Hér segir frá hádramatískri ævi og ástum nornar, skálds og eilífðarblóms. Að gefnu tilefni skal tekið fram að það er einlæg sannfæring höfundar að góð saga sé ekki verri þótt hún sé login.
Eva: Ég held svei mér þá að ég sé að skipta um skoðun á þjóðaratkvæðagreiðslum. Kannski bara best að finna einhvern huggulegan einvald.
Hulla: Hvað nú?
Eva: 26% Íslendinga treysta íslenska hernum! 26%!
Hulla: Jæja já? Og er það eitthvað nýtt að fólk treysti fyrirbæri sem er ekki til?
Mér skilst að spurningin eigi við um heri almennt. Hvurslags fávitagangur er þetta eiginlega? Er t.d. reiknað með því að ef Svisslendingur treysti sínum her, treysti líka herjum Bandaríkjamanna og Japana?
Ég vaknaði í björtu. Hélt að væri komið langt fram á dag en klukkan var bara 7. Það birtir svona miklu fyrr í Aabenraa en i Ørsta.
Já, ég er semsagt komin heim. Allavega í bili. Festi ekki yndi í Noregi sem er þó vafalaust besta land í heimi ef maður á annaðborð flytur þangað af einberum áhuga.
Ég veit ekki hvað Bjartur gerir. Hann sagðist vera tilbúinn til að búa í strákofa í Afríku bara til að vera hjá mér en meinti víst að það væri þó háð því skilyrði að hann fengi fasta vinnu hjá öruggu fyrirtæki og launin færu ekki undir laun lærðra iðnaðarmanna í Noregi. Ég vil fá'ann svo ef þið vitið um svoleiðis díl í Danaveldi, með eða án strákofa, þá látið mig vita.
Jamm ég vil fá'ann en hvort ég þrái návist hans nógu heitt til að fórna heimilinu og flytja á stað sem býður ekki upp á neitt af því sem skiptir mig máli, það á nú bara eftir að koma í ljós.
Ást er það að kjósa návist einhvers, hvorki meira né minna. Það getur verið eigingjörn og óþroskuð ást og stundum er manni betur borgið með einhverjum sem getur alveg hugsað sér að lifa án manns en það er þetta eina atriði sem skert úr um það hvort fólki er alvara. Sá sem kýs ekki návist þína ofar öllu öðru elskar þig ekki, hversu góður og tillitssamur sem hann er að öðru leyti, svo einfalt er það.
Eða það hélt ég allavega.
Kýs ég návist hans? Fokk já! En ekki ofar öllu öðru. Ég gæti alveg hangið í Noregi fram í ágúst en ég sé bara ekkert sem bendir til þess að það verði eitthvað auðveldara fyrir smið að fá góða vinnu í Danmörku þá. Sem þýðir að til að vera með Bjarti þarf ég að sætta mig við langtíma búsetu í Noregi.
Mér datt í hug að kúga hann til að koma með mér heim. Ég hefði sennilega alveg getað það. Það er auðvelt að brjóta ástfangið fólk niður og hann hefði sennilega hlýtt ef ég hefði orðið brjáluð eða grenjað eða hótað að drepa mig. Ég bara vil ekki svoleiðis samband.
Það er alveg hugsanlegt að ég verði jákvæðari gagnvart Noregi þegar ég er búin að horfast almennilega í augu við það sem mig grunar, að eina leiðin til að vera með Bjarti sé sú að flytja þangað. Ég vona samt að aðskilnaðurinn verði til þess að hann skoði möguleikann á að koma til mín. Og hvað er þetta annað en lágkúruleg valdabarátta? Mig vantar almennilega þýðingu á orðinu manipulation. Stjórnsemi er afleit þýðing. Að 'manipulera' einhvern merkir að beita lúmskum, sálrænum aðferðum til að stjórna öðrum. Það ku vera árangursríkara en hreinskiptið ofbeldi en ég er ekki viss um að mér geðjist það neitt betur. Þar sem ég kann ekkert íslenskt orð sem lýsir þessu, finnst klúðurslegt að nota heila setningu og enska orðið fellur illa að íslenskunni, ætla ég að nota sögnina að plata þar til ég sé betri tillögu.
Ég býst við að allir plati einhvern einhverntíma en sennilega er það oftast ómeðvitað. Það var ekki úthugsað plott hjá Bjarti að flytja fyrst og spyrja svo. Hann er heldur ekki meðvitað að reyna að plata mig þegar hann segist vera tilbúinn til að fara til Danmerkur næsta haust. Hann veit samt að það eru meiri líkur á að ég skipti um skoðun en að atvinnuumhverfið í Danmörku gerbreytist á nokkrum mánuðum og vonar líklega í hjarta sér að ég sætti mig við skynsamlegri kost.
Það er hinsvegar úthugsað plott hjá mér að fara heim og vona að hann elti mig. Engin ómeðvituð ósk heldur er ég í rauninni að reyna að plata Bjart til að gera það sem ég vil. Og er nógu sýkt af tvískinnungi til að finnast ég ögn skárri manneskja en ef ég hefði sett honum afarkosti eða frekjast þar til hann léti undan.
Er ég sátt við sjálfa mig? Nei, eiginlega ekki. Þetta er ekki gróft ofbeldi en ofbeldi samt og það er ekkert ásættanlegt. En ég yrði heldur ekkert sátt við að láta plata mig til að flytja til Noregs. Þótt það hafi verið ómeðvitað plat hjá manni sem hefur það ekki í sér að kúga neinn. Mig er farið að gruna að ofbeldislaus ástarsambönd séu ekki til.
Hvenær elskar maður mann og hvenær elskar maður ekki mann? Þegar maður er tilbúinn til að láta hann plata sig eða þegar maður er tilbúinn til að plata hann? Þegar allt kemur til alls snýst það ekki bara um að kjósa návist einhvers heldur um það hverju maður vill fórna fyrir þá návist.
Það er með öllu óþolandi að opinberir starfsmenn komist upp með að vinna ekki nema 35% þess tíma sem þeim fá greiddan.
Hvað er þetta fólk eiginlega að gera í vinnunni? Af hverju þurfa íslenskir kennarar svona langan tíma í undirbúning og yfirferð miðað við hin OECD ríkin? Af hverju fer meiri tími í foreldrafundi, agamál og eineltismál hjá íslenskum kennurum en kennurum í samanburðarlöndunum?
Reyndar er kennsluhlutfall íslenskra kennara ekkert lægra en í samanburðarlöndunum. Samkvæmt skýrslunni sem Halldór túlkar á þennan athyglisverða veg eru Íslendingar á ósköp svipuðu róli og hinar Norðurlandaþjóðirnar og reyndar fyrir miðju ef öll rannsóknarlöndin eru skoðuð. Ef við hinsvegar reiknum út frá meðaltali, eins og Halldór gerir, sjáum við að kennsluhlutfall íslenskra kennara er undir meðaltali OECD ríkjanna. Ekki undir meðaltali annarra OECD ríkja eins og kemur fram á netsíðu Vísis, heldur undir meðaltalinu þegar öll ríkin eru lögð saman.
Ef við skoðum myndina nánar sjáum við að þrjú lönd, Nýja Sjáland, Mexíkó og Bandaríkin, skera sig úr. Þar eru kenndar stundir miklu fleiri en algengast er og þessi fáu ríki skekkja þannig myndina.
Nú eru Íslendingar vanastir því að bera sig saman við aðrar Norðurlandaþjóðir í menntamálum og því ætti yfirhöfuð ekki að vera nein þörf á þessari umræðu um það hvað íslenskir kennarar séu illa nýttir. Sú umræða er nú samt í gangi og spurningin um það hversvegna bandarískir kennarar kenni svona miklu meira en kollegar þeirra á Norðurlöndum er vissulega áhugaverð.
Ég hef aldrei komið til Bandaríkjanna og þekki þau aðeins í gegnum fjölmiðla. Ég get ekkert fullyrt um orsakirnar en þegar ég velti fyrir mér skýringum á því hversvegna er hægt að hafa bandaríska kennara svona mikið í beinni kennslu, koma eftirfarandi spurningar upp í hugann:
-Getur verið að bekkir séu stærri?
-Eru fötluð börn og börn með sérstök vandamál höfð í sérbekkjum?
-Er samstarf við heimilin minna?
-Getur verið að sumarfrí Bandaríkjamanna sé að jafnaði mun styttra en gengur og gerist á Norðurlöndum og kenndar stundir segi því ekki alla söguna um kennsluhlutfall?
-Eru refsingar notaðar frjálslega í stað þess að verja endalausum tíma til samráðs vegna agamála?
-Er algengara að bandarísk börn flosni upp úr skóla?
-Kemur nokkuð hátt hlutfall bandarískra skólabarna illa menntað út úr skóla, þrátt fyrir hið háa kennsluhlutfall?
-20% fullorðinna Bandaríkjamanna eru ólæs. 20% geta ekki bent á Bandaríkin á landakorti. Getur verið að í þeim löndum þar sem kennarar undirbúa kennslu og verja tíma til að fara yfir verkefni, sé hlutfall þeirra sem ekki hafa þessa lágmarksþekkingu lægra?
-Getur kannski verið að skýringin á því hversvegna bandarískir kennarar komast yfir að kenna svona mikið, sé önnur en sú að kraftar kennara séu svo vel nýttir?
Það er nefnilega nákvæmlega þessvegna sem aðgerðarsinnar verða fyrir pólitískum ofsóknum. Þeir hafa raunveruleg áhrif.
Það er þessvegna sem yfirvöld vilja að við höldum áfram að mótmæla kurteislega, með ljóðalestri og spjaldaburði. Af því að það er hægt að hundsa það. Það er ekki hægt að hundsa beinar aðgerðir. Beinar aðgerðir leiða til breytinga. Í alvöru.
Af öllum vondum rökum fyrir því að almenningur borgi icesaveskaðann eru þau verstu: af því það er svo leiðinlegt að hafa þetta hangandi yfir sér.
Dag nokkurn bankar Jón stóri upp á hjá pabba þínum til að innheimta skuld. Ríki frændi þinn sveik sko peninga út úr saklausu fólki og getur ekki endurgreitt þá. Ríki frændi er nefnilega ekkert ríkur, heldur bara sukkari með stórmennskuæði, búinn að kaupa dóp fyrir helminginn og fela restina. Jóni stóra er sama hvaðan gott kemur og krefst þess nú að fjölskyldan greiði þýfið. Enginn í fjölskyldunni hefur gengið í ábyrgð fyrir frænda en pabbi hefur alltaf verið frekar meðvirkur með stóra bróður sínum og vill endilega bjarga heiðri fjölskyldunnar. Hann lofar því fyrir þína hönd og hinna systkinanna að þið greiðið skuldina. Ber þér skylda til að borga eða ekki?
Nei auðvitað ekki. Þú segir Jóni stóra að frændi hafi framið lögbrot án þinnar vitundar og að það eigi að meðhöndla sem hvert annað sakamál. Hugsanlega býrðu við hræðilegt dómskerfi þar sem Jón stóri stjórnar í gegnum vini sína. Hugsanlega er ódýara fyrir þig að semja við Jón stóra en að láta reyna á réttlætið fyrir dómstólum. En þú borgar ekki af því að þér beri skylda til þess. Þú borgar heldur ekki bara til að losna við hann.
Ég skil þá sem vilja borga icesave af því að þeir óttast að tapa málinu fyrir dómstólum. Það er aldrei hægt að reikna með því að réttarkerfið sé réttlátt og stundum er ekki áhættunnar virði að standa fast á sínu í nafni stolts og réttlætis. En að borga af því að maður nenni ekki að standa í veseni. Það er ekki í lagi. Því síður er í lagi hneppa afkomendur sína í skuldafjötra, af því að maður nennir ekki að lesa um sama hundleiðinlega málið í fjölmiðlum ár eftir ár.
Ég er ekkert 'forundrandi' þótt fólk sem fyrir nokkrum mánuðum vildi helst þjóðaratkvæðagreiðslur um sem flest mál, ásaki forsetann nú um 'einræðistilburði'. Þegar allt kemur til alls er fólk fífl og það er nú það sem menn óttast. Lýðræðið er hættulegt þar sem lýðurinn samanstendur af fíflum.
Þegar ég, sem venjulegt fífl, fylli út kjörseðil, þá hugsa ég ekki sem svo: Ja, ég er nú svo mikið fífl að það er best að ég velji mér viturra fólk til að ákveða hvað mér er fyrir bestu. Það sem ég hugsa þegar ég fylli út kjörseðil er: það er best að ég velji þetta fólk, af því að skoðanir okkar á mikilvægum málum fara saman. Við kjósum semsagt fulltrúa sem eru álíka mikil fífl og við sjálf og ef einhver efast um það, bendi ég viðkomandi á að líta aðeins yfir þingheim og athuga hvort hann sér ekki eitthvert fífl á meðal þingmanna.
Ef við treystum ekki almenningi til að greiða atkvæði um mál sem snerta þjóðina alla, þá er heldur ekkert vit í því að leyfa þessum fíflum að velja fulltrúa á Alþingi. Á meðan meðalgreind er ekki nema 100 (og reynið bara að breyta því) þá muuuuuun lýðræðið bera þess merki. Við skulum því annaðhvort sætta okkur við það að fórnarkostnaður lýðræðisins er sá að ýmsar heimskulegar ákvarðanir eru teknar, eða þá að hætta þessari lýðræðishræsni og koma á almennilegu einræði.
Tilgangur lýðræðis er ekki sá að finna gáfulegustu útkomuna í öllum málum, heldur sá að tryggja að sem flestar skoðanir fái vægi. Lýðræðissinnar hlusta á fíflið í næsta húsi vegna þess að þeir vita að þeim sjálfum getur (í undantekningartilvikum) skjátlast. Lýðræðissinnnar trúa því að þótt þeir hafi oftast rétt fyrir sér, muni það til langs tíma skila okkur meiri velferð, frelsi og hamingju að leyfa fíflunum að vera með.
Mikið lifandi skelfing er ég nú fegin því að dómarar skuli hafa fengið launahækkun. Það er svo gífurlegt álag á dómskerfinu á þessum síðustu og verstu tímum. Og full þörf á siðvæðingu enda glæpirnir iðulega hinir ógeðfelldustu.
T.d. þessi klámdrykkur. Gvuð má vita hversu margar nauðganir hafa átt sér stað í kjölfarið á neyslu þessa ósóma.
Við skulum líka athuga það ef drykkurinn væri til sölu hjá ÁTVR, væri ríkið þar með að stuðla að nauðgunum. Þangað kemur nefnilega margt fólk sem er nýskriðið yfir tvítugt til þess að kaupa sér löglegt fíkniefni sem gæti ýtt undir klámsýkina í því og eins gott að vera þá ekki að glenna þessar eggjandi síderdósir framan í það.
Nei, það gengur ekki að ríkið taki þátt í því að spilla æskunni með klámfengnum drykkjarföngum. Og gott til þess að hugsa að þrátt fyrir niðurskurð í heilbrigðiskerfinu og skerta þjónustu leikskóla, skuli Íslendingar samt bera gæfu til að verja fé til jafn brýnna þjóðþrifaverka og að reka slík mál fyrir dómstólum.
Það er í lagi að nauðga pínulítið fyrst allir eru alltaf að því
40% þeirra sem kæra nauðgun, draga kæruna til baka og ef lögregla vill samt halda rannsókn, áfram, hafna samvinnu. Hvernig stendur á því að þetta hlutfall er svona hátt? Eða er þetta hlutfall ekki annars hátt? Hvert er hlutfall þeirra sem falla frá kæru eða neita samvinnu í öðrum ofbeldismálum? En í þjófnaða- og fjársvikamálum? Það er eiginlega ekki hægt að draga neinar ályktanir nema sjá slíkan samanburð.
Á meðan það liggur ekki fyrir, geng ég nú samt út frá því að 40% sé hátt hlutfall og ég velti fyrir mér hugsanlegum skýringum.
Getur verið að kona sem fær allsstaðar þau skilaboð að það þýði ekkert að standa í þessu, telji sig verr stadda með því að fá gerandann upp á móti sér? Kannski fjölskylduna eða vinahópinn líka, ef nauðgarinn er fjölskyldumeðlimur, vinur eða maki.
Getur verið að þótt lögreglan hafi [vonandi] aflagt þau vinnubrögð að yfirheyra þolandann um dræsulega hegðun sína, sem gæti hafa eggjað vesalings nauðgarann til verksins, sé ennþá eitthvað í framkomu löggunnar sem gefur ástæðu til að ætla að kæran verði ekki tekin alvarlega?
Getur verið að brotaþolar telji sig litla ástæðu hafa til að treysta réttarkerfi, þegar yfirmenn þess lýsa því yfir opinberlega að fórnarlömb nauðgara geti bara sjálfum sér um kennt?
Mér finnst ósennilegt að brotaþolar álíti nauðganir ekki nógu alvarlega glæpi til að nenna að standa í veseni vegna þeirra. Ég þekki aftur á móti dæmi þess að mál hafa ekki verið kærð af því að eina sönnunargagnið var frásögn þolandans sem dugar (eðlilega) ekki til sakfellingar. Án þess að fullyrða neitt, leyfi ég mér að setja fram þá tilgátu að þetta háa hlutfall brotaþola sem falla frá kæru, bendi fyrst og fremst til þess að sjaldgæft sé að kynferðisbrotamenn skilji eftir sig áverka eða önnur ummerki sem styðja frásögn þolandans. Séu semsagt hófsamir ofbeldismenn.
Réttarkerfið ræður ekki við hófsama ofbeldismenn. Nauðgarar sem velja sér fórnarlömb sem eru ófær um að verja sig, fólk sem stjórnar mökum sínum og börnum með ógnandi framkomu en beitir ekki hnefanum, löggur og fangaverðir sem pína fólk í járnum án þess að skilja eftir sig áverka, hópar sem beita sálrænu einelti sem erfitt er að færa sönnur á, allt er þetta fólk sem réttarkerfið ræður ekki við. Og ég held satt að segja að við getum ekki ætlast til þess. Eina leiðin sem ég hef heyrt um, til að fá hófsama ofbeldismenn dæmda, er öfug sönnunarbyrði og slíkt fyrirkomulag myndi leiða af sér mikinn aragrúa af hófsömum ofbeldismönnum. Fólki sem aldrei myndi meiða neinn, aðeins hóta því að bera röngum sökum hvern þann sem hegðaði sér ekki í samræmi við vilja þeirra.
Kannski er útilokað að uppræta hófstillt ofbeldi en það er hægt að draga úr því. Hófsamir ofbeldismenn þurfa ekki að óttast dómstóla en óttinn um fordæmingu samfélagsins hefur áreiðanlega áhrif. Allavega sýna hrottar fjölskyldu sinni yfirleitt skárri framkomu í návist annarra og börn sem leggja skólasystkini sín í einelti með dylgjum og augngotum, reyna oftast að leyna því fyrir fullorðnum. Fólk er ólíklegra til að sýna af sér hegðun sem samfélagið umber ekki, hvað sem réttarkerfinu líður.
Af einhverjum ástæðum hefur það tíðkast í baráttunni gegn kynbundnu ofbeldi að ýkja bæði tíðni ofbeldis og alvarleika afbrotanna. Ég held að það sé mjög vafasöm aðferð. Bæði vegna þess að hún dregur úr trúverðugleika þeirra sem standa í þessari baráttu en ekki síður af því að ef það er rétt að fjórða hver kona verði einhverntíma á ævinni fyrir kynferðisofbeldi (sennilega og vonandi stórlega ýkt tala sem með veikum rökum er orðin að viðteknum sannindum), þá er nú varla ástæða til að missa sig í dramakast þótt ágengur karlmaður reyni að komast ofan í brækurnar hjá manni. Þetta er eitthvað sem allir gera, er það ekki?
Nei, sem betur fer er það ekki eitthvað sem allir gera og við getum þakkað baráttu feminista það að óumbeðið káf er ekki lengur talin staðfesting á dræsulegum klæðaburði þolandans. En á sama tíma vinna feministar gegn sinni eigin baráttu með ýkjum sem eru ekki bara óþarfar heldur líka til þess fallnar að normailsera ofbeldi.
Flestir leitast við að hegða sér þannig að öðrum líki. Sjálfsmynd okkar byggist að verulegu leyti á samanburði við aðra og það hvernig aðrir sjá okkur og hugmyndin svona gerir maður ekki er örugglega margfalt sterkari hemill en boð og bönn. Við getum skellt mörgum skuldum á réttarkerfið en eina leiðin til að draga úr hófstilltu ofbeldi er að innræta ungu fólki viðhorfið svona bara gerir maður ekki. Innleiða þá skoðun að ofbeldi sé andstyggilegt, óeðlilegt og að það heyri til undantekninga. Að þeir sem beita ofbeldi séu frávik. Að það að gera þarfir sínar á meðvitunarlausri stúlku eða neita að rjúfa samfarir sé hreint ekki eitthvað sem 'allir gera' heldur þvert á móti. Að notkun nauðgunarlyfja sé ekki prakkarastrik heldur glæpur sem aðeins hinir mestu aumingjar láti sér detta í hug. Ég held að tilhneigingin til að ýkja tíðni kynferðisglæpa og annars ofbeldis vinni beint gegn þeirri viðleitni.
Ég legg það ekki að jöfnu að stjaka við konunni sinni á fylliríi og að drepa hana með keðjusög að vel ígrunduðu máli. En smávegis ofbeldi er nú samt ofbeldi og við vitum ekkert hvert mörk hófsamra ofbeldismanna geta teygst ef þeir verða nógu reiðir. Þessvegna myndi ég ekki gefa nokkrum manni fleiri en eitt tækifæri til að lemja mig. Jafnvel þótt hann hefði bara danglað aðeins í mig með borðtuskunni, tæki ég því sem hættumerki og færi, ekki viku síðar heldur sama dag.
Ég legg fasistatilhneigingar íslenskra yfirvalda heldur ekki að jöfnu við Mussolíni og ég viðurkenni fúslega að íslenskir lögregluþjónar eru upp til hópa fremur hófsamir ofbeldismenn. (Það voru áreiðanlega ekki mjög margir sem komu að meint sjálfsmorði í fangaklefa í júní 2009.)
En fasismi er samt fasismi. Jafnvel þótt það sé ósköp hófsamur fasismi sem birtist í heimildum til að njósna um fólk sem ekki liggur undir grun um refsiverðan verknað.
Ég þekki konu sem hélt að hún væri að verða geðveik. Hún gat ekki sett óhreinar nærbuxur í taukörfuna, heldur þvoði þær í höndunum jafnóðum og það er bara frekar bilað. Á endanum tók hún sér tak og komst yfir þetta því hún vildi ekki láta gamalt áfall stjórna lífi sínu.
Áfallið var ekki neinn stórviðburður. Ekki nauðgun eða náttúruhamfarir. Hún tók upp þessa geðveikislegu hegðun eftir að lögreglan gerði húsleit heima hjá henni. Hún var í kunningsskap við mann sem var grunaður um refsivert athæfi og þar sem hann hélt sig mikið heima hjá henni, þótti viðeigandi að rjúfa friðhelgi heimils hennar.
Henni brá þegar þeir bönkuðu upp á en kyngdi og hugsaði, hvað er það versta sem getur gerst? Komst að þeirri niðurstöðu að í versta falli myndu nágrannarnir slúðra um hana. Hún tók innrásinni af stillingu. Sá sem hefur ekkert að fela, þarf heldur ekkert að óttast, eða hvað?
Þeir fundu ekkert grunsamlegt. Gengu m.a.s. vel um og sýndu henni meiri tillitssemi en hún hafði átt von á. Samt sem áður var hugsanlegur kjaftagangur nágrannanna ekki það versta. Það versta var þegar þeir fóru inn á baðherbergið þar sem blóðugar nærbuxur lágu efst í taukörfunni hennar.
Hún hafði ekkert að fela. Ef einhver hefði spurt hana hvort hún hefði reglulegar blæðingar, hefði hún sennilega viðurkennt það kinnroðalaust. Enda ekkert til að skammast sín fyrir. Samt þótti henni þetta svo niðurlægjandi reynsla að næstu mánuði gat hún ekki hugsað sér að taka áhættu á því að hafa óhreinar brækur til sýnis ef hún yrði fyrir annarri innrás.
Persónunjósnir hafa alltaf verið stundaðar á Íslandi. Þær hafa bara ekki verið löglegar. Það eina sem mun breytast við forvirkar rannsóknarheimildir er að tilefnislaus innrás yfirvalda í einkalíf þitt verður viðurkennd sem eðlileg hegðun og þ.a.l. stunduð í mun meira mæli en áður. Rétturinn til einkalífs verður ekki lengur talinn heilagur.
Ég hef engar áhyggjur því ég hef ekkert að fela, segir einhver. Jæja gæskur, ekki rengi ég þig. En ef þú ert einn þeirra sem hefur ekkert að fela, viltu þá taka þér 5 mínútur í að fara í gegnum skjölin í tölvunni þinni. Ég er viss um að þú hefur ekkert að fela. Ekkert barnaklám eða upplýsingar um stórfelldan fjárdrátt. En hvernig eru myndirnar sem voru teknar um jólin? Þessar sem þú settir ekki á facebook. Áttu mynd af þér sauðdrukknum að troða þig út af marengstertu? Já, er semsagt góð ástæða fyrir því að hún er ekki á fb? Hvað með ofurvæmna ástarljóðið sem þú skrifaðir fyrir 5 árum en hættir við að senda á ljóð.is af því að þú sást sjálfur að það færi enn verr með brostna hjartað þitt að opinbera þetta eymdarrunk? En tölvupósturinn þinn? Geymirðu enn uppkastið af bréfinu, þar sem þú jóst svívirðingum yfir leikskólakennarann þegar barnið þitt kom heim í sokkum af einhverju öðru barni? Hættir svo við að senda þegar þú áttaðir þig á því að sennilega stafaði þessi ofsareiði nú frekar af því að yfirmaðurinn gaf í skyn að þeir sem væru ósammála honum gætu farið að skoða rétt sinn til atvinnuleysisbóta.
Kíktu líka aðeins í skápana hjá þér. Af hverju er boxið með viagratöflunum á bak við sárabindapakkann innst í skápnum? Hefur þú eitthvað að fela? Eða finnst þér bara óþægilegt að óviðkomandi séu með nefið í þínum baðskápum? Eru 15 pakkar af kókosbollum í eldhússkápnum? Það er ekkert ólöglegt að safna kókosbollum en þú segir nú samt ekkert hverjum sem er að þú hafir dottið í kókosbollur þegar þú hættir að reykja.
Hvað með bókhaldsmöppuna? Ertu að reyna að fela kreditkortaútskriftina eða er ástæðan fyrir því að hún liggur ekki á stofuborðinu við hliðina á Gestgjafanum sú að þér finnst öðrum ekkert koma það við hvað þú eyddir miklum peningum í ríkinu í síðasta mánuði? Þótt það sé löglegt. Finnst þér kannski að öðrum komi það heldur ekki við þótt þú hafir eytt andvirði þessa ógreidda rafmagnsreiknings í afmælisgjöf handa barninu þínu?
Ástæðan fyrir því að yfirvöld mega ekki valsa um á heimili þínu, gramsa í eigum þínum, elta þig og lesa tölvupóstinn þinn, er ekki sú að lögin vilji tryggja glæpamönnum kjöraðstæður til að fela eitthvað. Ástæðan er sú að mannskepnan þarfnast þess að eiga ómerkileg leyndarmál. Maðurinn þarf á því að halda að líta út fyrir að vera betri, sterkari, heilsteypari, hreinni og fallegri en hann raunverulega er. Það þarf traust til að sýna sitt rétta andlit. Slíkt traust sýnir maður þeim sem þekkja mann og elska. Það er fólkið sem við treystum sem við deilum með skápum, tölvum og óhreinatauskörfum. Sem við deilum með einkalífi okkar, því sem við að hluta til felum fyrir umheiminum. Ekki af því að einkalíf okkar sé ólöglegt, heldur af því að það er viðkvæmt. Af því að vitneskja óviðkomandi fólks getur sært okkur og skaðað sjálfsmynd okkar, jafnvel ímynd okkar út á við.
Forvirkar rannsóknarheimilidir merkja ekki bara að unnt verði að afstýra afbrotum (og reyndar höfum ekki hugmynd um hversu mörgum afbrotum slíkar heimildir hafa afstýrt). Þær merkja líka að ekkert okkar getur lengur gengið út frá því að við eigum í raun einkalíf.
Forvirkar rannsóknarheimildir merkja, að ef þér finnst tilhugsunin um að fólk sem þú treystir ekki, sjái óhreinu nærbuxurnar þínar svo óþægileg að þú þværð þær í höndunum í stað þess að setja þær í óhreina tauið, þá er það ekki vísbending um að þú sért geðveikur heldur að þú búir í lögregluríki.
-Þú mátt það ekki, sagði kóngurinn.
-Nei, það máttu ekki, át drottningin upp eftir honum.
-Það er hættulegt fyrir ungar prinsessur, sagði kóngurinn
-Já, það er nefnilega stórhættulegt, sagði drottningin.
En mærin kærði sig kollótta og gerði það samt.
Hún hafði verið þæg, lítil telpa en nú var hún orðin býsna stór og var búin að átta sig á því að sumt sem foreldarar hennar töldu hættulegt ungum stúlkum, var í raun ekkert sérlega líklegt til að skaða hana. Hún hafði ekki ennþá rekið fingurinn í heilann við að bora í nefið og þó gerði hún það oft, hún lét bara ekki aðra sjá það. Fingur hennar höfðu ekki stirðnað og orðið líkastir eldspýtum þótt hún vanrækti píanóæfingarnar og hefði ekki saumað eitt spor í heila 9 daga á meðan drottningin var á ferðalagi til að bæta ímynd lands og þjóðar í nágrannaríkjunum. Sjón hennar hafði heldur ekki hrakað þótt hún sofnaði ekki með hendurnar ofan á sænginni og hún hafði ekki fengið garnaflækju af því að þiggja trjákvoðu af hirðmeyjunum. Hún hafði m.a.s. drukkið sig ölvaða af kirsiberjavíni með hinum hjárænulega syni ekilsins, og það hafði ekki orðið til þess að hún fengi svartagallseitrun eða ældi innyflum og hafði hún þó ælt heilan helling, aðallega gulu galli en ekki einum dropa af svörtu. Reyndar höfðu foreldrar hennar ekki komist að því, því ekillinn sem óttaðist að missa vinnuna, hafði borið hana upp til dyngju sinnar og elskulega, gamla fóstran hennar, sem þvoði æluna út fötum hennar, sagði konugnum að hún væri með magapest. Svo snupraði hún stúlkuna og hótaði henni skammarkróknum og vendinum ef hún fyndi hana í sama ástandi aftur. Sonur ekilsins hafði reyndar forðast hana síðan en alvarlegri höfðu afleiðingarnar af þessu fylliríi ekki orðið.
Í dag fer ég upp í turninn hugsaði stúlkan, þrátt fyrir að konungurinn væri margbúinn að banna það og ekki dró bergmál drottningarinnar úr henni heldur. Þetta var fyrsti dagur sumars og það var kátt í höllinni, því drottningin taldi að ánægt hirðfólk sýndi henni meiri hollustu. Hirðin var því að skemmta sér í annarri álmu að undanskildum tveimur kerlingum, ráðskonunni og fóstru prinsessunnar sem báðar höfðust við í álmu konungsfjölskyldunnar. Kóngurinn var á ríkisráðsfundi, því óvinaþjóðir láta tyllidaga ekkert trufla hernaðaráform sín. Drottningin þurfti að láta sjá sig á einhverri góðgerðarsamkomu, enda miklu ódýrara fyrir konungsríkið að stinga nokkrum krónum í ölmususjóð kirkjunnar en að halda eymingjum uppi. Kerlingarnar tvær yrðu ekki vandamál. Fóstra hennar afgömul var orðin svo mikið hró að hún svaf stóran hluta eftirmiðdagsins og ráðskonan var utan við sig og skildi lyklahringinn iðulega eftir á glámbekk. Hún gat auðveldlega sloppið fram hjá þessum tveimur kerlingum en hugsanlega fengi hún aldrei slíkt tækifæri framar.
Á meðan fóstra henna blundaði, narraði hún ráðskonuna til að setja upp nýja svuntu ’í tilefni sumarsins’ og tókst þannig að fá hana til að leggja lyklahringinn frá sér. Hún þekkti þann rétta og náði honum af hringnum á meðan ráðskonan dáðist að nýju svuntunni. Hún hafði eiginlega ætlað að geyma nýju svuntuna fram að Jónsmessu en eins og telpan sagði var engan veginn hægt að útiloka að hún yrði þá dauð eða stríð skollið á og lítið um hátíðahöld, svo hún lét til leiðast. Stúlkan hældi svuntunni á hvert reipi en sagðist svo ætla að ganga til dyngju sinnar og sinna hannyrðum. Það taldi ráðskonan þroskamerki en hún hafði allt eins reiknað með að þurfa að reka hana til þess, enda varla hægt að leggja það á fóstruna lengur að halda þessum letihaug að verki.
En dóttir konungsins settist ekki við sauma. Þess í stað læddist hún hringstigann, upp í hæsta turn hallarinnar, sem af ástæðum sem hún hafði aldrei fengið skýringu á, var henni forboðinn með öllu. Hún hafði beðið þessa dags með óþreyju og líklega búist við að finna dularfullt leyndarmál. Hugsanlega hryllilegt líka. En það var ekkert áhugavert í þessum turnherbergjum, aðallega gömul húsgögn og annað drasl, þakið kóngulóarvef og ryki. Hún var vonsvikin. Það var ekki fyrr en hún kom upp á efsta stigapallinn sem hún kom loks að læstri hurð og ekki nóg með að hurðin væri læst, heldur barst taktfast hljóð að innan. Hjarta hennar tók aukaslag og hún beygði sig niður að skráargatinu og gægðist inn.
Hún sá hjól snúast. Líklega rokkur hugsaði hún en þessháttar tól hafði hún aðeins séð á myndum. Hún vissi að rokkar voru stórhættulegir. Maður gat stungið sig á snældunni og fengið blóðeitrun. Það gat leitt til dauða, eða allavega langvarandi dásvefns. Já, spunarokkar voru sannarlega viðsjárverðir fyrir ungar prinsessur en hún kunni vel við hið viðsjárverða, svo hún stakk lyklinum í skrána og hélt niðrí sér andanum á meðan hún sneri honum.
Hurðin hrökk upp með lágum smelli. Fyrir innan sat kerling og steig rokk. Ullarkambar lágu í körfu við hlið hennar og upp við vegginn gegnt glugganum stóð vefstóll. Gamla konan leit ekki upp en bauð samt góðan daginn, rétt eins og dóttir konungshjónanna væri daglegur gestur í kytru hennar.
Stúlkan horfði á hana um stund og hún var heilluð. Henni þótti eitthvað svo hrífandi við að sjá hjólið snúast og hvíta ullina verða að grönnum þræði. Henni fannst snúðurinn og snældan minna á dansandi brúðhjón og sólin skein inn um gluggann og baðaði þau geislum sínum.
-Er þetta erfitt? spurði stúlkan loks.
-Nei, ekki beint erfitt. Þetta getur orðið þreytandi og það er svekkjandi ef manni verður það á toga of fast og slíta þráðinn. Það tefur mann nefnilega. En erfitt, nei, það get ég ekki sagt.
-En þetta er hættulegt, er það ekki?
-Nei, svaraði sú gamla og hló við. Ekki nema þú teljir það ógurlega áhættu að ákveða sjálf hvernig klæðið í kjólana þína verður útlits og viðkomu.
-Getur maður ráðið því? spurði stúlkan forviða.
-Að því marki sem maður hefur rétt hráefni og rétt verkfæri, já. Það eiga ekki allar stúlkur kost á að þínum aðstæðum en ef þú ert með góða ull, er þykkt og áferð klæðisins undir því komin hvernig hún er unnin. Hvernig ullin er kembd, hvernig rokkurinn er stiginn og vefurinn sleginn. Og svo geturðu litað klæðið með þeim jurtum sem þér sjálfri líst best.
Enda þótt prinsessan ætti fleiri og fegurri kjóla en nokkur önnur stúlka í ríkinu, þótti henni það svo heillandi hugmynd að geta stjórnað því sjálf hvernig klæði hún fengi í kjólinn sinn, að hún bað um að fá að reyna. Hún settist við rokkinn og nei það var satt, það var ekki rassgat erfitt og hún stakk sig ekkert á snældunni.
Hún ákvað að ná tökum á listinni að spinna en til að fá frið til þess, þurfti hún að forðast vökul augu foreldra sinna og hirðarinnar og það er nú ekki alltaf kátt í höllinni. Lausina á því vandamáli fékk hún einnig hjá spunakonunni. Hún sagði henni að þyrnirósagerðið sem umlyki hallargarðinn væri til margra hluta nytsamlegt. Þyrnarnir innihéldu dálítið af sljóvgandi efnum og með því að sjóða af þeim seyði, mætti auðveldlega svæfa alla hirðina. Og prinsessan klippti rósir til að skreyta dyngju sína, því prinsessur mega gjarnan tína blóm, en þyrnana geymdi hún og laumaði þeim út í súpuna.
Hirðin varð sljó og löt. Varðmenn sofnuðu á vaktinni, píanókennarinn hætti að halda henni að æfingum og fóstran hennar gamla varð hálf rænulaus, jafnvel þann tíma sem hún á annað borð vakti. Drottningin tók upp á því að sofa til hádegis og kóngurinn hékk tímunum saman yfir skák og hafði engar áhyggjur af dóttur sinni í allri þessari friðsemd sem ríkti í höllinni. En á meðan hirðin svaf, vandi stúlkan komur sínar upp í turninn. Hún náði fljótt tökum á spunanum og á örfáum vikum lærði hún einnig að kemba, vefa og sjóða lög af jurtum til að lita klæðið.
Fyrsti klæðisstranginn sem hún lauk við, var langt frá því að vera fullkominn. Það voru á honum hnökrar og liturinn var ójafn. Reyndar hafði saumakonan aldrei séð ljótara klæði notað í konunglegan kjól og spurði í hvaða fátækrahverfi hún hefði grafið þennan hrylling upp en prinsessunni var sama. Hún hafði sjálf spunnið ullina og ofið klæðið og vissi nú orðið að eina hættan sem í því fólst, var möguleikinn á því að einhver teldi útkomuna ekki hæfa prinsessu.
Hún klæddist kjól úr sínum eigin vefnaði þegar prinsinn kom til að biðja um hönd hennar. Þar sem garðyrkjumaðurinn hafði sofið lungann úr sumrinu var þyrnigerðið úr sér vaxið. Það hafði breitt úr sér og vafið sig utan um öll hlið inn í hallargarðinn, svo eina leiðin fyrir prinsinn til að komast að höllinni, var að höggva sér leið inn. Hann brá sverði sínu á loft og hjó rósagerðið á báða bóga svo rauð blómin féllu til jarðar. Úr fjarlægð var þetta tilkomumikil sjón, líkast því sem hann stæði í orystu á blóði drifinni jörð.
Að lokum taldi hann nóg höggvið. Hann settist á bak hesti sínum og reið inn um opið á blóðrauðu þyrnigerðinu. Hann rispaði sig á þyrnum og reif klæði sín og einn þyrnir stakkst í vörina á honum. Hann skeytti því engu því hann hafði náð markmiði sínu. Já, þarna fyrir innan þyrnigerðirð stóð höllin og þar lá prinsessan í dyngju sinni og beið hans, eða svo sagði sagan af hinni sofandi höll.
Það var enginn í höllinni með nægilegri rænu til að veita honum þær móttökur sem hann átti að venjast svo hann gekk óboðinn inn og leitaði að dyngju kóngsdótturinnar. Hann fann hana liggjandi í bælinu um miðjan dag, en hún svaf ekki, heldur lá hún þar fullklædd, og í þetta sinn allavega með hendurnar ofan á sænginni. Þrátt fyrir fegurð stúlkunnar brá prinsinum nokkuð í brún þegar hann sá á henni útganginn. Hún var í kjól úr mislitu klæði og hnökruðu og ekki að sjá að hún skammaðist sín hið minnsta. Hann gekk samt til hennar, tyllti sér á rúmstokkinn og þrýsti kossi á hönd hennar, eins og prinsum er tamt. Þá reis hún upp og bað hann að slíðra sverðið. Lagði svo varir sínar að vörum hans. Hann fann fyrir dálitlum sviða í vörinni þegar hún læsti tönnum sínum í enda þyrnisins og beit hann úr blóðríku holdinu. Hann fann sætt bragð af eigin blóði blandast ilmi stúlkunnar. Svo fann hann svefninn færast yfir sig.
Klæði hins unga konungssonar voru rifin en það gerði ekkert til. Nú þekkti hann konu sem kunni bæði að spinna og bíta honum svenþorn úr vör. Hann svaf lengi og á meðan hann svaf fór stúlkan upp í turnherbergið. Hún spann honum þráð, hún sló honum vef og að endingu safnaði hún saman rósunum sem hann hafði höggvið og litaði klæðið rósrautt. Og þar sem hún hafði þegar fengið tækifæri til að æfa sig, varð það hið fegursta klæði.
Í landamærabúðinni í Þýskalandi er hægt að fá 5 lítra kassa af rauðvíni á 40 kr danskar. Það er líka hægt að fá dýrt vín en þetta ódýrasta er allsekkert það versta sem býðst.
5 lítra kassinn endist mér í 5-6 vikur og þegar áfengisneyslan kostar tíkall á viku, fer maður að líta á áfengiskaup sem hluta af eðlilegum heimilsrekstri. Ég reiknaði ekkert með því að halda þessum drykkjuskap áfram hér í Noregi en við fórum í vínbúð í dag í fyrsta sinn á árinu og þótt ég vissi að verðlagið væri lítið skárra en á Íslandi, gekk hreinlega fram af mér. Ódýrasti 3ja lítra kassinn var á 269 kr. sem samsvarar 256 dönskum. Það var tegund sem kostar milli 50 og 60 kr í Þýskalandi.
Ég geri ekki kröfu um að geta drukkið rauðvín daglega og leit alltaf á áfengiskaup sem lúxus á meðan ég bjó á Íslandi. Ég vissi að rauðvín er töluvert dýrara í Noregi en Þýskalandi en eftir að hafa vanist öðru finnst mér áfengisokur ekkert eins sjálfsagt og áður. Mig langar að vita í hverju þessi hroðalegi verðmunur liggur. Og líka af hverju fólk sættir sig bara við hann.
Þá er fallinn dómur í nímenningamálinu. Sniðugur dómari Pétur. Dæmir ekki nógu svívirðilega til að von sé til þess að almenningur verði bandbrjálaður en þó þannig að nímenningarnir séu sekir. Um eitthvað. Nánar tiltekið 'brot gegn valdstjórninni.' Dómskerfið er ólíkindatól og maður átti svosem allt eins von á því að þau yrðu fundin sek um valdaránstilraun svo það liggur við að maður segi bara hjúkket! þótt auðvitað hefði maður helst viljað að þessu yrði bara vísað frá.
Það er hægt að taka hvaða atvik sem er og túlka það sem brot gegn valdstjórninni. Sjúkraliði með pappaspjald framdi brot gegn valdstjórninni með því að halda fram rétti sínum til að standa á almennri gagnstétt. ''Brot gegn valdstjórninni'' er í dag jafn sterk rök og ''það stendur í Biblíunni'' fyrir 200 árum. Og á þeim byggist dómurinn.
Að vissu leyti vorkenni ég dómaranum. Hann var í erfiðri aðstöðu. Ef hann hefði sýknað þau af öllum ákærum hefði hann sennilega verið lagður í einelti og eflaust hefði yfirvaldið (nei ég á ekki við Alþingi, heldur hið raunverulega pólitíska vald sem stjórnar Alþingi, dómskerfinu, bankakerfinu og fjölmiðlum) fundið einhverja leið til að refsa honum almennilega.
Því þetta mál snerist ekkert um valdarán, hryðjuverk eða mann sem beitti tönnunum þegar hann var tekinn kjálkataki. Það snerist um einmitt það sem þau voru dæmd fyrir 'brot gegn valdstjórninni'. Sem er nánar tiltekið hver sú hegðun sem fer í taugarnar á einhverju yfirvaldi.
Hvað er átt við með forvirkum rannsóknarheimildum?
Forvirkar rannsóknarheimildir merkja, að lögreglan getur fengið leyfi til að safna upplýsingum um þig og fylgjast með þér. Hin pottþéttu rök 'reynsla annarra þjóða' eiga sjálfsagt eftir að heilla sauðmúgann.
Hversu rúmar verða þessar heimilidir annars? Fáum við svör um það hvort forvirkar rannsóknarheimildir merki að lögreglan megi:
-hlera símann þinn?
-lesa tölvupóstinn þinn?
-fylgjast með ferðum þínum?
-fylgjast með gestakomum til þín?
-koma á þig staðsetningartæki?
-lesa sjúkraskýrslur þínar?
-kanna fjárhagsstöðu þína?
-skoða kortafærslur þínar?
-fylgjast með því hvaða netsíður þú heimsækir?
-taka fingraför þín enda þótt þú liggir ekki undir rökstuddum grun um eitt eða neitt?
Og hverjum má fylgjast með? Ekki þarf að liggja fyrir rökstuddur grunur. Merkir þetta þá að löggan megi fylgjast með þér:
-ef þú hefur einhverntíma komist í kast við lögin?
-ef vinir þínir eða fjölskylda hafa einhverntíma komist í kast við lögin?
-ef þú ert útlendingur?
-ef þú þekkir útlendinga?
-ef þú hefur róttækar stjórnmálaskoðanir?
-ef þú hefur staðið í andspyrnustarfi?
-ef þú ert grunaður um tengsl við andspyrnuhreyfingar?
-ef þú reykir kannabis?
-ef þú hefur sent löggu fokkjúputtann?
-ef þú átt mótorhjól?
-ef þú ert glæpamannslegur í útliti?
-ef einhverjum yfirmanni í löggunni finnst þú leiðinlegur?
-ef þú leggur bílnum þínum oft nálægt heimili einhvers sem eitthvað af ofangreindu á við um?
-ef mamma þín er feit?
Neineinei, ekki ef mamma þín er feit. Það stendur auðvitað ekki til að búa til kerfi sem auðvelt er að misnota.
Næsta skref hlýtur að vera forvirkar refsingar. Ég er næstum viss um að yfirvöld í mörgum löndum eru tilbúin til að staðfesta góðan árangur af því fyrirkomulagi,. Við getum byrjað á því að fá forsetann til að kynna sér frábæran árangur Kínverja af forvirkum refsingum. Þar eru menn nú ekki með Litháavandamál, mótmælendur hangandi fyrir utan sendiráð eða kannabisræktendur í hverju hverfi. Enda er vandræðagemsum refsað fyrirfram og yfirvöld losna við að eyða tíma og fé í óþarfa útskýringar. Hagkvæmt, þægilegt og örugglega til þess fallir að tryggja öryggi almennings. Það segir reynsla annarra þjóða.
Þegar maður flytur á milli landa verða ótrúlegustu smáatriði að vandamálum. Þetta er lítið mál þegar maður á fjölskyldu í nýja landinu sem er búin að komast að öllu sem skiptir máli en töluvert flóknara þegar maður stendur einn. Að sumu leyti er maður bara eins og krakki. Veit ekki hvert á að snúa sér til að leysa einhver smámál. Veit ekki hvað er eðlilegt og líður oftar en ekki frekar heimskulega.
Af hverju tekur mánuð að fá kenniltölu? Æ, er þetta ekki bara svona hérna? Er maður ekki bara að gera sig að fífli með því að kvarta yfir því?
Er 14,70 eðlilegt verð fyrir einn lítra af mjólk? Þar sem verðið stendur skýrum stöfum á kælinum hlýtur það að vera eðlilegt eða hvað? Spurningin virðist heimskuleg svo maður spyr ekki.
Er þetta háa raforkuverð virkilega eðlilegt hjá þjóð sem framleiðir rafmagn? Nú varla er stórfyrirtæki að senda út ranga reikninga og Norðmenn tuða líka yfir orkureikningnum, þetta er bara svona hérna, eða hvað?
Eru 16 gáður eðlilegur stofuhiti í Noregi? Hlýtur það ekki bara að vera? Það eru öll húsin hér eins, stórt rými kynt með einni kamínu og rafmagnsofnar í svefnherbergjum.
Ég hef setið hér skjálfandi í 5 vikur. Ef hitastigið utan dyra fer niður fyrir 4 gráður, fer hitinn inni ekki upp fyrir 18. Oftast er hitinn inni 12-13 gráður þegar við vöknum og ef ég byrja að kynda kl 6 á morgnana er hitinn kominn í 17-18 gráður um kl 6 á kvöldin. Ég hef reynt að tala sem minnst um þetta því það var svosem ekkert við þessu að gera. Eða svo hélt ég. Auk þess halda bæði Bjartur og Hoppinteglan að þau séu mörgæsir og finnst bara 16-17 gráður mjög hæfilegt og nöldrandi konur eru leiðinlegar.
Um helgina frysti svo. Ég hef kviðið því en sem betur fer var Bjartur heima, og jafnvel hann fann að það var óþægilega kalt. Hann uppgötvaði að í húsinu er kælikerfi sem hefur verið í gangi allan þennan tíma. Og þar er komin skýring á rafmagnsnotkuninni um jólin, þegar enginn var í húsinu. Það þurfti semsagt bara að slökkva á þessu kælikerfi til að ná upp stofuhita.
Kannski er svona kælikerfi í öllum húsum hér og leigusalanum hefur sennilega ekkert dottið í hug að nefna það. Ég spurði ekki. Reiknaði bara með því að Norðmenn væru ónæmari fyrir hitabreytingum en flestir Íslendingar og klæddi mig í tvenna lopasokka. 'Hversvegna í fjandanum er svona kalt hérna?' hljómaði ekki sérlega gáfulega. Svarið virtist liggja í augum uppi, þetta er bara svona. Í stað þess að koma upp um heimsku mína, sat ég hér í fimm vikur og eyddi rafmagni í að kæla húsið. Vá hvað mér líður eitthvað gáfulega.
Muslimar eru að yfirtaka heiminn. Í alvöru. Þetta fjölgar sér eins og kanínur og eins og fram kemur hér, má reikna með að fólk, upprunnið í löndum þar sem meirihlutinn játar islam, og afkomendur þeirra, nái meirihluta á nokkrum áratugum.
Jamm. Þeir verða í meirihluta og hvað með það? Er eitthvað verra að vera undir skíthæl Muhammeds en skíthæl Krists? Algengustu rökin fyrir því að þessi þróun sé 'hættuleg' eru þau að muslimir séu svo afskaplega grimmt og frumstætt fólk. Æðsta hugsjón þeirra sé sú að fremja sem flest hryðjuverk og sú næstæðsta að útrýma skopmyndateiknurum. Svo láta þeir líka konurnar sínar ganga í búrkum og nauðga þeim (sennilega er það klámvæðingunni ógurlegu að kenna) og grýta þær svo til bana. Nú eða þeir flytja til Vesturlanda og halda áfram að lemja konurnar sínar þar og konurnar neita að læra tungumálið og lemja börnin sín með inniskóm.
Fokk já. Það er margt í menningu muslima sem er verulega ógeðfellt. Kvennakúgun er staðreynd og það þykir ekki bara sjálfsagt heldur nauðsynlegt að berja börn. Og það mun sko ekkert breytast.
Eða hvað? Mun það kannski breytast? Getur kannski verið að til séu Íslendingar sem muna þá tíð þegar þótti bara í góðu lagi að flengja börn? Getur jafnvel verið að það hafi aðeins þurft dálitla upplýsingu til að fá eina kynslóð til að líta á líkamlegar hirtingar sem neyðarúrræði fremur en uppeldisaðferð og þá næstu til að líta á þær sem merki um að eitthvað væri að foreldrunum fremur en börnunum?
Englendingar bönnuðu ekki líkamlegar refsingar í ríkisskólum fyrr en 1987 og þær tíðkuðust í einkaskólum fram til 1999. Samt þekki ég engan sem er haldinn ótta við Breta vegna grimmdar þeirra. Stjórn Bandaríkjanna er ekki alsaklaus af pyndingum á föngum og almenningur í Bandaríkjunum er mun umburðarlyndari gagnvart líkamlegum refsingum á börnum en Norðurlandabúar. Samt þekki ég engan sem óttast Bandaríkjamenn. Ég þekki fólk sem óttast bandarísk stjórnvöld, vissulega, enda ástæða til að óttast heimsvaldastefnu hvort sem það eru Bandaríkjamenn, muslimir eða einhverjir aðrir sem reka hana. Ótti við bandaríska menningu eða nábýli við fólk sem þar er upprunnið er aftur á móti ekki algengur.
Muslimir eru ekkert öðruvísi innréttaðir en Bretar, Bandaríkjamenn eða Íslendingar. Umburðarlyndi gagnvart ofbeldi er meira meðal muslima en Vesturlandabúa, ennþá, en það er ekkert sem bendir til þess að þeirra viðhorf muni þróast á annan hátt en okkar. Það er nefnilega goðsögn að ofbeldi sé að aukast í heiminum. Þvert á móti dregur stöðugt úr því.
Trúarbrögð muslima eru skelfileg. Full af misrétti og ofbeldi. Rétt eins og trúarbrögð kristinna manna. En sem betur fer eru flestir kristnir menn ákaflega illa kristnir og nota trúna fremur sem haldreipi í sálarangist og umgjörð utan um hátíðir en sem siðferðilegan leiðarvísi. Það sama á við um muslimi. Þeir muslimir sem ég þekki sniðganga svínakjöt og halda hátíðir samkvæmt Kóraninum en þegar kemur að siðferðilegum efnum, mótast skoðanir þeirra af heilbrigðri skynsemi, uppeldi og menningu. Neinei, auðvitað myndu þeir ekki viðurkenna að þeir séu illa trúaðir, ekki fremur en kristnir menn en svona er það nú samt. Ég þekki líbýska konu sem býr í Bretlandi. Hún prentar út greinar af netinu, fjölritar feminísk skilaboð og laumar þeim inn á staði þar sem muslimakonur koma saman. Hún staðhæfir að hún sé að gera það sem Gvuð ætlist til af henni, leiðrétta viðhorf sem séu of forneskjuleg og heimskuleg til að geta mögulega verið frá Gvuði komin. Hún fullyrðir að hún sé sannur muslimi, rétt eins og þau þúsund karla og kvenna sem í nafni islam berjast gegn grýtingum og öðrum ódæðisverkum yfirvalda. Muslimir tileinka sér nefnilega siðferðisskoðanir eins og annað fólk; með hugsun sinni, út frá nýjum upplýsingum og út frá þeim viðhorfum sem ríkja í kringum þá. Ekki út frá mörg hundruð ára gömlum ritningargreinum, nema þar sem ritskoðun og önnur kúgun er mikil.
Það er tilgangslaust að reyna að berjast gegn fjölmenningu. Muslimir munu halda áfram að fjölga sér eins og kanínur á meðan þeir sjálfir sjá tilgang með því og ef þeir sjá tilgang í því að berjast gegn vestrænni menningu þá munu þeir gera það. Besta vörnin gegn 'muslimaplágunni' er því sú að hætta að líta á innflytjendur sem óvini. Bjóða innflytjendum til umræðunnar, hlusta á þeirra rök og útskýra okkar, í stað þess að reyna að stjórna klæðaburði þeirra. Halda áfram að reka áróður gegn hvers kyns kúgun. Hafna ofbeldi. Styrkja mannréttindi og ganga harðar fram í því að framfylgja þeim, hvar sem er í veröldinni. Framfylgja lögum gegn ofbeldi en láta fólk að öðru leyti í friði með sínar menningartiktúrur.
Við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af því að menning okkar deyi út þótt muslimum fjölgi. Hún mun breytast hvort sem muslimum fjölgar eður ei en ekki í þá veru að í stað heróínfíkla í netasokkum (þannig sá margir muslimir vestrænar konur fyrir sér), muni götur stórborganna skarta búrkuklæddum konum, lemjandi börn með inniskóm. Ekki heldur í þá veru að enska verði upprætt, svínakjöt bannað og ærumorð lögleidd. Þótt elsta kynslóð muslimakvenna læri kannski aldrei málið í nýja landinu, munu dætur þeirra læra það og margar þeirra munu aldrei klæðast búrku, nema til að mótmæla trúarbragða- og menningarofsóknum.
Það sem við þurfum að óttast er ofríki yfirvalda, hvar sem er og hvort sem þau skilgreina sig til hægri eða vinstri. Við skulum óttast tilraunir þeirra til að banna búrkuna í stað þess að vantreysta getu búrkukvenna til að tileinka sér kvenfrelsissjónarmið. Við skulum óttast yfirvöld sem handtaka fólk sem segir 'stríð er glæpur' en ekki vantreysta arabiskum unglingum til að tileinka sér hugmyndir um tjáningarfrelsi, jafnvel þótt feður þeirra skeggræði sjálfsmorðsárás á Jyllandposten í kaffihlénu. Þróunin er í rétta átt. Umburðarlyndi gagnvart ofbeldi minnkar stöðugt og við færumst æ nær því að ná jafnrétti kynjanna. Okkur finnst ganga hægt á meðan við stöndum í baráttunni og horfum á fólk sem okkur er annt um verða fyrir kúgun og óréttlæti. Þegar við hinsvegar horfum nokkra áratugi aftur í tímann sjáum við að viðhorfsbreytingar eiga sér stað, ekki bara hjá einstaklingum heldur samfélaginu öllu, ekki hægt og bítandi heldur hratt og örugglega. Best gæti ég trúað því að fjölmenning flýti fyrir því ferli.
Heilinn í mér er að deyja. Ég heyri stillmyndarhljóð þegar ég reyni að hugsa og ég finn hvernig hann rýrnar dag frá degi. Vöðvarnir reyndar líka og húðin er að þorna upp en skítt með það, fegurð er ofmetin. Kannski hugarstarfsemi líka.
Bjartur klippti mig í gær. Hárið á mér var bókstaflega ónýtt. Svo slitið það var orðið ómögulegt að greiða það og ég nennti þessu ekki lengur og ætlaði að fara með rafmagnsklippurnar á hausinn á mér. Ég meina, til hvers að spandera í klippingu? Til að ganga í augun á manni sem finnst ég bara fín ómáluð, með lappirnar svo loðnar að hann gæti allt eins sofið hjá snjómanninum og telur 'smá klípíklíp' til kvenkosta ef eitthvað er? Mig vantaði bara bónussgríssbleikan flísnáttslopp til að fullkomna hjólhýsapakkslúkkið. En svo smekklaus sem Bjartur annars er, gekk hugmyndin um burstaklippingu fram af honum og hann greip eldhússskærin (sem ég nota til að opna pylsupakka og sósubréf) og klippti mig sjálfur. Hoppinteglan krossaði sig og flúði inn í herbergi til að þurfa ekki að verða vitni að fjölskylduharmleik en ég hafði svosem engu að tapa. Í versta falli hefði þurft að snoða mig og hár vex.
Útkoman varð ekki eins og hjá Hlyni en töluvert betri en ef ég hefði klippt mig sjálf og fer mér sennilega betur en snöggur bursti. Hoppinteglan skreið úr skjóli sínu, skipaði föður sínum niður á hnén og 'sló hann til fagga' með sjónvarpsfjarstýringunni. Eitt högg á hvora öxl og það þriðja dálítið fastar á hausinn. Ég stakk upp á því að við færum á hárgreiðslustofu í bænum og Bjartur sækti um vinnu þar út á faggatitilinn og hárið á mér. Hann hefði áreiðanlega gott af að skipta um vinnu. Auk þess var hann svo snöggur að þessu að hann gæti sennilega orðið mjög afkastamikil hárfríðka og hver veit nema norskar hárgreiðslustofur borgi bónus?
-Þú hefðir ekki leyft mér að gera þetta ef þú værir nógu ánægð með þig, sagði Bjartur eftir á og vottaði fyrir áhyggjum í rómnum.
Það er reyndar rétt hjá honum. Ég væri heldur ekkert að leita mér að skúringavinnu ef ég væri ánægð með mig. Ég myndi heldur ekki verja tíma mínum í að ráða sudoku gátur á netinu ef eitthvað áhugavert færi fram í hausnum á mér eða halda uppi samræðum við handarkrikana á mér ef alteregóið mitt væri í ástandi til að gera eitthvað annað en að rífa mig niður.
Merkilegt hvað fólk fer alltaf að hafa miklar áhyggjur þegar konu verður sama um útlitið á sér. Ég hef áhyggjur af Bjarti af því að vinnan hans reynir ekkert á hæfileika hans og veitir honum enga ánægju. Feðraveldið hans hefur áhyggjur af því að hann rukki ekki vinnuveitandann um aksturspening. Móðir hans hefur áhyggjur af því að hann gleymi að reka Hoppintegluna til að taka til í herberginu sínu. Ekkert okkar hefur samt áhyggjur af því þótt hárið á honum sé farið að minna á Albert Einstein og ekki myndi hvarfla að mér að það væri eitthvað að þótt hann reddaði því með rafmagnsklippunum eða væri til í að láta mig klippa sig. Aðlaðandi er konan ánægð segja þeir. Jafnvel á meðan hún fylgist með sinni eigin forheimskun. Hvað karlinn varðar er þetta eitthvað flóknara. Ef út í það er farið þarf karlinn ekki einu sinni að vera sérlega ánægður. Allavega er það eitthvað allt annað en taumlaus gleði sem veldur gífurlegum vinsældum Badabings. Sem væri sko áreiðanlega flokkaður sem bitur kjeddling ef hann væri ekki með dinglumdangl hangandi framan á sér.Karl í tilvistarkreppu er bara eitthvað svo miklu gáfulegra fyrirbæri en bitur kjeddling.
Það er ekkert hér sem örvar mig og ég stend sjálfa mig að því að kenna staðnum um andlega og líkamlega hrörnun mína. Ég þrífst ekki hér. Bara ekki, Mig langar ekki að vera hér lengur. Málið er bara að þótt sé freistandi að kenna staðnum um, þá get ég, þrátt fyrir skerta heilastarfsemi, ekki trúað þeirri skýringu lengur en 5 mínútur í einu. Ég byrjaði ekkert að grotna niður daginn sem ég kom hingað. Það hefur gerst á nokkuð löngum tíma og ég þrífst svosem ekkert sérstaklega vel í Bovrup heldur. Ég lít á íbúðina í Bovrup sem heimili mitt. Dótið mitt er þar, kettirnir mínir og hluti af fjölskyldunni. Þessvegna langar mig heim en sannleikurinn er sá að heiladauðinn er sá sami þar og hér og ekki er atvinnuástandið skárra. Auk þess er ég farin að ímynda mér að ég geti ekki lifað án Bjarts. Sem er auðvitað hið mesta kjaftæði því ég lifði ágætu lífi án hans í áratugi og reynslan sýnir að fólk heldur áfram að lifa þótt það skilji eða missi maka sinn. Ég er rökhugsandi vera, svona almennt, líka frekar sjálfstæð og fyrst ég get lifað án strákanna minna (þótt ég vildi sannarlega hafa þá nær mér ef ég mætti ráða) þá get ég líka lifað án Bjarts.
En tilfinningar lúta ekki alltaf rökum. Það er út af fyrir sig flippað því tilfinningar eru afsprengi hugsana. Samt líður mér svona. Meira hvað þessi geðveiki sem við köllum ást, er ofmetin. Þetta er ekkert skárra en að vera á kafi í dópi. Augnablik alsælu, jú mikil ósköp, en hvaða vit er í unaðskennd sem fær mann til að sætta sig við eitthvað sem maður vill ekki?
Ég verð fara að gera eitthvað við líf mitt. Fara á flakk eða í skóla eða búa í stórborg eða vinna við eitthvað sem ég sé tilgang í, bara hvað sem er annað en hanga hér í tilgangsleysi og bíða eftir því að finna ennþá tilgangslausari vinnu. En tilhugsunin um að hafa Bjart ekki hjá mér gerir mig geðveika og ekki bara geðveika heldur líkamlega veika í þokkabót. Auk þess er ég ekki sannfærð um að umhverfið skipti jafn miklu máli og ég ímynda mér. Kannski er það bara léleg afsökun. Ef út í það er farið þekki ég heiladauða háskólastúdenta og ég veit svosem ekki hvort fer neitt meira vitsmunalíf fram í stórborgum en á facebook. Það er heldur ekkert í boði að fara á flakk. Maður þarf peninga til að ferðast og eins og ég er útlítandi kæmist ég ekkert á puttanum nema kannski á næstu afvötnunarstöð. Það væri náttúrulega reynsla út af fyrir sig en ég þyrfti samt líklega að auka drykkjuna um svona 700% til að fá inni á slíkri stofnun. Það er ekki nóg að líta út eins og krakkhóra eftir slæma helgi þegar maður er svo lélegur fíkill að maður nennir ekki að fá sér rauðvínsglas af því að maður var búinn að bursta tennurnar. Auk þess eru takmörk fyrir því hverskonar þvælu maður tekur upp á bara til að öðlast nýja reynslu. Reyndar gæti ég best trúað að reynsla, reynslunnar vegna, sé stórlega ofmetin.
Ég þoli ekki að vera hér nema rétt á meðan ég ligg í fanginu á Bjarti. Hætt að hugsa. Hitastigið í húsinu býður ekki upp á annan klæðnað en lopa svo ég er nánast hætt að klæða mig, er bara í lopaskokk og lopapeysu. Alltaf. Myndi ekki nenna að éta á mig spik þótt ég hefði efni á því og er ekki einu sinni efni í alkóhólista.
Það eina sem ég myndi raunverulega nenna, er að pakka niður dótinu mínu og fara. En ég get ekki farið. Verkjar í hjartað við tilhugsunina um að sofna án hans. Vakna án hans. Vera án hans. Fæ mig bara ekki til þess þótt ég viti betur. Hún er forheimskandi, heftandi, beinlínis hættuleg, þessi andskotans ást.
-Hvað er að? spurði Bjartur.
-Ekki spyrja nema vera viss um að þú viljir heyra svarið, sagði ég drungalegum róm.
Einhverntíma hefði það nú líklega dugað til að hræða karlmann frá því að spyrja nánar en af einhverjum ástæðum, sem ég ekki skil, er Bjartur ekkert voðalega hræddur við mig. Sem er náttúrulega ekki nógu gott. Nema oftast. Ekki í svona tilfelli samt.
-Ég er að spyrja af því að ég vil vita það, sagði hann. Og ég vil líka vita af hverju þú vilt ekki segja mér það.
-Af því að það eru engar líkur á að þú skiljir mig. Ekki einu sinni fólk sem ég á eitthvað sameiginlegt skilur það, þannig að ég get ekki vænst þess af þér.
-Ekki meðan ég veit ekki hvað kom fyrir þig nei. Geturðu ekki bara tjáð þig? sagði hann.
-Það kom ekkert fyrir. Mér finnst ég bara vera algjör lúser, sagði ég og vissi að ég var að gera mistök.
-Hvaða vitleysa, byrjaði hann, þú hefur nú....
Og ég, sem er mun vanari rökræðum en hann og á auðvelt með að sannfæra sjálfa mig, rökstuddi af orðfimi og djúphygli, þá skoðun mína að ég væri fullkomlega misheppnaður einfrumungur, hjakkandi í tilgangsleysishyldýpi múgmennisins, of ömurleg til að horfast til fulls í augu við ömurleik minn en þó of meðvituð um hann til að geta ýtt honum út af borðinu eins og hver annar glaður aumingi. Vesalings Bjartur. Hann átti engan séns í mig enda var ég svosem búin að vara hann við.
-Jæja, samkvæmt þessari skilgreiningu eru nú margir lúserarnir. Finnst þér ég þá ekki líka vera lúser? sagði hann og vottaði fyrir gremju í röddinni.
-Finnst ÞÉR þú vera lúser? sagði ég.
-Stundum. Viðurkenndi hann. Finnst ekki öllum það stundum?
-Nú þá þarftu ekkert að spyrja mig. Þú ert það sem þér finnst þú vera og það eina sem ég get gert í því er að standa með þér þegar þú ákveður að breyta því.
Og allt í einu rann upp fyrir mér hvað ég er eiginlega að gera hér í þessum útnárahundsrassi með manni sem þekkir mig ekkert sérlega vel og skilur mig ekki heldur.
Þegar allt kemur til alls þarf maður ekki endilega að skilja fólk til að geta staðið með því. Ef þér finnst þú ómögulegur, þá getur enginn breytt þeirri skoðun nema þú sjálfur. Það er hinsvegar ótrúlega auðvelt að staðfesta hana. Það þarf svo lítið til að skilaboðin 'neinei, þú ert ekkert lúser á öllum sviðum, bara svona pínulítið eins og Ástþór Magnússon' skíni í gegn.
Málið er að Bjartur hefur aldrei gefið mér slíka staðfestingu.
Mikið ofboðslega er þetta bull farið að fara í taugarnar á mér.
Það er ólöglegt að gefa börnum fíkniefni.
Það er ólöglegt að hafa kynferðislegt samneyti við börn, líka þegar peningar, fatnaður og dóp koma við sögu og reyndar telst það ennþá alvarlegra.
Fimmtán ára barn er ekki ábyrgt fyrir því að kæra mann fyrir að gefa sér fíkniefni. Börn eru heldur ekki ábyrg fyrir því að kæra menn fyrir mannrán, frelsisviptingu, nauðganir, siðferðislega þvingun og annað ofbeldi.
Hvernig væri að lögruglan sneri sér að því að eltast við alvöru bófa í stað þess að eyða púðrinu í að handtaka fólk fyrir að gagnrýna stríðsrekstur Bandaríkjamanna (sem Íslendingar styðja með aðild sinni að NATO)? Hvernig væri að þessir vesælingar bögguðu barnaræningja í stað þess að handtaka fólk fyrir það eitt að fara í taugarnar á yfirvaldinu og finna sér tylliástæðu til að ákæra það, þegar raunverulega ástæðan er andóf gegn valdníðslu? Já og hvernig væri að talsmenn þolenda, hætti að ljúga því að það sé svona útilokað að koma lögum yfir menn sem fela týnd börn, dópa þau upp og gera þau út til vændis?
Það er nefnilega haugalygi að vandamálið sé það að stelpurnar þori ekki að kæra. Annað hvort eru þessar sögur eitthvað orðum auknar eða þá að lögreglan er handónýt stofnun þar sem fullkomlega óhæfir yfirmenn vaða uppi.
Jæja þá virðist vera dottið úr tísku að segja reynslusögur af kynferðislegri áreitni og ofbeldi af hálfu gvuðsmanna, allavega í bili. Nú eru ellilífeyrisþegar að 'stíga fram' og segja frá fátækt sinni. Ég á samt von á því að hryllingssögur af burthlaupnum unglingstelpum fái meiri lestur og reynist endingarbetri í samfélagsumræðunni. Dóp og kynlíf koma nefnilega við sögu. Slík þykir safaríkt, svo það má búast við fleiri foreldrar verði hvattir til að 'stíga fram'.
Hverskonar hóprunk ætli fjölmiðlar bjóði upp á næst?
-Fordóma gagnvart stelsjúkum? ''Sonur minn er sjúklingur en ekki glæpamaður -engin úrræði í kerfinu.''
-Börn með touretteheilkenni krefjast bóta vegna eineltis í grunnskóla? ''Kennarinn sagði að ljóti kallinn kæmi ef ég héldi áfram að kalla á hann.''
-Elliheimilishneyksli? ''6 konur ásaka yfirhjúkrunarfræðing um að vanrækja upplýsingaskyldu um lyfjagjöf.''
-Fangar hóta málsókn vegna harðræðis? ''Var neitað um sérfæði vegna trúarskoðana -varðstjórinn sagði að þetta væri sojasvín.''
Varla. Fjölmiðlar myndu fjalla um öll þessi mál, jájá. En það yrði ekki almennilegt hóprunk. Þótt hver á fætur öðrum 'stígi fram og segi sögu sína', þá nenna ekki nógu margir að runkast á því vikum og mánuðum saman. Ekki nema einhverjum sé riðið eða allavega að það liggi við að einhverjum sé riðið. Það er með ólíkindum hvað áhugi almennings á sora veraldar glæðist mikið ef kyn og klám kemur einhversstaðar við sögu. Og athyglisvert hvað mál sem er hægt að leysa (svo sem ránastarfsemi lífeyrissjóðanna) koðna fljótt niður um leið og fréttist að einhver hafi einhversstaðar riðið einhverjum.
Æ já, Egill, þetta er skelfing vont kvæði að fyrsta erindinu undanskildu og því verra finnst manni það, þegar maður er nógu hrifinn af Jóhannesi til að heyra fyrir sér álftagarg í hvert sinn sem orðið 'kvak' kemur fyrir í bundnu máli.
Til er ágætt ættjarðarkvæði eftir Margréti Jónsdóttur. Kvæði sem mjög margir kunna utan bókar og er oft sungið á mannamótum við sönghæft og þægilegt lag Magnúsar Þórs Sigmundssonar. Til eru meiri stórvirki bæði hvað varðar ljóð og lag en 'Ísland er land þitt' er hinn raunverulegi þjóðsöngur Íslendinga og það er auðveldara að syngja hann en 'Land míns föður' (sem er sennilega besti ættjarðarsöngur Íslendinga ef við skoðum bæði ljóð og lag).
Auk þess er Margrét eina íslenska skáldkonan, bæði fyrr og síðar, sem hefur náð nægri hylli til þess að almenningur þekki (hvað þá kunni utan bókar) meira af bundnu máli eftir hana en sem nemur einni blaðsíðu. Eða jú, líklega kunna nokkuð margir söngtextana hennar Ragnhildar Gísladóttur en hennar verður nú sennilega frekar minnst sem tónlistarkonu en skálds. Annars kann almenningur ekki rassgat eftir konur nema kannski 'hver á sér fegra föðurland' (kann gjaldkerinn í bankanum þínum eitthvað annað eftir Huldu?) og svo 5 vísur eignaðar Vatnsenda Rósu. Jamm, það er bara þannig. Við reisum ekki styttur af skáldkonum vegna þess einfaldlega að engin íslensk skáldkona hefur náð vinsældum nema Margrét (já og Ragga, segið menningarelítunni það, næst þegar þykir nauðsynlegt að verðlauna konu). En Margréti eigum við nú samt, nanananana og hún var betra skáld en Matthías og ástsælli líka.
Mér finnst ekkert rosalega brýnt baráttumál að fá fleiri styttur af konum eða nefna götur eftir þeim. Allavega ekki á meðan við getum ekki drullast til að vernda mannréttindi kvenna sem eru á flótta undan nauðungarhjónaböndum. En ef það getur losað okkur undan þeirri áþján að engjast undir skemmdarverkum íþróttamanna á lagi Sveinbjörns Sveinbjörnssonar (sem var samið fyrir fólk sem kann að syngja en ekki fólk sem kann á bolta), þá er ég alveg til í að skrifa undir áskorun um að Margrét verði heiðruð með því að taka kvæðið hennar upp sem þjóðsöng. Best gæti ég trúað því að fáir yrðu duglegri við að afla undirskrifta en íslenskir boltakarlar.
...bara svo það sé á hreinu, þá fer ég ekki fram á öfgalausa umræðu. Öfgar eru ekkert slæmar í sjálfu sér. Öfgar eru einfaldlega það sem víkur frá norminu. Öll réttlætisbarátta er álitin öfgafull þar til markmiðinu er náð. Á sínum tíma þótti það fremur öfgakennd hugmynd að konur hefðu eitthvað með kosningarétt að gera og það þurfti öllu róttækari aðgerðir en útifundi og ljóðalestur til að ná þeim merka áfanga.
Ég held að samfélag verði betra þar sem margar og ólíkar skoðanir fá að heyrast og ég er ekki sannfærð um að umræða sé endilega góð þótt hún sé 'málefnaleg'. Tilfinningaþrungin umræða og persónulegar ásakanir geta alveg átt rétt á sér. Svo ef einhver vill benda á sökudólga í kerfinu, hengja ofbeldismenn upp á pungnum eða leyfa öllum konum að bera skammbyssu, þá bið ég ekki um að fólk hafi hljótt um þær skoðanir.
Ég bið hinsvegar um réttar upplýsingar. Ég fer fram á það að tilgátur séu ekki settar fram sem staðreyndir. Ég geri þá kröfu til fréttamanna að þeir kanni hvaðan upplýsingar koma áður en þeir lepja þær upp gangrýnislaust. Ég gef engan afslátt af þessum kröfum þótt ég hafi samúð með málstaðnum. Ekki heldur þegar um að ræða viðkvæm mál og glæpi sem eiga ekki að líðast.
Eru íslenskir karlmenn ýkt ógeðslegir eða eru fréttirnar ógeðslega ýktar?
Fyrir um það bil ári, las ég frétt þess efnis að 20% telpna í 9. bekk í dönskum skólum, væru í ofbeldissambandi. Ég efaðist. Ekki var vísað í neina rannsókn og mín fyrsta spurning var 'hversu hátt hlutfall svo ungra telpna er þá í ofbeldislausu sambandi? Eru allar danskar telpur í föstu sambandi aðeins 15 ára eða eru allir danskir piltar ofbeldismenn?'
Skömmu síðar las ég aðra grein þar sem talið var að 10% danskra stúlkna á aldrinum 16-25 ára yrðu fyrir ofbeldi af hálfu karlmanna. Dregur svona rosalega mikið úr ofbeldinu þegar stelpan nær 16 ára aldri eða er eitthvað bogið við fréttaflutninginn?
Ég efaðist um að 40.000 kynlífsþrælar hefðu verið fluttir til Þýskalands vegna heimsbikarkeppninnar 2006. Efasemdir mínar reyndust réttmætar.
Ég efaðist um að mörg þúsund konur væru í kynlífsþrælkun í Bretlandi. Efasemdir mínar reyndust réttmætar.
Ég efaðist um að 300.000 börn væru í kynlífsþrælkun í Bandaríkjunum. Efasemdir mínar reyndust sem betur fer réttmætar.
Ég efast um að það sé beinlínis algengt að íslenskir karlar læsi konur sínar inni, haldi þeim í einangrun árum saman og telji þeim trú um að það sé siður á Íslandi að konur gangi naktar innanhúss og að íslenskum konum beri skylda til að eiga kynmök við vini eiginmannsins.
Ég efast um þetta vegna þess að ég man ekki eftir einni einustu frétt af innilæstri konu og þótt ofbeldi sé dulið vandamál þá finnst mér með ólíkindum að langtíma frelsissvipting og kynlífsþrælkun sé algeng ef þessi mál hafa aldrei komið inn á borð lögreglunnar. Eða gerir löggan kannski bara ekkert í því þegar hún fær tilkynningar um frelsissviptingu og kynlífsþrælkun? Ég kannast við nokkra fréttamenn og fullyrði að ef þeir fréttu af konu sem væri innilokuð (væntanlega í húsi með gluggum og hurðum sem er læst utan frá þegar maðurinn er ekki heima til að gæta fangans) og/eða konur í kynlífsánauð, þá myndi hver einasti þeirra troða öllum upplýsingum um einkalíf fræga fólksins niður í skúffu.
Hversu mörg eru dæmin um þessa hegðun sem sögð er algeng? Eitt tilvik er í sjálfu sér of algengt því svona framferði á auðvitað ekki að eiga sér stað en fólk á heldur ekki að drepa börnin sín, kveikja í byggingum þar sem lifandi verur eru innandyra eða pína kóngulær. Það heldur því samt enginn fram að neitt af þessu sé algengt.
Ég efast um að þrælahald í skjóli hjónabands sé algengt á Íslandi. Ég efast um að mörg dæmi séu um að konum sé haldið í einangrun árum saman. Ég ætla rétt að vona að efasemdir mínar reynist réttmætar.
Um djarfa framgöngu lögreglunnar gegn helsta ógnvaldi bandaríska sendiráðsins
Á stöðinni sátu Geir og Grani
er geigvænlegt barst þeim neyðarkall
við ameríkanska embassíið
var Osama kominn upp á pall.
’Til varna grípum’ Geir Jón kvað,
’því götuskríllinn heimar blóð.
Ofstopafullir andófsfautar
ógna nú vorri herraþjóð.’
Blýantinn greip og skýrslu skráði
skelfingu lostið yfirvald.
Sat fyrir utan sendiráðið
sjúkraliði með pappaspjald.
Kylfurnar munda kappar vorir.
Hver fær að lemja óþokkann?
Því labbandi eftir Laufásvegi
er Lárus Páll við þriðja mann.
Með skilti að vopni og víkur ei
þótt varðhundarnir flykkist að.
’Stríð er glæpur’ stendur skrifað
stéttinni ógnar þvílíkt blað.
Blýantinn greip og skýrslu skráði
skelfingu lostið yfirvald.
Sat fyrir utan sendiráðið
sjúkraliði með pappaspjald.
Mikið er uppnám innandyra
og einn hefur kúkað upp á bak
en löggurnar djarfar Lárus grípa,
léttir þá öllum óttans tak.
Þeir troða Lalla í löggubíl
og lesa honum bófans rétt
en friðardólgins fylgisveinar
flýja af hinni helgu stétt.
Blýantinn greip og skýrslu skráði
skelfingu lostið yfirvald.
Sat fyrir utan sendiráðið
sjúkraliði með pappaspjald.
Þeir drógu hann fyrir dóm og vildu
að dónanum yrði refsing gerð.
Óhlýðni hans við yfirvaldið
ámælis þótti dómnum verð.
’Vér sekan dæmum svoddan þrjót.’
Og samt hann sýnir hvergi bót.
Hann staðhæfir enn að stríð sé glæpur
og stéttina virðir ekki hót.