mínum dálítið súrt að þurfa að láta í minnipokann. Ég er nefnilega þannig gerð að mér er meinilla við að hafa rangt fyrir mér og þegar ég átta mig á því að ég hef misskilið eitthvað, finn ég fyrir dálítilli gremju, það er hundleiðinlegt að átta sig á því að maður hefur haft rangt fyrir sér. En einmitt þessvegna, vil ég helst leiðrétta misskilninginn sem fyrst svo ég geti séð málið í réttu ljósi, skipt um skoðun og hætt að hafa rangt fyrir mér. Það er skömminni skárra að þurfa að viðukenna að maður hafi hlaupið á sig en að ganga með rangar hugmyndir í kollinum um langa hríð. Ég bið því Séra Baldur hér með að útskýra fyrir mér í hverju nákvæmlega, misskilningur minn liggur.
Kæri Séra Baldur
1. Þú virðist telja að ég misskilji hugmyndir um þagnarskyldu.
Hversvegna á þagnarskylda ekki við um þetta mál? Hvar er að finna í lögum og/eða siðareglum presta upplýsingar um það hverskonar aðstæður aflétti trúnaðarskyldu af presti, að því marki að honum sé frjálst að ræða mál skjólstæðinga sinna opinberlega án samráðs við þá?
2. Þú telur að skoðun mín byggist á vanþekkingu á störfum presta og líkræðum.
Fyrst þetta er dæmigerð líkræða, geturðu nefnt eitt dæmi frá Íslandi þar sem jafn viðkvæmt mál er gert að þungamiðju í líkræðu án samráðs við þolanda? Geturðu nefnt eitt land í veröldinni þar sem það tíðkast?
3. Þú telur að ég misskilji hugmyndina um upplýsingarskyldu og sjái ekki nauðsyn þess að svipta hulunni af glæpnum.
Lítur þú svo á að starfsfólk Stígamóta, Kvennaathvarfsins og Barnaverndaryfirvalda, sem aldrei nokkurntíma ræða persónuleg mál skjólstæðinga sinna í fjölmiðlum án samráðs við þolendur, séu með þeirri stefnu sinni að þagga ofbeldismál niður eða hylma yfir með glæpamönnum?
Ég vonast til að fá greinargóð svör sem fyrst, bæði vegna þess að hafi ég misskilið eitthvað, þá vil ég leiðrétta misskilninginn en einnig vegna þess að ég vil fá það á hreint hvort ég geti átt von á því þegar ég mæti í jarðarför, að vera á þeim vettvangi, við aðstæður þar sem fólk er gjarnan yfirþyrmt af sorg, upplýst um dýpstu leyndarmál vina minna og vandamanna. Ég er nefnilega þrátt fyrir trúleysi mitt, sammmála gaurnum sem skrifaði Predikarann um að sérhver hlutur undir himninum á sinn stað og stund. Jarðarfarir eru í mínum huga staður og stund til að sættast við sorgina, ekki staður og stund til að verða fyrir nýjum áföllum
Í kjölfar fréttar af íslenskum presti sem gerðist svo smekklegur að ljóstra upp gömlu fjölskylduleyndarmáli, fyrst í líkræðu og svo á blogginu sínu, hafa heitar umræður farið fram, m.a. í skotgröf DV þar sem ég, séra Baldur og fleiri hafa skipst á skoðunum um þetta sérstaka mál.
Séra Baldur lítur svo á að í þessu tilfelli hafi trúnaðarskylda ekki átt við. Einhver þurfi að tala fyrir þá sem ekki eru einfærir um að gæta hagsmuna sinna, sem munu í þessu tilfelli felast í því að ljót saga sé reifuð á internetinu. Séra Baldur virðist ekki vita að það er einmitt þessvegna sem barnaverndaryfirvöld voru fundin upp en kirkjunnar menn virðast reyndar almennt fremur illa upplýstir um muninn á verksviði geistlegra yfirvalda og veraldlegra. Séra Baldur virðist heldur ekki gera sér grein fyrir muninum á því að ræða viðkvæm mál við þá sem hugsanlega gæti komið málið við, t.d. yfirvöld og nánustu aðstandendur og því að setja það á internetið.
Þar sem séra Baldur virðist ekki sjá neitt athugavert við þetta framtak sitt, enda hafi konan ekki borið ábyrgð á ofbeldinu sjálf og það eigi því ekki að vera henni til neinnar hneisu að ræða það, langar mig að spyrja hann nánar út í stefnu sína í þessum efnum.
Kæri séra Baldur
Nú vill svo til að ég á vinkonu sem fyrir mörgum árum fór frá manninum sínum. Hann var nefnilega búinn að lemja hana svo oft og illa að hún þoldi ekki lengur við. Þetta hjónaband setti mark á hana til lífstíðar, hún hefur t.d. aldrei þorað að giftast eða fara í sambúð aftur. Nú er þetta ofbeldi vitanlega ekki hennar sök en engu að síður hefur hún kosið að ræða þetta ekki við aðra en nánustu vini sína.
Ef þú færð það verkefni að skrifa líkræðu fyrir þessa vinkonu mína og bróður hennar finnst allt í lagi að þetta komi fram, muntu þá segja kirkjugestum að vinkona þeirra hafi verið lamin eins og harðfiskur og birta svo líkræðuna á blogginu þínu?
Vinur minn varð fyrir því að kærastan hans hélt fram hjá honum með besta vini hans. Þegar hann komst að því var hún orðin ólétt. Hún fór frá honum og kenndi vininum barnið enda þótt vinur minn væri þess fullviss að hann væri pabbinn. Þetta varð honum mikið áfall, hann fór að drekka óhóflega og hefur verið fremur gæfusnauður síðan. Hann nefnir þetta aldrei við nokkurn mann og aðeins fáir vita af þessu.
Ef þú jarðar þennan vin minn muntu þá ræða þetta mál við útför hans? Og setja það svo á netið?
Önnur vinkona mín er með stómíu. Af einhverjum ástæðum er það henni mikið feimnismál en það er vegna læknamistaka sem hún þarf á þessu hjálpartæki að halda. Hún þjáist fyrir þetta og þar sem hún varð að gefa upp á bátinn glæstan feril sinn sem nærfatafyrirsæta, hefur þetta haft afgerandi áhrif á líf hennar.
Ef hún deyr og þú verður beðinn að jarða hana, mun líkræðan þá snúast um þetta slys og áhrif þess ef systur hennar finnst það viðeigandi? Muntu setja mynd af stómíunni á bloggið þitt?
Myndirðu svara einhverju ofangreindra dæma á annan hátt ef viðkomandi væri geðveikur?
Telur þú að geðsjúkdómar létti þagnarskyldu af prestum?
Prestar haldi sig við að blessa brauð og láti lögguna um glæpamál
Ég er ekkert sérstaklega hrifin af lögreglunni, hvorki stofnuninni sem slíkri né frammistöðu hennar almennt. Einkavæðing ofbeldis kann ekki góðri lukku að stýra og ekki von að vel fari þegar fólki er kennt að hlýða yfirmönnum í blindni. (Hér er stuttur fyrirlestur um rannsóknir á hroðalegum afleiðingum þess að hlýða yfirboðurum betur en dómgreind sinni og mæli ég með að sem flestir horfi á myndbandið.) Hitt er svo annað mál að á meðan annað hefur ekki verið ákveðið á Alþingi eða með þjóðaratkvæðagreiðslu, þá er lögreglan sá opinberi aðili sem menn eiga að snúa sér til ef þeir vita af lausgangandi glæpamönnum eða einhverjum sem þarfnast verndar. Lögreglan semsagt, ekki kirkjan.
Það er með ólíkindum hversu margir virðast líta á kirkjuna sem yfirvald og virðast kirkjunnar þjónar sjálfir vaða í þeirri villu að kirkjan þjóni öðrum þræði sem kynferðisbrotadeild lögreglunnar. Að það sé á verksviði presta og biskupa að meta hvort ákæra skuli í kynferðisbrotamálum, a.m.k. þegar brotamennirnir eru starfmenn kirkjunnar. Árum og áratugum saman hafa þjónar Gvuðs þaggað kynferðisbrotamál í hel, latt brotaþola til að leggja fram kæru til lögreglu og jafnvel beitt beinum þrýstingi til að koma í veg fyrir það.
Nú er almenningur loksins búinn að fá nóg af þessu rugli. Fólk flykkist úr Þjóðkirkjunni sem óttast nú um stöðu sína og örvæntingarfullar tilraunir Gvuðsmannanna til að krafsa yfir kúkinn koma fram í bjánaskap á borð við hótanir í garð þeirra presta sem ekki taka þátt í þögguninni. Almenningur fílar það ekki heldur og úrsögnum fjölgar enn.
Og hvað gera klárkar þá? Jú, þeir snúa vörn í sókn. If you can´t beat them, join them. Það er greinilega ekki er hægt að þagga niður í grátkórnum sem ekki finnst við hæfi að biskupar og prestar káfi á sóknarbörnum sínum, nauðgi þeim eða eitthvað þar á milli, og ekki nóg með að almenningur hlusti á þolendurna, heldur fá þeir líka samúð og hrós fyrir hugrekkið. Það er greinilega þetta sem fólk fílar, svo ókei gæjs, hættum að ljúga fyrir glæpamenn.
Rétt stefna, hárrétt stefna. Hætta að ljúga fyrir glæpamenn og láta lögguna um málin. Prestur nokkur gengur öllu lengra í þessari umbótastefnu og hafnar ekki gullnu tækifæri til að sýna umheiminum sinnaskipti kirkjunnar. Hann lætur ekki nægja að tilkynna yfirvöldum um margra áratuga gamalt mál heldur stígur sjálfur fram og segir sögu stúlku sem varð fyrir kynferðislegu ofbeldi í æsku. Þetta gerir hann að konunni látinni, án samráðs við hana og velur svo smekklegan vettvang sem útför hennar til að upplýsa vini og vandamenn um þetta ógeðfellda mál. Og ekki lætur klerkur þar við sitja, heldur birtir hann líkræðuna með sögunni allri á blogginu sínu. Tekur að vísu út nafn konunnar en gnægð annarra upplýsinga benda á hana svo það þarf ekki meðalgreind til komast að nafninu. Það er fremur ómerkileg hræsni að birta ekki nafn heldur aðeins aðrar upplýingar sem jafngilda nafnbirtingu.
Þetta eru nýstárleg vinnubrögð svo ekki sé meira sagt en þar að auki ganga þau þvert á siðareglur presta og ekki bara siðareglur presta heldur lög um trúnað við skjólstæðinga. Vandséður er tilgangurinn með því að róta þessu máli upp eftir dauða konunnar. Presturinn segir sjálfur að kikjugestir hafi orðið fyrir áfalli en hann sé semsagt að þessu "af þjónustu við lífið" hvað sem það svo merkir.
Það lítur út fyrir að séra Baldur hafi algerlega misskilið þetta nýja trend 'að stíga fram' og segja hryllingssögur í fjölmiðlum. Yfirleitt eru það þolendurnir sjálfir sem stíga fram, en ekki einhverjir aðrir án samráðs við þá og reyndar ná ætla að meirihluti þeirra sem hafa gengið í gegnum kynferðisofbeldi kjósi að gera það EKKI að fjölmiðlamáli.
Ég lýsti vanþóknun minni á þessum vinnubrögðum á spjallþræði dv í gærkvöld. Spurði m.a. hvaða tilgangi þetta ætti að þjóna og hvort klerkurinn vissi ekki af þagnarskyldu sinni. Ekki stendur á svörum. Séra Baldur telur sig gert þetta af þjónkun við manneskju sem sjálf var ófær um að svara fyrir sig auk þess sem sagan eigi að hafa forvarnagildi. Athugasemdir mínar segir hann benda til þess að ég vilji þagga níðingsverk í hel.
Héðan af er næsta ólíklegt að þetta mál verði nokkurntíma upplýst, hvað þá að einhver þurfi að axla ábyrgð á því. Þolandinn er ekki til frásagnar, ekki vitað hver gerandinn var og líklegast að hann sé löngu látinn. Ef ekki þá er hann að öllum líkindum kominn á tíræðisaldur og vart til stórræðanna.
Forvarnagildi þess að segja slíkar sögur er umdeilanlegt. Þeir sem haldnir eru barnagirnd virðast í mörgum tilvikum ólæknandi og halda áfram að brjóta af sér þrátt fyrir þunga dóma. Það er því vafasamt að þetta framstigningartrend þjóni yfirhöfuð þeim tilgangi sem því er ætlað. Sú hugmynd er þó skiljanleg en að þessi vettvangur, jarðarför, auki það litla forvarnagildi sem sagan kann að hafa, sú hugmynd er beinlínis fáránleg.
Kynferðisbrot gagnvart börnum eru óvenju viðkvæm mál. Nú rís upp hver góðviljaða manneskjan á fætur annarri og talar um að kynferðisbrot eigi ekki að vera feimnismál, að ofbeldi sé ekki einkamál, að afleiðingar þesskonar áfalla eigi að vera jafn sjálfsagt umæðuefni í minningarræðu og sjúkdómar eða slys. Þessar samlíkingar munu vonandi eiga við einhverntíma í framtíðinni en hvernig svosem heimurinn ætti að vera þá er þetta bara ekki þannig. Kynferðisbrot eru feimnismál hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þau áföll sem við verðum fyrir á lífsleiðinni eru einkamál, allt þar til við ákveðum sjálf að segja frá þeim. Hvað sem líður þeim tilgangi að uppræta fordóma, þá á hver manneskja fullan rétt á friðhelgi um sitt einkalíf og sín persónulegu áföll og það út yfir gröf og dauða. Ennþá kjósa flestir sem orðið hafa fyrir kynferðisofbeldi að halda því frá sviðsljósi fjölmiðlanna og fólk á fullan rétt á því. Afar ólíklegt er að kona komin nær áttræðu hefði kosið að kynferðisbrot gagnvart henni á barnsaldri hefði verið gert að blaðamáli. Það er því algerlega út í hött að halda því fram að það sé af þjónustulund við þolandann sem presturinn leyfir sér að gaspra um það á opinberum vettvangi.
Nei séra Baldur, ég vil ekki þagga níðingsverk í hel en það hafa þínir örmu kollegar verið ötulir við allt fram á daginn í dag. Ég vil hinsvegar að prestar hætti að leika löggur. Að gera mál af þessu tagi að þungamiðju í líkræðu, þjónar ekki öðrum tilgangi en þeim að gefa almenningi nýtt hneyksli til að smjatta á. Þið prestar sem eruð á framfæri ríkisins, haldið ykkur við þau störf sem þið eru ráðnir til að gegna. Baulið "friður sé með yður" og troðið oblátum upp í kirkjugesti. Segið eitthvað fallegt þegar fólk er til grafar borið en berið ekki einkamál þess á torg. Ef þið viljið auka aðsókn að kirkjunni, ráðið þá vinsælli skemmtikrafta eða farið á brandaranámskeið sjálfir. Það er nefnilega í hæsta máta ósmekklegt að nota persónulega harmleiki í auglýsingaskyni.
Til er fólk sem gerir heiminn að betri samastað, þrátt fyrir að það búi ekki yfir neinni snilligáfu, hafi hvorki völd né auð og sé ekki endilega neitt sérstaklega vinsælt heldur. Þetta er fólkið sem þorir þegar aðrir þegja.
-Barnið sem stendur eitt gegn skólafélögum sínum þegar einhver úr bekknum er lagður í einelti.
-Unglingurinn sem hefur sambandi við foreldrana þegar sá vinsælasti í hópnum ætlar að setjast drukkinn undir stýri.
-Unga konan sem neitar að taka þátt í því að baktala yfirmann sinn en fer hinsvegar beint til hans og segir honum hvað hún er ónægð með.
-Konan sem stendur uppi í hárinu á stórfyrirtæki sem stefnir heilsu starfsfólks og íbúa svæðisins í voða með óhóflegri mengun, enda þótt það kosti hana starfið.
-Ungi hermaðurinn sem í stað þess að taka þátt í myrkraverkum, kemur upplýsingum um stríðsglæpi á internetið, enda þótt hann viti að hann eigi á hættu fangavist og jafnvel pyntingar fyrir vikið.
-Þingmaðurinn sem neitar að ganga gegn þeim málum sem honum var treyst fyrir, enda þótt andstaðan við flokkinn kunni að kosta hann þingsætið.
-Allt fólkið sem rís gegn kynþáttahyggju, ritskoðun, mannréttindabrotum, dýraofbeldi og umhverfisspjöllum, vitandi að það getur átt á hættu að vera dregið fyrir dóm, fangelsað, pyntað og í nokkrum tilvikum drepið vegna skoðana sinna.
Þetta eru broddflugur samfélagsins, fólkið sem talar þegar aðrir láta sér nægja að hugsa, fólkið sem gerir þegar aðrir láta sér nægja að tala. Fólkið sem veit að því fleiri sem styðjast við eigin dómgreind og réttlætiskennd, því meira misrétti er hægt að uppræta. Fólkið sem þorir þegar aðrir þegja.
Og svo eru annarskonar hetjur. Annarskonar fólk sem þorir þegar aðrir þegja. Fólkið sem þorir að ausa þá svívirðingum sem hafa annað sjónarmið og líta ekki á ákveðið útlit sem sáluhjálparatriði. Fólk sem af hetjulegu hugrekki sínu kallar þá sem hafa önnur lífsgildi rasshausa og sandpíkur án þess að skýra á nokkurn hátt hvað sé athugavert við skoðanir þeirra.
Mikið óskaplega kemur það veröldinni nú vel að til skuli vera fólk sem býr yfir öðru eins hugrekki.
Þegar vinur minn var á unglingsaldri afstýrði hann eitt sinn hópnauðgun.
Atvikið byrjaði sem ósköp sakleyisislegur kitluleikur en vatt einhvernveginn upp á sig. Að lokum var leikurinn farinn að bera verulegan keim af ofbeldi og vinur minn og einn annar tóku í taumana og stöðvuðu leikinn. Hann segist stundum hafa velt því fyrir sér hvort þeir hefðu jafnvel tekið þátt í þessu ef þeir hefðu verið með frá upphafi og hann er ekki í vafa um að telpunni hefði verið nauðgað ef þeir félagar hefðu ekki mótmælt því aðrir sem voru óvirkir horfðu bara á en sögðu ekki neitt. Þetta voru bara venjulegir strákar en múgæsingur er lúmskur andskoti og voðaverki var afstýrt af því einhver þorði að tala þegar hinir þögðu.
Ég held að það hafi verið í janúar sem einhver ahugasemd á fb varð til þess að ég fór að ræða staðalmynd feministans við vin minn. Þetta var ekkert á grófleikaskala Gillzeneggers en einhver sem fannst tiltekin kona sem kennir sig við feminisma ekki nógu skapgóð, sagði eitthvað í þá veruna að þessar mussukerlingar fengju greinilega ekki nóg heima. Mér rann í skap. Í fyrsta lagi hef ég ekki séð feminista í mussu síðan 1978, svo sú staðalmynd er á ekki við annað að styðjast en ríflega 30 ára gamla tískubólu. Í öðru lagi hef ég aldrei séð neitt sem rennir stoðum undir þá kenningu að orsakasamband eða einu sinni fylgni sé milli feminiskra viðhorfa og kynferðislegrar ófullnægju, né heldur á milli kynhegðunar og skaplyndis.
Vini mínum fannst þetta bara vera góðlátlegt grín, óþarfi af mér að túlka þetta komment sem merki um kvenfyrirlitningu. Hann benti mér á að stundum væri nú líka talað um að geðstirðir karlar væru haldnir brundfyllisgremj og taldi þetta alveg sambærilegt. Já, á yfirborðinu eru líkindin nógu mikil til að blekkja þá sem aldrei hafa hugsað þetta dýpra. En það er aðeins yfirborðið sem er líkt, þegar nánar er að gætt er geðstirði feministinn sem hefur bara aldrei fengið alvöru tittling og karlinn með brundfyllisgremjuna, alls ekki sami brandarinn.
Til að skilja muninn á þessu tvennu er gott að skoða hvað það er sem gerir meinlegan húmor fyndinn. Ég hef reyndar sérviskulega kímnigáfu sjálf, hef t.d. takmarkaðan húmor fyrir kynþáttahyggju, slysum og ofbeldi en engu að síður skil ég oft hvað það er sem fær fólk til að hlæja. Tökum sem dæmi ósmekklegan sjúkdómahúmor:
Siggi litli: Já en mamma af hverju fæ ég engar jólagjafir eins og þið hin?
Mamman: Siggi minn þú veist að þú ert með kabbamein, Það borgar sig ekkert að vera að kaupa gjafir handa barni sem er að deyja.
Mér finnst þetta reyndar ekkert fyndið en ég skil húmorinn. Skil hann vitrænt séð þótt ég skynji hann ekki. Húmorinn felst í fáránleika þeirrar hugmyndar að taka hagkvæmnissjónarmið fram yfir foreldraást. Svona nokkuð myndi ekki gerast í siðuðu samfélagi nema þá hjá ótrúlega sjúku fólki. Tilfinningakuldi verður fyndinn þegar hann er settur í nógu fjarstæðukennt samhengi.
Nú en það þá ekki sami fáránleikinn sem naugðunarhúmorinn felur í sér? Varla heldur fólk að Gilligillhæhlæ sé í alvöru búinn að ráða einhverja vel vaxna halanegra til að hamra femnismann úr vinstri sinnuðum geðillskupúkum?
Nei, ég held ekki að þeir séu margir sem beinlínis skilja þennan nauðgunarhúmor sem hótanir en alvaran sem býr að baki þessu gamni er ekki léttvæg. Raunveruleikinn er nefnilega sá að kynferðislegt ofbeldi er í alvöru notað til að refsa konum, meiða þær, niðurlægja og þagga niður í þeim. Það er ekki bara af einn og einn geðveikur glæpamaður sem lítur á nauðganir sem stjórntæki heldur er kynferðislegt ofbeldi einnig notað kerfisbundið, bæði innan ákveðinna menningarkima (gengja) og jafnvel með samþykki yfirvalda. Nauðganir eru í alvöru notaðar t.d. í hernaði, ekki bara til að refsa konum heldur einnig til að brjóta niður sjálfsmynd karla sem horfa upp á hermenn nauðga konum sínum, dætrum, systrum og mæðrum án þess að geta verndað þær. Nauðgun er ekki fáránleg hugmynd, heldur raunverulegt ofbeldi sem á sér stað daglega. Karlmenn verða líka fyrir kynferðisofbeldi, einkum í fangelsum og slíkum aðstæðum þar sem þeir eru algerlega varnarlausir en þegar karlmanni er nauðgað er sterk hefð fyrir því að túlka það sem skilaboð um að hann standi ekki undir þeirri virðingu sem alvöru karlmenni á heimtingu á, hann er kelling eða tík og nauðgun er góð leið til að koma honum í skilning um valdleysi sitt. Kvenfyrirlitning er þannig undirrót kynferðisofbeldis, jafnvel þegar það beinist gegn körlum.
Nú felur góðlátleg athugasemd um að geðillska hljóti að standa í sambandi við lélegt ástalíf, ekki í sér hótun og ef jafnrétti ríkti milli kynjanna myndi ekki skipta máli hvort maður lætur slíka athugasemd falla um konu eða karl. En jafnrétti er ekki náð. Það hallar á bæði kynin. Karla á sumum sviðum, konur á öðrum og hvað kynfrelsi varðar hallar á konur, jafnvel í vestrænu samfélagi. Frá náttúrunnar hendi er sterk tenging milli árásarhneigðar og kynhvatar (hver sem hefur séð dýr para sig veit hvað ég á við) en við búum hinsvegar við menningu sem stefnir blessunarlega í átt frá því frumstæða eðli sem leyfir sumu fólki að ríkja yfir öðru í skjóli líkamlegra yfirburða. (Að vísu ríkja hinir sterku nú yfir hinum veiku í skjóli arðráns og spillingar og það er kannski ekkert skárra en ég held að við getum flest verið sammála um að fólk eigi, óháð kyni, rétt á að að stjórna sínu kynlífi sjálft.) Það tekur fleiri en 3-4 kynslóðir að losna við þessa tengingu og orðræðan um ófullnægju feminista og ráðin til að bæta úr meintri geðillsku þeirra, afhjúpar tilhneigingu okkar til að líta á kynmök sem aðferð til að treysta valdatengsl.
Þegar húmor af þessu tagi er viðhafður eru mörkin á milli þess að gera konunni gott og refsa henni óljós. Jafnvel þegar hugmyndin er orðuð af gríni fremur en grimmd, býr undir sama hugmynd og þegar við tölum um að óþekk börn þurfi ástúðlegan aga. Hugmyndin er ekki sú að ofbeldi sé beinlínis góð hugmynd heldur að það þurfi að ríða konunni til þess að setja henni mörk og sætta hana við stöðu sína sem undirsáta karlmannsins, á sama hátt og væg valdbeiting er notuð til að gera barni ljóst að það séu foreldrarnir sem ráði. Þegar strákarnir á verkstæðinu hinsvegar gantast með það að hann Gummi þurfi að losna við brundfyllisgremjuna til að verða viðræðuhæfur, þá eiga þeir ekki við að konan hans (hvað þá ókunnugur blökkumaður) eigi að aga hann í því skyni að lækna hann af óæskilegum skoðunum og sýna honum hver ræður. Hugmyndin er öllu heldur sú að hann þurfi tækifæri til að slaka á spennunni og staðfesta karlmennsku sína, einmitt með því að 'sprengja í kerlingu'. Hugmyndin um að treysta valdatengsl kraumar undir yfirborðinu og þrátt fyrir yfirborðslíkindi spaugsins er það í báðum tilvikum sú hugmynd að karlinn eigi að ríkja yfir konunni sem er að verki.
Ég er frekar svona skotin í tjáningarfrelsinu og fráleitt að ég vilji uppræta húmor sem snýr að samskiptum kynjanna, feminisma eða ofbeldi. Feministar eru ekkert heilagari en annað fólk og það má alveg gera grín að þeim. En ég bendi ykkur á, þið ágætu karlmenn sem í gamansemi sláið því fram að viðhorf feminista standi í sambandi við dapurlegt kynlíf þeirra, hafið það í huga að jafnvel þótt þið séuð að öllu leyti andvígir ofbeldi og mynduð manna fyrstir vaða af stað með kindabyssu ef þið vissuð af nauðgara í nágrenninu, þá eruð þið að hafa í flimtingum veruleika sem flestar, ef ekki allar konur rekast einhvern tíma á. Veruleika þar sem kynlíf er notað sem aðferð til að treysta yfirráð.
Skömmu eftir að ég flutti til Danmerkur, spurði ég vinnufélaga mína út í merkingu staðarnafna. Sérstaklega lék mér forvitni á merkingu endinganna t.d. -strup, -rup, -lev, -böl, o.fl. Svörin sem ég fékk voru öll á þá leið að þessir orðhlutar merktu ekkert, þetta væru bara nöfn. Og þetta átti ekki bara við um endingar. Mér finnst t.d. líklegt að Bojskov merki Beykiskógur. Þar er mikið af beyki og mér dettur í hug að boj- sé komið úr þýsku eða eldri dönsku en á tveimur árum hef ekki fengið staðfestingu á grun mínum um Beykiskóginn, né hefur neinn gefið mér aðra skýringu. Fólk segir bara að Boj- merki ekki neitt, það sé bara nafn.
Mér fannst sú hugmynd að orð væru bara nöfn stórfurðuleg og reyndar trúði ég því ekki. Því orð hafa merkingu, annars væru þau ekki orð. Jafnvel 'merkingarleysur' á borð við hadaddirí, og lullulullubía fela í sér andblæ sem vissulega hefur merkingu. Allavega held ég að hæfaddirí færi illa sem viðlag við vöggukvæði. Á endanum fékk ég líka staðfestingu á því að endingar staðanafna hafa merkingu, auðvitað.
Síðan ég kom hingað hef ég oft hugsað um hvort Íslendingar muni kannski líka gleyma merkingu örnefna og staðarheita. Ég hef stundum þurft að fletta upp í orðabók til að fá skýringu á staðarnöfnum sjálf, ekki endingum reyndar en ætli sé nokkuð langt í það að fólk lendi í vafa um t.d. muninn á bóli og byggð? Vita börn hvað 'gerði' merkir? Stundum geyma staðarnöfn líka sögu sem vel getur fallið í gleymsku. Ég veit t.d. ekki hvaða stokkur það er sem Stokkseyri er kennd við. Akkerisstokkur kannski eða er saga á bak við nefnið? Ég er nokkuð viss um að ef 12 ára börn væru beðin að útskýra merkingu heitanna Grindavík og Vopnafjöður, myndu mörg þeirra giska á hliðargrindur og óvenjumikla vopnaeign.
Ætli Íslendingar séu að gleyma merkingu og/eða sögu staðanafna? Eru t.d. bara fáir sem geta útskýrt eftirfarandi nöfn:
Finnst fólki skipta máli að viðhalda skilningi á málinu eða er bara allt í lagi að eftir 80 ár muni fólk segja að orðin Hveragerði og Kalkofnsvegur merki ekki neitt, þetta séu bara nöfn?
Forsíðufrétt gærdagsins vakti mér óhug en þó fyrst og fremst hryggð.
Harmleikur, örvænting, neyð, voru fyrstu orðin sem komu upp í hugann. Þrátt fyrir hryllinginn fann ég til samúðar með stúlkunni. Ég ímyndaði mér að hún hlyti að vera búin að ganga í gegnum miklar þjáningar og að hún væri á einhvern hátt fórnarlamb aðstæðna fyrst hún gat gert sig seka um slíkt voðaverk. Það kom illa við mig að sjá upphrópanir á borð við grimmd, kvikindi, útlendingur. M.a.s. orðið barnamorðingi hljómaði á einhvern hátt yfirgengilegt enda þótt þarna hafi barn vissulega verið myrt.
Af samræðum á netmiðlum að dæma eru þeir margir sem upplifa þetta á svipaðan hátt og ég, finnst þetta hræðilega sorglegt mál en vilja fara varlega í að fella dóma. Orðræðan afhjúpar á köflum þá afstöðu að hér hafi eitthvað illviðráðanlegt gerst, að stúlkan hafi lent í þessum hörmungum, nánast eins og fyrir slysni. Ég sá bæði karl og konu halda þvi fram að þetta væri 'ekki glæpur heldur harmleikur'. Ég sá m.a.s. þessa klausu í netspjalli í gærkvöld: ...stúlka lendir í ógæfu, hún lendir í dulsmáli, að verða barnshafandi, gera lítið úr þunga sínum, eignast barnið í felum...
Ég er ekki mikill fylgismaður refsinga og án þess að vita meira um málið en það sem fram er komið í fjölmiðlum, giska ég á að þessi kona hefði töluvert meira gagn af geðhjálp en refsivist. Ég vildi sjá réttarkerfi sem leggur litla áherslu á refsingar en mikla áherslu á að uppræta þær aðstæður sem geta af sér glæpi og hjálpa fólki að ná þannig stjórn á lífi sínu að það sé ólíklegra til ofbeldiverka eftir meðhöndlun dómskerfisins. Glæpir eru nefnilega æði oft birtingarmynd mannlegrar þjáningar og bera vott um samfélag þar sem bæði veraldlegum gæðum og kærleika er misskipt. Það lítur þó út fyrir að fólk sé misjafnlega meðvitað um harmleikinn að baki glæpnum eftir því hvers eðlis hann er og hver á í hlut.
Hugsum okkur t.d. kynferðisofbeldi (sívinsælt viðfangsefni fjölmiðla). Hvaða viðbrögð vekja fréttir af nauðgun?
-Þetta er fyrst og fremst mannlegur harmleikur, þessi maður hlýtur að vera búinn að ganga í gegnum einhvern hrylling sjálfur fyrst hann grípur til þessa örþrifaráðs.
-Maðurinn þarf hjálp en ekki refsingu.
-Það naugðar enginn konu að gamni sínu, hann hefur haft svona brenglaðar hugmyndir um skyldu sína til að refsa henni.
-Við vitum ekkert hvernig manninum hefur liðið, kannski hefur hann bara orðið ofboðslega reiður og misst algerlega stjórn á sér.
-Ég held að við skiljum ekkert ótta og örvæntingu þess sem er viss um að engin kona vilji sofa hjá honum.
-Ég vona bara að nauðgarinn fái áfallahjálp, hann elskaði konuna og hlýtur að vera miður sín yfir þessu.
-Þetta ber vott um geðbillun. Hann hlýtur að hafa álitið að hann væri að vernda hana gegn öðrum körlum.
-Kynsveltur karlmaður lendir í því að verða ástfanginn af rangri konu, hann lendir í því að stofna til sambands sem hann leynir og svo lendir hann í því að nauðga henni. Hún nær að stinga hann svo hann leitar sér hjálpar og á slysadeildinni lendir hann í því að neita því að vita hvernig hann meiddist.
E-hemmm... Nei ég held að það þurfi mikla viðhorfsbreytingu áður en við sjáum svona ummæli um nauðganir. Það ber heldur ekki mikið á samúð í garð smákrimma þótt ég þori að fullyrða að þeir séu oftar en ekki á einhvern hátt fórnarlömb aðstæðna. Margir síbrotamenn ólust upp við óreglu, ofbeldi og vanrækslu, voru komnir á kaf í vímuefnaneyslu sjálfir á barnsaldri, flosnuðu upp úr skóla og kunna í raun ekkert annað en að vera glæpamenn.
Hvernig stendur á því að við erum líklegri til að sýna gerandanum samúð þegar barn er drepið en þegar konu er nauðgað? Af hverju leggjum við meiri áherslu á nauðsyn geðhjálpar fyrir gerandann þegar um dulsmál er að ræða en annað ofbeldi? Af hverju erum við líklegri til að staldra við og velta því fyrir okkur hvaða ömurlegu aðstæður knýja fólk til voðaverka en því hvaða ömurlegu aðstæður gera það að síbrotamönnum?
Höfum við, eins og dómskerfið, tilhneigingu til að líta á konur sem þolendur og sýna þeim meiri mildi en körlunum?
Endurspeglar þessi munur á viðbrögðum dulda barnsfyrirlitningu samfélags sem telur 6 ára fangelsi hæfilega refsingu fyrir móður sem drepur barnið sitt en 16 ár viðeigandi fyrir þann sem drepur fullorðinn mann?
Svo mælti sú andlega heilbrigða þjóð sem hvern virkan dag fleygir 3 mannsfóstrum í ruslagáma sjúkrahúsanna. Í yfirgnæfandi meirihluta heilbrigðum fóstrum fullorðinna, heilbrigðra mæðra. Fóstrum sem voru deydd af þægindaástæðum.
Nei ég er ekki að stinga upp á neinum réttlætingum fyrir ungbarnamorðum en ég leyfi mér að efast um að skýringin sé einfaldlega sú að foreldrarnir séu geðveikir grimmdarvargar og viðbjóðsleg útlendingakvikindi.
Ættum við kannski að slaka aðeins á grjótkastinu á meðan við kíkjum í okkar eigin ruslagáma?
Fyrir tæpu ári fékk ég á mig mjög sérkennilega skítapillu. Eitthvað í þá veruna að ég væri að safna undirskriftum fyrir 'einhverjar búrkukerlingar' (um var að ræða undirskriftasöfnun fyrir konu sem átti að grýta til bana) á sama tíma og íslenskum konum væri nauðgað. Það gekk fram af mér.
Þetta var ekkert í fyrsta sinn sem aðrir reyna að leiðbeina mér um það hvaða málefni séu þess virði að berjast fyrir þeim en það einkennir þá sem hafa svona sterkar skoðanir á því hvar ég ætti að beita mér, að hafa sjálfir sjaldan ef nokkurntíma lyft litla fingri í þágu grasrótarstarfs. Þetta rifjaðist upp fyrir mér í gær þegar ég átti samræður við íslenskan karlmann sem er yfir sig hneykslaður á þeim sem berjast fyrir betri menntun og heilsugæslu kvenna í þriðja heiminum, á meðan hann sjálfur þarf að skrimta af atvinnuleysisbótum. Það gekk líka fram af mér.
Ég er almennt frekar hlynnt tjáningarfrelsi en þó finnst mér að í ákveðnum tilfellum ætti fólk bara að hafa vit á því að halda sér bara saman. Ég virði rétt annarra til að gagnrýna grasrótarstarf en ég áskil mér rétt til að þagga niður í fólki sem sendir mér skilaboðin 'fyrst mitt líf er ekki fullkomið, hefur þú engan rétt til að standa með einhverjum öðrum'. Nú hefur þetta sjálfsvorkunnarsyndrom gengið fram af mér tvisvar sinnum á 10 mánaða tímabili og minn mælir er bara fullur, svo það er best að ég gefi út leiðbeiningar fyrir þá sem vilja komast hjá því að vera rassskelltir opinberlega.
-Sá sem agnúast út í annað fólk fyrir að vinna gegn fátækt í heiminum, fyrirgerir rétti sínum til að nöldra yfir því að atvinnuleysisbætur séu of lágar.
-Sá sem gagnrýnir þá sem vinna að betri menntunarmöguleikum fyrir fólk í vanþróuðu ríkjunum, fyrirgerir með því rétti sínum til að nöldra yfir takmörkuðum menntunarmöguleikum sínum.
-Sá sem tuðar yfir því að aðrir standi fyrir fjársöfnunum til að bjarga mannslífum og styrkja heilbrigðisþjónustu meðal fátækra, fyrirgerir sér rétti sínum til að kvarta undan þeirri heilbrigðisþjónustu sem hann nýtur sjálfur.
-Sá sem fyrirlítur störf þeirra sem vinna að réttindum flóttamanna og pólitískra fanga, fyrirgerir sér réttinum til að emja undan réttarfarinu í sínu eigin ríki.
-Sá sem hæðist að þeim sem vinna að umhverfisvernd, fyrirgerir rétti sínum til að kvarta þegar ofnýting auðlinda leiðir til verðhækkana.
-Sá sem gerir lítið úr starfi hernaðarandstæðinga, fyrirgerir rétti sínum til að kveina yfir flóttamannavandanum og kostnaði við neyðarhjálp vegna styrjalda.
-Sá sem gagnrýnir aðra fyrir að vinna gegn ofbeldi í hvaða mynd sem það birtist, fyrirgerir rétti sínum til að kvarta yfir því að hann sjálfur og hans fólk njóti ekki nægilegrar verndar.
Framvegis mun ég skeiða fram hjá allri tillitssemi við tilfinningar þeirra sem gera sig seka um væl af þessu tagi.
Góðar stundir og þakka þeim sem hlýddu.
Það er náttúrulega ekkert í lagi að hafa mök við 13 ára barn. Það er heldur ekkert í lagi að bjóða drukknum börnum í partý. Og jú það er hægt að ætlast til þess að fólk spyrji um aldur áður en það drífur sig í kynsvall með unglingum. En er þetta mál bara svo einfalt að strákurinn (varla vaxinn upp úr barnaskónum sjálfur) hafi sýnt gáleysi? Voru kannski fleiri sem sýndu gáleysi?
Af hverju sitja 13 og 14 ára telpur að drykkju? Af hverju fara þær heim með eldri strákum og gista þar? Hvað hefur gengið á í lífi barna sem eiga upptök að orgíu 13 og 14 ára? Hvar voru foreldrarnir? Ég er ekki að réttlæta strákinn, auðvitað hefðu þessir eldri piltar átt að koma börnunum heim eða láta ódrukkið, fullorðið fólk um það. Ég velti því samt fyrir mér hvort sé virkilega rétt að dæma einn mann þegar svona atburðir eiga sér stað.
Ég velti því líka fyrir mér hvort réttarkerfið sé endilega æskilegasti aðilinn til að taka á málum af þessu tagi. Skilaboð réttarkerfisins til brotaþola í nauðgunarmálum voru lengst af; sennilega ertu að ljúga en ef þér hefur verið nauðgað hefurðu allavega boðið upp á það. Skilaboð þess til nauðgarans voru; reyndu að komast hjá því að hafa vitni og veldu drukknar konur sem hafa orð á sér fyrir lauslæti.
Í þessu tilviki gefur réttarkerfið skilaboðin; nei það er ekki í lagi að hafa mök við smástelpu þótt hún sé full og þér finnist hún vera drusla. Það eru frábærar framfarir. Stundum hvarflar að mér að með töluverðum breytingum væri hægt að gera þetta réttarkerfi nothæft. EN. Skilaboðin til stúlkunnar eru hinsvegar; ef þú vaknar í vitlausu rúmi eftir að hafa drukkið þig fulla, þá geturðu grætt 600.000 kall á því að kæra einhvern fyrir nauðgun, þegar mamma þín ætlar að fara að skamma þig. Og það finnst mér í meira lagi vafasöm skilaboð.
Þjóna svona dómar einhverju réttlæti? Er stúlkan betur sett en áður? Hefur pilturinn heilbrigðari viðhorf til kvenna? Væri kannski hægt að vinna betur úr svona málum á öðrum vettvangi en í dómssal?
Fyrirsögnin á þessum pistli er röng. Ég hef ekki ástæðu til að ætla að flestir feministar ýki neitt meira en gengur og gerist. Ég ákvað að nota þessa yfirskrift vegna þess að ég vil að sem flestir sem hafa áhuga á áhrifum kynferðis á það hvernig lífið leikur okkur, lesi hann og velti fyrir sér muninum á því sem talið er að rannsóknir sýni og því sem þær sýna raunverulega.
Ég er stundum spurð hvort ég sé feministi. Ég á erfitt með að svara því. Ég tel að jafnrétti sé ekki náð en ég er í mörgum atriðum ósammála feministafélagi Íslands um það hvað jafnrétti merki og hvernig best sé að ná því.
Hugtakið feminsmi, eins og það er notað í dag, er svo víðfeðmt að það er nánast ónothæft. Það er notað um nánast alla hugmyndafræði sem beinir sjónum sínum að samskiptum kynjanna. Ég hef heyrt örgustu karlrembusvín kalla sig feminista af því að þeir telji ekki beinlínis nauðsynlegt að svipta okkur kosningarétti og einhverntíma las ég bloggfærslu amerískar konu sem telur það kristilega skyldu eiginmannsins að hirta konu sína líkamlega ef hún virðir ekki stöðu hans sem höfuðs heimilisins. Þessi kona kallaði sig líka feminista. Flestir feministar sem ég verð vör við leggja áherslu á þá skoðun að rótgrónar hugmyndir um stöðu og hlutverk kynjanna séu oft konum í óhag og að til að auka jafnræði þurfi að sporna gegn þeim. Það er langur vegur á milli þeirra kvenréttindasinna og kristnu konunnar sem lítur á það sem kvenréttindamál að vera manninum sínum undirgefin.
Ég verð einnig vör við það viðhorf að flest vandamál megi túlka sem kúgun karlaveldisins á konum og að konur séu alltaf á einhvern hátt fórnarlömb. Jafnvel dómskerfið, þar sem hver örviti sér að hallar á karla, er að bregðast konum með mildri meðhöndlun. Það eru feministar af þessu tagi, fórnarlambsvæðendurnir sem ég geri að umtalsefni hér, með réttu ætti yfirskriftin því að vera 'Af ýkjum fórnarlambsvæðenda'.
Þótt ég sé fórnarlambsvæðendum ósammála er langt frá því að ég vilji þagga niður í þeim. Ég held að öfgar séu hverju samfélagi hollar. Öfgar eru ekkert annað en þau viðhorf sem víkja frá norminu og broddflugur samfélagsins, það fólk sem fær okkur til að horfa aðeins fram fyrir nefið á okkur, gegnir mikilvægu hlutverki í þróun lýðræðisins. Mér finnst allt í lagi að til sé fólk sem álítur að allar konur séu fórnarlömb og allir karlar níðingar. Reynsla flestra er nefnilega allt önnur og kostir þess að allar skoðanir fái að heyrast, vega í mínum huga þyngra en hættan á því að einhver taki upp tímabundna fordóma eftir að hafa hlustað á innspírerandi ræðu. Það sem mér finnst hinsvegar ekki í lagi eru þær aðferðir sem oft eru notaðar til að afla þessum hugmyndum fylgis. Þær eru nefnilega bæði siðferðlega rangar og hættulegar að því leyti að þær kynda undir fordómum sem síður skjóta rótum ef fólk fær réttar upplýsingar. Þessar aðferðir eru ýkjur, útúrsnúningar, undanbrögð og í sumum tilvikum hreinar og klárar lygar. (Hér eru nokkur dæmi um stórkostlegar ýkjur um kynlífsþrælkun og hér nefnir dönsk hóra dæmi um það hvernig dönsk félagsmálayfirvöld ganga fram hjá sínum eigin rannsóknum þegar þeim finnst hentugra að ýkja.)
Fórnarlamsvæðendur sem berjast gegn svokallaðri klám- og kynlífsvæðingu virðast oft vera meiri sérfræðingar í ýkjum og útrúrsnúningum en aðstæðum þeirra sem starfa við kynlífsiðnað. Tölur um kynferðisofbeldi, eiginkvennabarsmíðar, mansal, og annað óréttlæti sem bitnar á konum, eru iðulega ýktar. Erfitt reynist að fá upplýsingar um heimildir og algengir eru útúrsnúningar á borð við þá að leggja fram tölur um barnanauðganir í fátækustu ríkjum jarðar þegar spurt er um kynferðisofbeldi gagnvart frjálsum hórum í Vestur Evrópu. Stundum eru rannsóknarniðurstöður skáldaðar upp. Það er þetta sem er ekki í lagi. Það er nefnilega hægt að verjast áhrifunum af því að tiltekin kona álíti karla vera nauðgara í eðli sínu. Það er hinsvegar erfiðara að verjast niðurstöðum vísindanna og því skiptir máli að þar sé farið með rétt mál.
Í fyrradag átti ég áhugaverðar samræður í skotgröf DV í kjölfar þessa pistils.
Kona sem helgar sig baráttu gegn vændi og kynferðisofbeldi (sem hún leggur að jöfnu) og er greinilega ánægð með þá stefnu að gera vændiskaup ólögleg, byrjar á því að setja fram alþekktar 'staðreyndir'. Flestum vændiskonum er nauðgað, 90% þeirra eru fíklar, stór meirihluti þeirra varð fyrir kynferðisofbeldi í æsku.
Þar sem ég hef oft séð þessu og álíka trúverðugheitum haldið fram, bað ég um upplýsingar um rannsóknirnar sem styðja þessar fullyrðingar. Henni fannst það reyndar standa upp á mig að sanna að þetta væri ekki rétt (sama rökvilla og trúmenn nota þegar þeir segja manni að afsanna tilvist Guðs eða viðurkenna hana ella). Hún sagðist hafa rannsakað þetta sjálf og fannst undarlegt af mér að vilja sjá efni frá virtari vísindamönnum en eftir nokkur undanbrögð benti hún mér á tengla sem vísa á áhugaverðar heimildir; þessa skýrslu frá WHO sem fjallar um ofbeldi meðal ýmissa hópa og tillögur PAHO og WHO um aðgerðir til að bæta kynheilsu.
Ég opnaði skýrsluna frá WHO og las fyrst kaflann um ofbeldi gegn vændiskonum og öðru fólki í kynlífsþjónustu. Þetta er aðeins lítil klausa og hún hljóðar svo:
Sexual violence against sex workers
Whether trafficked or not, sex workers are at high risk for both physical and sexual violence, particularly where sex work is illegal (67). A survey of female sex workers in Leeds, England, and Glasgow and Edinburgh, Scotland, revealed that 30% had been slapped, punched or kicked by a client while working, 13% had been beaten, 11% had been raped and 22% had experienced an attempted rape (68). Only 34% of those who had suffered violence at the hands of a client reported it to police. A surveyof sex workers in Bangladesh revealed that 49% of the women had been raped and 59% beaten by police in the previous year; the men reported much lower levels of violence (69). In Ethiopia, a study of sex workers also found high rates of physical and sexual violence from clients, especially against the child sex workers (70).
Samkvæmt þessu verða um 11% vændiskvenna í breskum borgum fyrir nauðgun (ekki er ótvírætt hvort er einungis átt við naugðun í starfi og hvort kynlífsþrælar eru meðtaldir en það er heldur ekki víst að fjöldi þeirra sé nógu mikill til að hafa marktæk áhrif á niðurstöðuna.) Séu nauðganatilraunir teknar með bætast 22% við. Þá aðferð notar rannsóknarkonan í svörum sínum á þræðinum en henni hefur sennilega ekki dottið í hug sá möguleiki að sama kona hafi bæði orðið fyrir nauðgun og í einhverju öðru tilviki tilraun til nauðgunar, það er því ekki gefið að sé einfaldlega hægt að leggja þessar tölur saman. Ef við notum sömu aðferð (þ.e. að leggja bara saman) til að túlka rannsókn Velferðarráðuneytisins á ofbeldi gegn konum, komumst við að þeirri niðurstöðu að 37,6% íslenskra kvenna hafi orðið fyrir kynferðisofbeldi í einhverri mynd frá 16 ára aldri (um 7% hafa orðið fyrir nauðgun.)
En gott og vel, höfum bara vaðið fyrir neðan okkur og sláum því föstu að 33% frjálsra vændiskvenna hafi orðið fyrir kynferðisofbeldi af einhverju tagi. Nú efast ég um að talan 33% komi oft upp í hugann þegar fólk heyrir orðið 'flestir'. Því síður 11%. Engu að síður heldur manneskja sem vísar í þessa heimild því fram að flestar vændiskonur verði fyrir nauðgun. Einnig er umhugsunarvert að sú aðferð sem hún notar, að leggja saman án þess að spyrja hvort þessir tveir flokkar kynferðisofbeldis skarist, myndi leiða okkur að þeirri niðurstöðu að það sé varla hættuminna fyrir konu (óháð kynhegðun) að búa á Íslandi, en að starfa sem hóra í Bretlandi. Ég hefði sennilega ekki nennt að skrifa langloku um fleipur 'bara einhverrar' konu en þessi kona vill vera tekin alvarlega sem vísindamaður og fólk hefur tilhneigingu til að taka mark á vísindamönnum.
Þegar ég benti blessaðri konunni á að hún væri nú ekki alveg sjálfri sér samkvæm þegar hún héldi því fram að flestum vændiskonum væri nauðgað en vísaði svo á heimildir sem segðu 11%, benti hún á móti á að skýrslan segir líka að 70% kynlífsþjóna í Eþíópíu verði fyrir ofbeldi. Þar er reyndar átt við allt ofbeldi og sérstaklega talað um að hlutfallið sé hátt meðal vændisbarna. (Afsakið en ég hélt að barnavændi væri í eðli sínu ofbeldi, ég veit ekki hvernig WHO reiknar þetta en ég hefði haldið að talan 100% ætti við um börn.) Rannsóknarkonan virðist semsé leggja nauðungarvændi og barnanauðganir í Eþíópíu að jöfnu við það að fullorðin kona glenni sig á Goldfinger.
Annað sem mér finnst athyglisvert við þessa litlu grein í skýrslu WHO, er að samkvæmt henni er hættan á því að vændisfólk verði fyrir ofbeldi meiri þar sem vændi er ólöglegt. Nú liggur ekki fyrir hvort ólögleg vændiskaup hafa einhver önnur áhrif en ólögleg vændissala. Spyrja má hvort aukin hætta á ofbeldi standi í sambandi við minni möguleika vændiskvenna á að starfa sjálfstætt en með sænsku aðferðinni hefur innflytjendum verið gert nánast ómögulegt að stunda kynlífsþjónustu án milligöngumanns eða 'verndara'. Ég heyri því iðulega haldið fram að sænska módelið þjóni þeim tilgangi að vernda vændiskonur (sem kæra sig ekki um þessháttar vernd) en ekki hef ég séð neina vísun til rannsóknar sem bendir til þess að þeir viðskiptamenn sem eru tilbúnir til að brjóta lög, séu öðrum ólíklegri til að beita ofbeldi. Það er því athyglisvert að því fólki sem er svona umhugað um verndun vændiskvenna finnist engin ástæða til að kanna hvort lögin sem þau hafa knúið í gegn bjóði upp á meira ofbeldi.
Ég skoðaði einnig tillögur PAHO og WHO um leiðir til bættrar kynheilsu. Ég hef ekki lesið skjalið frá orði til orðs. Ég skannaði það og í fljótu bragði sé ég ekkert sem rennir stoðum undir þá kenningu að flestum vændiskonum sé nauðgað að 90% þeirra séu fíklar eða að stór meirihluti þeirra hafi orðið fyrir kynferðsofbeldi í æsku.
Það er gott og nauðsynlegt að almenningur sé meðvitaður um skuggahliðar klám- og kynlífsiðnaðarins. Það er gott að fólk sé meðvitað um að kynferðisofbeldi og eiginkvennabarsmíðar eiga sér stað og að sem flestir sjái sér skylt að sporna gegn því. Við eigum feministum mikið að þakka og ég vil ekki sjá samfélag án feministahreyfinar. En næst þegar þú heyrir manneskju sem kallar sig feminista halda því fram að 'rannsóknir sýni' þetta eða hitt eða að 'flestar' konur verði fyrir tilteknu óréttlæti, hafði þá í huga að rannsóknirnar eru stundum ekki til, stundum ófaglega unnar og sýna stundum eitthvað allt annað en það sem haldið er fram. Spurðu um gögnin og kynntu þér þau áður en þú leggur trúnað á að sambúð við íslenskan karlmann sé erlendri konu að öllum líkindum stórhættuleg eða að allar konur í kynlífsiðnaði séu fórnarlömb og þær sem óska þess að vera látnar í friði séu bara haldnar Stokkhólmsheilkenninu. Hafðu líka í huga að 'flestir' getur í sumum tilvikum þýtt 11%, jafnvel hjá fólki sem telur sig vera vísindamenn.
Eitt að lokum, því í hvert sinn sem ég tjái mig um þöggun dræsunnar fæ ég þessa spurningu; myndirðu vilja að dóttir þín yrði mella? Þú sem spyrð, veltu því nú aðeins fyrir þér hvað hann afi þinn hefði sagt, ef hann hefði fyrir 30-40 árum verið spurður; vilt þú að sonur þinn verði hommi? Og ef hann hefði sagt nei, hefði hann þar með átt að viðurkenna viðleitni samfélagsins til að koma í veg fyrir kynhegðun sem honum fannst óþægilegt að setja í samband við sína nánustu?
er dæmi um það sem Ögmundur kallar hér því hljómfagra nafni "réttvísi" en jájá, flest okkar langar meira að hjálpa þeim réttlátu og göfugu en einhverjum skúrkum og hættan er sú að ef við slökum á kynþáttahyggjunni muni alvöru sakamenn slæðast með hælisleitendum sem eru okkur meira að skapi. Það er sá fórnarkostnaður sem við greiðum fyrir þá stefnu að láta meintan þolanda njóta vafans.